ततो देवापिर् अमरराजाङ्घ्रिध्यानतत्परः ऋत्विजो ऽन्वेष्य यत्नेन नत्वा तान् ऋत्विजः पृथक् कृताञ्जलिपुटो बालो देवापिर् वाक्यम् अब्रवीत्
मग देवापी, अमरराजाच्या पायांचे ध्यान करत, यज्ञकर्त्या पुरोहितांना शोधून, त्यांना एकेक करून नमस्कार करून, हात जोडून, त्या लहान वयाच्या देवापीने असे शब्द सांगितले.
भवद्भिश् च मखो रक्ष्यो यजमानश् च दीक्षितः पुरोधाश् च तथा रक्ष्यः पत्नी या दीक्षितस्य तु
तुम्ही सर्वांनी यज्ञाचं रक्षण करावं, तसेच दीक्षित यजमानाचं आणि मुख्य पुरोहिताचंही. आणि दीक्षित यजमानाची पत्नी हिचंही रक्षण केलं पाहिजे.
भवत्सु तत्र पश्यत्सु यज्ञं विध्वस्य दैत्यराट् राजादयस् तेन नीतास् तन् न युक्ततमं भवेत्
जर तुम्ही तिथे असताना आणि पाहत असताना, दैत्यांचा राजा यज्ञ नष्ट करतो आणि राजांना घेऊन जातो, तर ते योग्य नाही.
अथाप्य् एतद् अहं मन्ये भवन्तस् तान् अरोगिणः दातुम् अर्हन्ति तान् सर्वान् अन्यथा शापम् अर्हथ
तरीही, मला असं वाटतं की तुम्ही त्यांना सर्वांना सुखरूप परत द्यावं; नाहीतर तुम्हाला शाप मिळू शकतो.
मखे ऽग्निः प्रथमं पूज्यो ह्य् अग्निर् एवात्र दैवतम् तस्माद् वयं न जानीमो ह्य् अग्नीनां परिचारकाः
यज्ञात अग्नीला प्रथम पूजावं लागतं, कारण इथे अग्नीच देवता आहे; म्हणून आम्ही, अग्नीची सेवा करणारे, काहीच ठाऊक नाही.
स एव दाता भोक्ता च हर्ता कर्ता च हव्यवाट्
तोच देणारा, भोगणारा, घेणारा, करणारा आणि हविर्भाग पोहोचवणारा आहे.
ऋत्विजः पृष्ठतः कृत्वा देवापिर् जातवेदसम् पूजयित्वा यथान्यायम् अग्नये तन् न्यवेदयत्
ऋत्विजांना मागे ठेवून, देवापीने जातवेदाचा योग्य रीतीने पूजन केलं आणि मग हे अग्नीला सांगितलं.
यथर्त्विजस् तथा चाहं देवानां परिचारकः हव्यं वहामि देवानां भोक्तारो रक्षकाश् च ते
जसं ऋत्विज, तसंच मीही देवांची सेवा करणारा आहे; मी देवांसाठी हविर्भाग वाहतो, आणि तेच भोगणारे आणि रक्षण करणारे आहेत.
देवान् आहूय यत्नेन हविर्भागान् पृथक् पृथक् दास्ये ऽहम् एष दोषो मे तस्माद् याहि सुरान् प्रति
मी देवांना काळजीपूर्वक बोलावून, प्रत्येकाला वेगळा हविर्भाग देईन; ही माझी चूक आहे, म्हणून तू देवांकडे जा.
देवापिः स सुरान् प्राप्य नत्वा तेभ्यः पृथक् पृथक् ऋत्विग्वाक्यं चाग्निवाक्यं शापं चापि न्यवेदयत्
देवापीने देवांकडे जाऊन, त्यांना नमस्कार केला आणि ऋत्विजांचे, अग्नीचे आणि शापाचे शब्द वेगवेगळे सांगितले.
आहूता वैदिकैर् मन्त्रैर् ऋत्विग्भिश् च यथाक्रमम् भोक्ष्यामहे हविर्भागान् न स्वतन्त्रा द्विजोत्तम
ऋत्विजांनी वेद मंत्रांनी योग्य क्रमाने आम्हाला बोलावलं, तर आम्ही हविर्भाग भोगू, पण आम्ही स्वतंत्र नाही, हे द्विजश्रेष्ठा.
तस्माद् वेदानुगा नित्यं वयं वेदेन चोदिताः परतन्त्रास् ततो विप्र वेदेभ्यस् तन् निवेदय
म्हणून आम्ही नेहमी वेदाच्या मागे चालतो आणि वेदाने प्रेरित होतो, आम्ही दुसऱ्यावर अवलंबून आहोत; म्हणून, हे ब्राह्मण, हे वेदांना सांग.
स देवापिः शुचिर् भूत्वा वेदान् आहूय यत्नतः ध्यानेन तपसा युक्तो वेदाश् चापि पुरो ऽभवन्
मग देवापीने शुद्ध होऊन, वेदांना काळजीपूर्वक बोलावलं; ध्यान आणि तप याने युक्त होऊन, वेद त्याच्यासमोर प्रकट झाले.
वेदान् उवाच देवापिर् नमस्य तु पुनः पुनः ऋत्विग्वाक्यं चाग्निवाक्यं देववाक्यं न्यवेदयत्
देवापीने पुन्हा पुन्हा नमस्कार करून, वेदांना ऋत्विजांचे, अग्नीचे आणि देवांचे शब्द सांगितले.
परतन्त्रा वयं तात ईश्वरस्य वशानुगाः अशेषजगदाधारो निराधारो निरञ्जनः
आपण सर्वजण परमेश्वराच्या इच्छेवर अवलंबून आहोत, त्याच्याच अधीन आहोत. तोच अखंड विश्वाचा आधार आहे, स्वतः मात्र कोणत्याही आधाराशिवाय आणि कुठल्याही कलंकाशिवाय आहे.
सर्वशक्त्यैकसदनं निधानं सर्वसंपदाम् स तु कर्ता महादेवः संहर्ता स महेश्वरः
सर्व शक्तींचा एकमेव निवासस्थान, सर्व संपत्तींचा खजिना तोच आहे. तोच महादेव सर्वांचा कर्ता, संहार करणारा आणि सर्वांचा स्वामी आहे.
वयं शब्दमया ब्रह्मन् वदामो विद्म एव च अस्माकम् एतत् कृत्यं स्याद् वदामो यत् तु पृच्छसि
हे ब्रह्मन्, आम्ही शब्दरूप आहोत, बोलतो आणि जाणतो. तू जे विचारशील ते सांगणे हेच आमचे कर्तव्य आहे.
केन नीतास् तस्य नाम तत्पुरं तद्बलं तथा भक्षिताः किं तु नो नष्टा एतज् जानीमहे वयम्
कोणाच्या हातून ते नेले गेले, त्याचे नाव काय, त्याचे नगर कुठले आणि त्याची शक्ती किती? त्यांना कोणी गिळले, की ते हरवले? हेवढे आम्हाला माहीत आहे.
यथा च तव सामर्थ्यं यम् आराध्य च यत्र च स्याद् इत्य् एतच् च जानीमो यथा प्राप्स्यसि तान् पुरः
तुझ्यात किती सामर्थ्य आहे, कोणाची उपासना करावी आणि कुठे करावी हे आम्हाला माहीत आहे. असे केल्यास तुला हवे ते सर्व मिळेल.
एतच् छ्रुत्वावदद् वेदान् विचार्य सुचिरं हृदि
हे ऐकून त्याने मनात दीर्घकाळ वेदांचा विचार केला.
वेदा वदन्त्व् एतद् एव सर्वम् एव यथार्थतः सर्वान् प्राप्स्ये तलं नीतान् अलं तेभ्यो नमो ऽस्तु वः
वेदही हेच खरे सांगतात. जे जे पाताळात नेले गेले, ते सर्व मी परत मिळवीन. आता त्यांच्याबद्दल पुरे, मी तुम्हा सर्वांना नमस्कार करतो.
गौतमीं गच्छ देवापे तत्र स्तुहि महेश्वरम् सुप्रसन्नस् तवाभीष्टं दास्यत्य् एव कृपाकरः
देवापी, तू गौतमी नदीकडे जा आणि तिथे महेश्वराची स्तुती कर. तो कृपावंत प्रसन्न झाला की, नक्कीच तुझे मनोकामना पूर्ण करील.
भवेद् देवः शिवः प्रीतः स्तुतः सत्यं महामते आर्ष्टिषेणश् च नृपतिस् तस्य जाया जया सती
हे महाज्ञानी, जर तुझ्या स्तुतीने भगवान शिव प्रसन्न झाले, तर ऋष्टिषेण राजा आणि त्याची पत्नी जया पुन्हा मिळतील.
पिता तवाप्य् उपमन्युस् तले तिष्ठन्त्य् अरोगिणः वरदानान् महेशस्य मिथुं हत्वा च राक्षसम् यशः प्राप्स्यसि धर्मं च एतच् छक्यं न चेतरत्
तुझा वडील उपमन्यूही पाताळात सुखरूप आहे. महेश्वराच्या वरदानाने आणि राक्षसाचा वध केल्यावर तुला कीर्ती आणि धर्म मिळेल; हेच शक्य आहे, दुसरे काही नाही.
तद् वेदवचनाद् बालो देवापिर् गौतमीं गतः स्नात्वा कृतक्षणो विप्रस् तुष्टाव च महेश्वरम्
मग वेदांच्या सांगण्यावरून देवापी हा बालक गौतमी नदीवर गेला. स्नान करून विधिपूर्वक कृत्ये केली आणि त्या ब्राह्मणाने महेश्वराची स्तुती केली.
बालो ऽहं देवदेवेश गुरूणां त्वं गुरुर् मम न मे शक्तिस् त्वत्स्तवने तुभ्यं शंभो नमो ऽस्तु ते
मी लहान आहे, देवांचा देव, तूच माझ्या गुरूंचा गुरू आहेस. मला तुझी स्तुती करण्याची शक्ती नाही. शंभो, तुला नमस्कार.
न त्वां जानन्ति निगमा न देवा मुनयो न च न ब्रह्मा नापि वैकुण्ठो यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते
तुला वेद, देव, ऋषी, ब्रह्मा किंवा वैकुंठातील विष्णूही ओळखू शकत नाहीत. तू जसा आहेस तसाच आहेस; तुला नमस्कार.
ये ऽनाथा ये च कृपणा ये दरिद्राश् च रोगिणः पापात्मानो ये च लोके तांस् त्वं पासि महेश्वर
जे कोणी अनाथ, दुःखी, गरीब, आजारी किंवा पापी आहेत, त्यांचे रक्षण तूच करतोस, हे महेश्वर.
तपसा नियमैर् मन्त्रैः पूजितास् त्रिदिवौकसः त्वया दत्तं फलं तेभ्यो दास्यन्ति जगतां पते
स्वर्गातील देवता तप, नियम आणि मंत्रांनी तुझी पूजा करतात. जगाचा स्वामी, त्यांना हवे ते फळ तूच देतोस.
याचितारश् च दातारस् तेभ्यो यद् यन् मनीषितम् भवतीति न चित्रं स्यात् त्वं विपर्ययकारकः
मागणारे आणि देणारे—त्यांना जे हवे ते मिळाले तरी आश्चर्य नाही, कारण तू त्यांच्या नशीबाचा उलटफेर करतोस.