पुत्रं प्रोवाच सा माता राज्ञो भार्या पुरोधसः दानवेन तलं नीतो राज्ञा सह पिता तव
मग राजाची पत्नी आणि पुरोहिताची बायको असलेल्या त्याच्या आईने सांगितले, 'मुला, तुझ्या वडिलांना आणि राजाला दानवाने रसातळात नेले.'
क्व नीतः केन वा नीतः कथं नीतः क्व कर्मणि केषु पश्यत्सु किं स्थानं दानवस्य वदस्व मे
'कोठे नेले, कोणी नेले, कसे नेले, कोणत्या कारणासाठी नेले? कोणी पाहिले? त्या दानवाचे ठिकाण मला सांग.'
दीक्षितं यज्ञसदसि सभार्यं सपुरोधसम् राजानं तं मिथुर् दैत्यो नीतवान् स रसातलम् पश्यत्सु देवसंघेषु वह्निब्राह्मणसंनिधौ
'यज्ञमंडपात, राजा पत्नी आणि पुरोहितासह दीक्षित असताना, दैत्य मिथुराने सर्वांना रसातळात नेले, देवांच्या उपस्थितीत आणि अग्नी-ब्राह्मणांच्या साक्षीने.'
तन् मातृवचनं श्रुत्वा देवापिः कृत्यम् अस्मरत् देवान् पश्ये ऽथवाग्निं वा ऋत्विजो वासुरांस् तथा
आईचे बोल ऐकून देवापीने काय करावे हे विचार केले—'मी देवांना शोधू का, अग्नीला विचारू का, ऋत्विजांना की असुरांना?'
एतेष्व् एव पितान्वेष्यो नान्यत्रेति मतिर् मम इति निश्चित्य देवापिर् भरं प्राह नृपात्मजम्
'याच ठिकाणी वडिलांचा शोध घ्यावा, दुसरीकडे नाही—ही माझी ठाम कल्पना आहे.' असे ठरवून देवापीने भर या राजपुत्राला सांगितले.
तपसा ब्रह्मचर्येण व्रतेन नियमेन च आनेतव्या मया सर्वे नीता ये च रसातलम्
'तप, ब्रह्मचर्य, व्रत आणि नियम यांच्या जोरावर, मी जे रसातळात नेले गेले आहेत ते सर्व परत आणीन.'
जाते पराभवे घोरे यो न कुर्यात् प्रतिक्रियाम् नराधमेन किं तेन जीवता वा मृतेन वा
भयंकर पराभव झाल्यावर जर कोणी त्याचा प्रतिकार करण्याचा प्रयत्नच केला नाही, तर अशा नीच माणसाच्या जिवंत राहण्यात किंवा मेल्यात काय अर्थ आहे?
त्वं प्रशाधि महीं कृत्स्नाम् आर्ष्टिषेणः पिता यथा माता मम त्वया पाल्या राजन् यावन् ममागतिः भवेच् च कृतकार्यस्य अनुजानीहि मां भर
अर्ष्टिषेण, तू संपूर्ण पृथ्वीवर राज्य कर, जसा एक पिता करतो. माझ्या आईचं रक्षण तू कर, राजन, जोपर्यंत मी परत येत नाही. आणि माझं काम पूर्ण झाल्यावर, तू मला परवानगी दे.
भरेणोक्तः स देवापिः सर्वं निश्चित्य यत्नतः
भराने असं म्हटल्यानंतर, देवापीने सर्व गोष्टी काळजीपूर्वक विचारात घेतल्या.
सिद्धिं कुरु सुखं याहि मा चिन्ताम् अल्पिकां भज
तू यश मिळव, आनंदाने जा, आणि अगदी थोडीशीही चिंता करू नकोस.
ततो देवापिर् अमरराजाङ्घ्रिध्यानतत्परः ऋत्विजो ऽन्वेष्य यत्नेन नत्वा तान् ऋत्विजः पृथक् कृताञ्जलिपुटो बालो देवापिर् वाक्यम् अब्रवीत्
मग देवापी, अमरराजाच्या पायांचे ध्यान करत, यज्ञकर्त्या पुरोहितांना शोधून, त्यांना एकेक करून नमस्कार करून, हात जोडून, त्या लहान वयाच्या देवापीने असे शब्द सांगितले.
भवद्भिश् च मखो रक्ष्यो यजमानश् च दीक्षितः पुरोधाश् च तथा रक्ष्यः पत्नी या दीक्षितस्य तु
तुम्ही सर्वांनी यज्ञाचं रक्षण करावं, तसेच दीक्षित यजमानाचं आणि मुख्य पुरोहिताचंही. आणि दीक्षित यजमानाची पत्नी हिचंही रक्षण केलं पाहिजे.
भवत्सु तत्र पश्यत्सु यज्ञं विध्वस्य दैत्यराट् राजादयस् तेन नीतास् तन् न युक्ततमं भवेत्
जर तुम्ही तिथे असताना आणि पाहत असताना, दैत्यांचा राजा यज्ञ नष्ट करतो आणि राजांना घेऊन जातो, तर ते योग्य नाही.
अथाप्य् एतद् अहं मन्ये भवन्तस् तान् अरोगिणः दातुम् अर्हन्ति तान् सर्वान् अन्यथा शापम् अर्हथ
तरीही, मला असं वाटतं की तुम्ही त्यांना सर्वांना सुखरूप परत द्यावं; नाहीतर तुम्हाला शाप मिळू शकतो.
मखे ऽग्निः प्रथमं पूज्यो ह्य् अग्निर् एवात्र दैवतम् तस्माद् वयं न जानीमो ह्य् अग्नीनां परिचारकाः
यज्ञात अग्नीला प्रथम पूजावं लागतं, कारण इथे अग्नीच देवता आहे; म्हणून आम्ही, अग्नीची सेवा करणारे, काहीच ठाऊक नाही.
स एव दाता भोक्ता च हर्ता कर्ता च हव्यवाट्
तोच देणारा, भोगणारा, घेणारा, करणारा आणि हविर्भाग पोहोचवणारा आहे.
ऋत्विजः पृष्ठतः कृत्वा देवापिर् जातवेदसम् पूजयित्वा यथान्यायम् अग्नये तन् न्यवेदयत्
ऋत्विजांना मागे ठेवून, देवापीने जातवेदाचा योग्य रीतीने पूजन केलं आणि मग हे अग्नीला सांगितलं.
यथर्त्विजस् तथा चाहं देवानां परिचारकः हव्यं वहामि देवानां भोक्तारो रक्षकाश् च ते
जसं ऋत्विज, तसंच मीही देवांची सेवा करणारा आहे; मी देवांसाठी हविर्भाग वाहतो, आणि तेच भोगणारे आणि रक्षण करणारे आहेत.
देवान् आहूय यत्नेन हविर्भागान् पृथक् पृथक् दास्ये ऽहम् एष दोषो मे तस्माद् याहि सुरान् प्रति
मी देवांना काळजीपूर्वक बोलावून, प्रत्येकाला वेगळा हविर्भाग देईन; ही माझी चूक आहे, म्हणून तू देवांकडे जा.
देवापिः स सुरान् प्राप्य नत्वा तेभ्यः पृथक् पृथक् ऋत्विग्वाक्यं चाग्निवाक्यं शापं चापि न्यवेदयत्
देवापीने देवांकडे जाऊन, त्यांना नमस्कार केला आणि ऋत्विजांचे, अग्नीचे आणि शापाचे शब्द वेगवेगळे सांगितले.
आहूता वैदिकैर् मन्त्रैर् ऋत्विग्भिश् च यथाक्रमम् भोक्ष्यामहे हविर्भागान् न स्वतन्त्रा द्विजोत्तम
ऋत्विजांनी वेद मंत्रांनी योग्य क्रमाने आम्हाला बोलावलं, तर आम्ही हविर्भाग भोगू, पण आम्ही स्वतंत्र नाही, हे द्विजश्रेष्ठा.
तस्माद् वेदानुगा नित्यं वयं वेदेन चोदिताः परतन्त्रास् ततो विप्र वेदेभ्यस् तन् निवेदय
म्हणून आम्ही नेहमी वेदाच्या मागे चालतो आणि वेदाने प्रेरित होतो, आम्ही दुसऱ्यावर अवलंबून आहोत; म्हणून, हे ब्राह्मण, हे वेदांना सांग.
स देवापिः शुचिर् भूत्वा वेदान् आहूय यत्नतः ध्यानेन तपसा युक्तो वेदाश् चापि पुरो ऽभवन्
मग देवापीने शुद्ध होऊन, वेदांना काळजीपूर्वक बोलावलं; ध्यान आणि तप याने युक्त होऊन, वेद त्याच्यासमोर प्रकट झाले.
वेदान् उवाच देवापिर् नमस्य तु पुनः पुनः ऋत्विग्वाक्यं चाग्निवाक्यं देववाक्यं न्यवेदयत्
देवापीने पुन्हा पुन्हा नमस्कार करून, वेदांना ऋत्विजांचे, अग्नीचे आणि देवांचे शब्द सांगितले.
परतन्त्रा वयं तात ईश्वरस्य वशानुगाः अशेषजगदाधारो निराधारो निरञ्जनः
आपण सर्वजण परमेश्वराच्या इच्छेवर अवलंबून आहोत, त्याच्याच अधीन आहोत. तोच अखंड विश्वाचा आधार आहे, स्वतः मात्र कोणत्याही आधाराशिवाय आणि कुठल्याही कलंकाशिवाय आहे.
सर्वशक्त्यैकसदनं निधानं सर्वसंपदाम् स तु कर्ता महादेवः संहर्ता स महेश्वरः
सर्व शक्तींचा एकमेव निवासस्थान, सर्व संपत्तींचा खजिना तोच आहे. तोच महादेव सर्वांचा कर्ता, संहार करणारा आणि सर्वांचा स्वामी आहे.
वयं शब्दमया ब्रह्मन् वदामो विद्म एव च अस्माकम् एतत् कृत्यं स्याद् वदामो यत् तु पृच्छसि
हे ब्रह्मन्, आम्ही शब्दरूप आहोत, बोलतो आणि जाणतो. तू जे विचारशील ते सांगणे हेच आमचे कर्तव्य आहे.
केन नीतास् तस्य नाम तत्पुरं तद्बलं तथा भक्षिताः किं तु नो नष्टा एतज् जानीमहे वयम्
कोणाच्या हातून ते नेले गेले, त्याचे नाव काय, त्याचे नगर कुठले आणि त्याची शक्ती किती? त्यांना कोणी गिळले, की ते हरवले? हेवढे आम्हाला माहीत आहे.
यथा च तव सामर्थ्यं यम् आराध्य च यत्र च स्याद् इत्य् एतच् च जानीमो यथा प्राप्स्यसि तान् पुरः
तुझ्यात किती सामर्थ्य आहे, कोणाची उपासना करावी आणि कुठे करावी हे आम्हाला माहीत आहे. असे केल्यास तुला हवे ते सर्व मिळेल.
एतच् छ्रुत्वावदद् वेदान् विचार्य सुचिरं हृदि
हे ऐकून त्याने मनात दीर्घकाळ वेदांचा विचार केला.