तस्य पुत्रो भरो नाम मतिमान् पितृवत्सलः धनुर्वेदे च वेदे च निष्णातो दक्ष एव च
त्याचा मुलगा भर नावाचा, बुद्धिमान आणि वडिलांवर प्रेम करणारा होता. तो धनुर्विद्येत आणि वेदांमध्ये पारंगत, आणि सर्व कलांमध्ये कुशल होता.
तस्य भार्या रूपवती सुप्रभेत्य् अभिविश्रुता आर्ष्टिषेणस् ततो राजा पुत्रे राज्यं निवेश्य सः
त्याची पत्नी सुंदर आणि सुप्रभा म्हणून प्रसिद्ध होती. मग अर्ष्टिषेण राजाने राज्य आपल्या मुलाकडे सोपवले.
पुरोधसा च मुख्येन दीक्षां चक्रे नरेश्वरः सरस्वत्यास् ततस् तीरे हयमेधाय यत्नवान्
मुख्य पुरोहितासह त्या राजाने दीक्षा घेतली. त्यानंतर सरस्वतीच्या काठी त्याने घोड्याच्या यज्ञाची तयारी मन लावून केली.
ऋत्विग्भिर् ऋषिमुख्यैश् च वेदशास्त्रपरायणैः दीक्षितं तं नृपश्रेष्ठं ब्राह्मणाग्निसमीपतः
ऋत्विज आणि वेदशास्त्रांमध्ये निपुण असलेल्या श्रेष्ठ ऋषींसह, त्या उत्तम राजाचा ब्राह्मणांच्या अग्नीपाशी विधीपूर्वक अभिषेक झाला.
मिथुर् दानवराट् शूरः पापबुद्धिः प्रतापवान् मखं विध्वस्य नृपतिं सभार्यं सपुरोहितम्
मिथुर नावाचा, दानवांचा बलाढ्य राजा, पराक्रमी पण दुष्ट मनाचा, त्याने यज्ञ बिघडवून राजा, त्याची पत्नी आणि पुरोहित यांना पकडले.
आदाय वेगात् स प्रागाद् रसातलतलं मुने नीते तस्मिन् नृपवरे यज्ञे नष्टे ततो ऽमराः
त्यांना वेगाने घेऊन तो दानव रसातळात गेला. जेव्हा तो श्रेष्ठ राजा नेला गेला आणि यज्ञ नष्ट झाला, तेव्हा देवता—
ऋत्विजश् च ययुः सर्वे स्वं स्वं स्थानं मखात् ततः पुरोहितसुतो राज्ञो देवापिर् इति विश्रुतः
—आणि सर्व ऋत्विज आपापल्या जागी परत गेले. मग पुरोहिताचा देवापी नावाचा सुप्रसिद्ध मुलगा राजासोबत राहिला.
बालस् तां मातरं दृष्ट्वा आत्मनः पितरं न च दृष्ट्वा सविस्मयो भूत्वा दुःखितो ऽतीव चाभवत्
आईला पाहून, पण वडील दिसले नाहीत म्हणून तो मुलगा आश्चर्यचकित झाला आणि फार दुःखी झाला.
स मातरं तु पप्रच्छ पिता मे क्व गतो ऽम्बिके पितृहीनो न जीवेयं मातः सत्यं वदस्व मे
त्याने आईला विचारले, 'आई, माझे वडील कुठे गेले? वडिलांशिवाय मी जगू शकत नाही, कृपया मला खरं सांग.'
धिग् धिक् पितृविहीनानां जीवितं पापकर्मणाम् न वक्षि यदि मे मातर् जलम् अग्निम् अथाविशे
'वडिलांशिवाय किंवा पाप करणाऱ्यांचे जीवन धिक्कार आहे! आई, तू मला सांगितले नाहीस तर मी पाण्यात किंवा आगीत जाईन.'
पुत्रं प्रोवाच सा माता राज्ञो भार्या पुरोधसः दानवेन तलं नीतो राज्ञा सह पिता तव
मग राजाची पत्नी आणि पुरोहिताची बायको असलेल्या त्याच्या आईने सांगितले, 'मुला, तुझ्या वडिलांना आणि राजाला दानवाने रसातळात नेले.'
क्व नीतः केन वा नीतः कथं नीतः क्व कर्मणि केषु पश्यत्सु किं स्थानं दानवस्य वदस्व मे
'कोठे नेले, कोणी नेले, कसे नेले, कोणत्या कारणासाठी नेले? कोणी पाहिले? त्या दानवाचे ठिकाण मला सांग.'
दीक्षितं यज्ञसदसि सभार्यं सपुरोधसम् राजानं तं मिथुर् दैत्यो नीतवान् स रसातलम् पश्यत्सु देवसंघेषु वह्निब्राह्मणसंनिधौ
'यज्ञमंडपात, राजा पत्नी आणि पुरोहितासह दीक्षित असताना, दैत्य मिथुराने सर्वांना रसातळात नेले, देवांच्या उपस्थितीत आणि अग्नी-ब्राह्मणांच्या साक्षीने.'
तन् मातृवचनं श्रुत्वा देवापिः कृत्यम् अस्मरत् देवान् पश्ये ऽथवाग्निं वा ऋत्विजो वासुरांस् तथा
आईचे बोल ऐकून देवापीने काय करावे हे विचार केले—'मी देवांना शोधू का, अग्नीला विचारू का, ऋत्विजांना की असुरांना?'
एतेष्व् एव पितान्वेष्यो नान्यत्रेति मतिर् मम इति निश्चित्य देवापिर् भरं प्राह नृपात्मजम्
'याच ठिकाणी वडिलांचा शोध घ्यावा, दुसरीकडे नाही—ही माझी ठाम कल्पना आहे.' असे ठरवून देवापीने भर या राजपुत्राला सांगितले.
तपसा ब्रह्मचर्येण व्रतेन नियमेन च आनेतव्या मया सर्वे नीता ये च रसातलम्
'तप, ब्रह्मचर्य, व्रत आणि नियम यांच्या जोरावर, मी जे रसातळात नेले गेले आहेत ते सर्व परत आणीन.'
जाते पराभवे घोरे यो न कुर्यात् प्रतिक्रियाम् नराधमेन किं तेन जीवता वा मृतेन वा
भयंकर पराभव झाल्यावर जर कोणी त्याचा प्रतिकार करण्याचा प्रयत्नच केला नाही, तर अशा नीच माणसाच्या जिवंत राहण्यात किंवा मेल्यात काय अर्थ आहे?
त्वं प्रशाधि महीं कृत्स्नाम् आर्ष्टिषेणः पिता यथा माता मम त्वया पाल्या राजन् यावन् ममागतिः भवेच् च कृतकार्यस्य अनुजानीहि मां भर
अर्ष्टिषेण, तू संपूर्ण पृथ्वीवर राज्य कर, जसा एक पिता करतो. माझ्या आईचं रक्षण तू कर, राजन, जोपर्यंत मी परत येत नाही. आणि माझं काम पूर्ण झाल्यावर, तू मला परवानगी दे.
भरेणोक्तः स देवापिः सर्वं निश्चित्य यत्नतः
भराने असं म्हटल्यानंतर, देवापीने सर्व गोष्टी काळजीपूर्वक विचारात घेतल्या.
सिद्धिं कुरु सुखं याहि मा चिन्ताम् अल्पिकां भज
तू यश मिळव, आनंदाने जा, आणि अगदी थोडीशीही चिंता करू नकोस.
ततो देवापिर् अमरराजाङ्घ्रिध्यानतत्परः ऋत्विजो ऽन्वेष्य यत्नेन नत्वा तान् ऋत्विजः पृथक् कृताञ्जलिपुटो बालो देवापिर् वाक्यम् अब्रवीत्
मग देवापी, अमरराजाच्या पायांचे ध्यान करत, यज्ञकर्त्या पुरोहितांना शोधून, त्यांना एकेक करून नमस्कार करून, हात जोडून, त्या लहान वयाच्या देवापीने असे शब्द सांगितले.
भवद्भिश् च मखो रक्ष्यो यजमानश् च दीक्षितः पुरोधाश् च तथा रक्ष्यः पत्नी या दीक्षितस्य तु
तुम्ही सर्वांनी यज्ञाचं रक्षण करावं, तसेच दीक्षित यजमानाचं आणि मुख्य पुरोहिताचंही. आणि दीक्षित यजमानाची पत्नी हिचंही रक्षण केलं पाहिजे.
भवत्सु तत्र पश्यत्सु यज्ञं विध्वस्य दैत्यराट् राजादयस् तेन नीतास् तन् न युक्ततमं भवेत्
जर तुम्ही तिथे असताना आणि पाहत असताना, दैत्यांचा राजा यज्ञ नष्ट करतो आणि राजांना घेऊन जातो, तर ते योग्य नाही.
अथाप्य् एतद् अहं मन्ये भवन्तस् तान् अरोगिणः दातुम् अर्हन्ति तान् सर्वान् अन्यथा शापम् अर्हथ
तरीही, मला असं वाटतं की तुम्ही त्यांना सर्वांना सुखरूप परत द्यावं; नाहीतर तुम्हाला शाप मिळू शकतो.
मखे ऽग्निः प्रथमं पूज्यो ह्य् अग्निर् एवात्र दैवतम् तस्माद् वयं न जानीमो ह्य् अग्नीनां परिचारकाः
यज्ञात अग्नीला प्रथम पूजावं लागतं, कारण इथे अग्नीच देवता आहे; म्हणून आम्ही, अग्नीची सेवा करणारे, काहीच ठाऊक नाही.
स एव दाता भोक्ता च हर्ता कर्ता च हव्यवाट्
तोच देणारा, भोगणारा, घेणारा, करणारा आणि हविर्भाग पोहोचवणारा आहे.
ऋत्विजः पृष्ठतः कृत्वा देवापिर् जातवेदसम् पूजयित्वा यथान्यायम् अग्नये तन् न्यवेदयत्
ऋत्विजांना मागे ठेवून, देवापीने जातवेदाचा योग्य रीतीने पूजन केलं आणि मग हे अग्नीला सांगितलं.
यथर्त्विजस् तथा चाहं देवानां परिचारकः हव्यं वहामि देवानां भोक्तारो रक्षकाश् च ते
जसं ऋत्विज, तसंच मीही देवांची सेवा करणारा आहे; मी देवांसाठी हविर्भाग वाहतो, आणि तेच भोगणारे आणि रक्षण करणारे आहेत.
देवान् आहूय यत्नेन हविर्भागान् पृथक् पृथक् दास्ये ऽहम् एष दोषो मे तस्माद् याहि सुरान् प्रति
मी देवांना काळजीपूर्वक बोलावून, प्रत्येकाला वेगळा हविर्भाग देईन; ही माझी चूक आहे, म्हणून तू देवांकडे जा.
देवापिः स सुरान् प्राप्य नत्वा तेभ्यः पृथक् पृथक् ऋत्विग्वाक्यं चाग्निवाक्यं शापं चापि न्यवेदयत्
देवापीने देवांकडे जाऊन, त्यांना नमस्कार केला आणि ऋत्विजांचे, अग्नीचे आणि शापाचे शब्द वेगवेगळे सांगितले.