तद्वाक्यात् कृपया युक्तो यमः प्राह पुनः पुनः
तिच्या शब्दांनी द्रवून, यमाने पुन्हा पुन्हा दयाळूपणे बोलले.
पाशानां चापि दण्डस्य स्थानं वद शुभानने
मंगलमय मुख असलेल्या, या दोऱ्यांचे आणि काठीचे स्थान सांग.
सा प्रोवाच यमं देवं मयि पाशास् त्वयेरिताः आविशन्तु जगन्नाथ दण्डो मय्य् एव संविशेत् ततः प्रोवाच भगवान् यमस् तां कृपया पुनः
ती यमदेवाला म्हणाली, "प्रभु, तुझ्या फेकलेल्या दोऱ्यांनी माझ्यातच प्रवेश करावा आणि काठीसुद्धा माझ्यातच विसावा." त्यानंतर भगवान यमाने तिला पुन्हा दयाळूपणे उत्तर दिले.
तव भर्ता च पुत्राश् च सर्वे जीवन्तु विज्वराः
तुझा नवरा आणि मुले सर्वजण आजारीपणाविना जिवंत राहोत.
न्यवारयद् यमः पाशान् आग्नेयास्त्रं तु हव्यवाट् कपोतोलूकयोश् चापि प्रीतिं वै चक्रतुः सुरौ आहतुश् च द्विजन्मानौ व्रियतां वर ईप्सितः
यमाने दोऱ्यांना थांबवले आणि अग्निदेवाने आपले अस्त्र मागे घेतले; कपोत आणि घुबड, हे दोन्ही दिव्य पक्षी, एकमेकांशी शांत झाले आणि त्या दोन ब्राह्मणांनी म्हटले, "पसंतीचा वर मागा."
भवतोर् दर्शनं लब्धं वैरव्याजेन दुष्करम् वयं च पक्षिणः पापाः किं वरेण सुरोत्तमौ
तुम्हा दोघांचे दर्शन आम्हाला मिळाले, जे वैराशिवाय कठीण आहे; पण आम्ही पापी पक्षी आहोत—देवतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, आम्हाला वराचा काय उपयोग?
अथ देयो वरो ऽस्माकं भवद्भ्यां प्रीतिपूर्वकम् नात्मार्थम् अनुयाचावो दीयमानं वरं शुभम्
जर आम्हाला वर द्यायचा असेल, तर तो प्रेमाने तुम्हा दोघांनाच मिळो; आम्ही स्वतःसाठी कोणताही शुभ वर मागत नाही, जरी तो मिळत असला तरी.
आत्मार्थं यस् तु याचेत स शोच्यो हि सुरेश्वरौ जीवितं सफलं तस्य यः परार्थोद्यतः सदा
जो स्वतःसाठी मागतो, हे देवाधिदेव, तो खरोखर दयनीय आहे; पण जो नेहमी दुसऱ्यांच्या भल्यासाठी झटतो, त्याचे जीवन फळदायी असते.
अग्निर् आपो रविः पृथ्वी धान्यानि विविधानि च परार्थं वर्तनं तेषां सतां चापि विशेषतः
अग्नी, पाणी, सूर्य, पृथ्वी आणि विविध धान्ये—हे सर्व दुसऱ्यांच्या उपयोगासाठीच आहेत, विशेषतः सज्जनांसाठी.
ब्रह्मादयो ऽपि हि यतो युज्यन्ते मृत्युना सह एवं ज्ञात्वा तु देवेशौ वृथा स्वार्थपरिश्रमः
ब्रह्मादिकही मृत्यूच्या अधीन आहेत; हे जाणून, हे देवाधिदेव, केवळ स्वतःसाठी केलेले श्रम व्यर्थ आहेत.
जन्मना सह यत् पुंसां विहितं परमेष्ठिना कदाचिन् नान्यथा तद् वै वृथा क्लिश्यन्ति जन्तवः
जन्माच्या वेळी परमेश्वराने मनुष्याला जे ठरवले आहे, ते कधीच बदलत नाही; जीव व्यर्थ दुःख सहन करतात.
तस्माद् याचावहे किंचिद् धिताय जगतां शुभम् गुणदायि तु सर्वेषां तद् युवाम् अनुमन्यताम्
म्हणून आपण जगाच्या भल्यासाठी, सर्वांना पुण्य देणारे आणि शुभ असे काही मागूया; तुम्ही दोघेही हे मान्य करा.
ताव् आहतुर् उभौ देवौ पक्षिणौ लोकविश्रुतौ धर्मस्य यशसो ऽवाप्त्ये लोकानां हितकाम्यया
तेव्हा दोन्ही पक्षी, जे लोकांमध्ये प्रसिद्ध आहेत, म्हणाले, "धर्माची कीर्ती आणि लोकांच्या कल्याणासाठी..."
आवाभ्याम् आश्रमौ तीर्थे गङ्गाया उभये तटे भवेतां जगतां नाथाव् एष एव परो वरः
"आम्हा दोघांना गंगेच्या दोन्ही काठांवर तीर्थस्थळी आश्रम असावेत आणि आम्ही जगाचे रक्षण करणारे होऊ—हा सर्वोच्च वर आहे."
स्नानं दानं जपो होमः पितॄणां चापि पूजनम् सुकृती दुष्कृती वापि यः करोति यथा तथा सर्वं तद् अक्षयं पुण्यं स्याद् इत्य् एष परो वरः
स्नान, दान, जप, होम आणि पितरांची पूजा — हे सगळं पुण्यवान असो वा पापी, जो कोणी जसा करतो, त्याचं सगळं पुण्य कधीही संपत नाही. हेच सर्वश्रेष्ठ वर आहे.
एवम् अस्तु तथा चान्यत् सुप्रीतौ तु ब्रवावहै
तसं असो. आता आम्ही अत्यंत आनंदाने आणखी काही सांगतो.
उत्तरे गौतमीतीरे यमस्तोत्रं पठन्ति ये तेषां सप्तसु वंशेषु नाकाले मृत्युम् आप्नुयात्
गौतमीच्या उत्तरेकाठी जे लोक यमाचं स्तोत्र म्हणतात, त्यांच्या सात पिढ्यांपैकी कुणालाही अकाली मृत्यू येत नाही.
पुरुषो भाजनं च स्यात् सर्वदा सर्वसंपदाम् यस् त्व् इदं पठते नित्यं मृत्युस्तोत्रं जितात्मवान्
जो मनुष्य नेहमी संयमाने हे मृत्यूसंबंधीचं स्तोत्र म्हणतो, तो सर्व प्रकारच्या संपत्तीचा पात्र होतो.
अष्टाशीतिसहस्रैश् च व्याधिभिर् न स बाध्यते अस्मिंस् तीर्थे द्विजश्रेष्ठौ त्रिमासाद् गुर्विणी सती
अठ्ठ्याऐंशी हजार रोग त्याला त्रास देत नाहीत; आणि या तीर्थावर, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, तिसऱ्या महिन्यातील गरोदर स्त्री—
अर्वाग्वन्ध्या च षण्मासात् सप्ताहं स्नानम् आचरेत् वीरसूः सा भवेन् नारी शतायुः स सुतो भवेत्
आणि जी स्त्री पूर्वी बांझ होती, तिने सहा महिन्यांनी सात दिवस इथे स्नान केलं, तर ती वीर पुत्राला जन्म देते आणि तो मुलगा शंभर वर्ष जगतो.
लक्ष्मीवान् मतिमाञ् शूरः पुत्रपौत्रविवर्धनः तत्र पिण्डादिदानेन पितरो मुक्तिम् आप्नुयुः मनोवाक्कायजात् पापात् स्नानान् मुक्तो भवेन् नरः
तो मुलगा श्रीमंत, बुद्धिमान, शूर आणि वंशवृद्ध करणारा होतो; तिथे पिंड वगैरे दान केल्याने पितरांना मुक्ती मिळते; आणि स्नान केल्याने मन, वाणी, आणि शरीराने केलेल्या पापांतून मनुष्य मुक्त होतो.
यमवाक्याद् अनु तथा हव्यवाड् आह पक्षिणौ
यानंतर यमाच्या वचनानुसार अग्निदेव त्या दोन पक्ष्यांना म्हणाले.
मत्स्तोत्रं दक्षिणे तीरे ये पठन्ति यतव्रताः तेषाम् आरोग्यम् ऐश्वर्यं लक्ष्मीं रूपं ददाम्य् अहम्
जे संयमाने दक्षिण काठी माझं स्तोत्र म्हणतात, त्यांना मी आरोग्य, संपत्ती, लक्ष्मी आणि सौंदर्य देतो.
इदं स्तोत्रं तु यः कश्चिद् यत्र क्वापि पठेन् नरः नैवाग्नितो भयं तस्य लिखिते ऽपि गृहे स्थिते
जो कोणी हे स्तोत्र कुठेही म्हणतो, किंवा फक्त लिहून घरात ठेवतो, त्याला अग्निकडून कधीच भीती राहत नाही.
स्नानं दानं च यः कुर्याद् अग्नितीर्थे शुचिर् नरः अग्निष्टोमफलं तस्य भवेद् एव न संशयः
जो शुद्ध मनुष्य अग्निकाठी स्नान आणि दान करतो, त्याला अग्निष्टोम यज्ञाचं फळ नक्की मिळतं, यात शंका नाही.
ततः प्रभृति तत् तीर्थं याम्यम् आग्नेयम् एव च कपोतं च तथोलूकं हेत्युलूकं विदुर् बुधाः
त्या वेळेपासून ते तीर्थ याम्य आणि आग्नेय या नावांनी ओळखलं जातं; आणि कबुतर, घार आणि रागीट घार यांना ज्ञानी लोक तिथे ओळखतात.
तत्र त्रीणि सहस्राणि तावन्त्य् एव शतानि च पुनर् नवतितीर्थानि प्रत्येकं मुक्तिभाजनम्
तिथे तीन हजार आणि तितकीच शंभर, आणि पुन्हा नव्वद अशी तीर्थं आहेत; प्रत्येक ठिकाण मुक्तीचं पात्र आहे.
तेषु स्नानेन दानेन प्रेतीभूताश् च ये नराः पूतास् ते पुत्रवित्ताढ्या आक्रमेयुर् दिवं शुभाः
तिथे स्नान आणि दान केल्याने, अगदी जे प्रेत झाले आहेत तेही शुद्ध होतात; त्यांना पुत्र, संपत्ती मिळते आणि ते स्वर्गात जातात.
तपस्तीर्थम् इति ख्यातं तपोवृद्धिकरं महत् सर्वकामप्रदं पुण्यं पितॄणां प्रीतिवर्धनम्
ते तपोतीर्थ म्हणून प्रसिद्ध आहे; ते मोठं आहे, तप वाढवतं, सर्व इच्छा पूर्ण करतं, पुण्य देतं आणि पितरांची प्रीती वाढवतं.
तस्मिंस् तीर्थे तु यद् वृत्तं शृणु पापप्रणाशनम् अपाम् अग्नेश् च संवादम् ऋषीणां च परस्परम्
त्या तीर्थावर जे घडलं, ते आता ऐक — ते पाप नष्ट करणारं आहे. तिथे पाण्याचा आणि अग्नीचा संवाद, आणि ऋषींचं परस्पर बोलणं घडलं.