कपोतो यमम् आराध्य मृत्युं पैतामहं तथा याम्यम् अस्त्रम् अवाप्याथ सर्वेभ्यो ऽप्य् अधिको ऽभवत्
कपोताने यमाला, मृत्युला आणि पितामहाला संतुष्ट करून यमास्त्र मिळवलं आणि त्यामुळे तो सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ झाला.
तथोलूको ऽग्निम् आराध्य बलवान् अभवद् भृशम् वरैर् उन्मत्तयोर् युद्धम् अभवच् चातिभीषणम्
तसंच, घुबडाने अग्नीची पूजा केली आणि तो खूपच बलवान झाला; मग त्या दोन्ही वेडसर पक्ष्यांमध्ये अतिशय भयंकर युद्ध सुरू झालं.
तत्राग्नेयम् उलूको ऽपि कपोतायास्त्रम् आक्षिपत् कपोतो ऽप्य् अथ पाशान् वै याम्यान् आक्षिप्य शत्रवे
त्या ठिकाणी घुबडाने कपोतावर अग्न्यास्त्र सोडलं, आणि कपोतानेही यमाचे पाश आपल्या शत्रूवर फेकले.
उलूकायाथ दण्डं च मृत्युपाशान् अवासृजत् पुनस् तद् अभवद् युद्धं पुराडिबकयोर् यथा
मग घुबडावर दंड आणि मृत्युपाश सोडले गेले; पुन्हा एकदा, पूर्वी कावळा आणि बगळा यांच्यात जसं युद्ध झालं होतं, तसंच घडलं.
हेतिः कपोतकी दृष्ट्वा ज्वलनं प्राप्तम् अन्तिके पतिव्रता महायुद्धे भर्तुः सा दुःखविह्वला
कपोताची पत्नी हेती, ज्वलंत अस्त्र जवळ येताना पाहून, त्या मोठ्या युद्धात आपल्या पतीसाठी दुःखाने व्याकुळ झाली.
अग्निना वेष्ट्यमानांश् च पुत्रान् दृष्ट्वा विशेषतः सा गत्वा ज्वलनं हेतिस् तुष्टाव विविधोक्तिभिः
विशेषतः आपल्या मुलांना आगीने वेढलेलं पाहून, हेती त्या ज्वालेकडे गेली आणि विविध स्तुतींनी त्याची प्रार्थना करू लागली.
रूपं न दानं न परोक्षम् अस्ति यस्यात्मभूतं च पदार्थजातम् अश्नन्ति हव्यानि च येन देवाः स्वाहापतिं यज्ञभुजं नमस्ये
ज्याचं रूप न दिसणारं आणि न लपणारं आहे, ज्याच्यात सर्व वस्तूंचं स्वरूप आहे, आणि ज्याच्यामुळे देवता हविर्भाग घेतात, त्या यज्ञाच्या स्वामीला, अन्नग्राहीला मी वंदन करते.
मुखभूतं च देवानां देवानां हव्यवाहनम् होतारं चापि देवानां देवानां दूतम् एव च
तो देवतांचा तोंड आहे, देवतांसाठी हव्य वाहून नेणारा आहे, देवतांचा पुरोहित आहे आणि त्यांचा दूतही आहे.
तं देवं शरणं यामि आदिदेवं विभावसुम् अन्तः स्थितः प्राणरूपो बहिश् चान्नप्रदो हि यः यो यज्ञसाधनं यामि शरणं तं धनंजयम्
त्या आदिदेव, विभावसु, जो आतमध्ये प्राणरूपाने आणि बाहेर अन्नदात्याप्रमाणे वास करतो, त्या यज्ञसिद्धी करणाऱ्या, विजयी देवतेच्या मी शरण जाते.
अमोघम् एतद् अस्त्रं मे न्यस्तं युद्धे कपोतकि यत्र विश्रमयेद् अस्त्रं तन् मे ब्रूहि पतिव्रते
हे कपोतपत्नी, माझं हे अस्त्र अचूक आहे आणि युद्धात सोडलं आहे; हे पतिव्रते, ते अस्त्र कुठे विसावू शकतं ते मला सांग.
मयि विश्रम्यताम् अस्त्रं न पुत्रे न च भर्तरि सत्यवाग् भव हव्येश जातवेदो नमो ऽस्तु ते
हे अस्त्र माझ्यावर विसावू दे, माझ्या मुलांवर किंवा पतीवर नाही; हे हवेश्वर, जातवेद, सत्य बोल, तुला नमस्कार असो.
तुष्टो ऽस्मि तव वाक्येन भर्तृभक्त्या पतिव्रते तवापि भर्तृपुत्राणां हेति क्षेमं ददाम्य् अहम्
तुझ्या या शब्दांनी आणि पतीभक्तीने मी प्रसन्न झालो आहे, हे पतिव्रते; तुझ्या पती आणि मुलांना मी सुरक्षितता देतो.
आग्नेयम् एतद् अस्त्रं मे न भर्तारं सुतान् अपि न त्वां दहेत् ततो याहि सुखेन त्वं कपोतकि
माझं हे अग्न्यास्त्र तुझ्या पतीला, मुलांना किंवा तुलाही जाळणार नाही; म्हणून, तू आनंदाने निघून जा, हे कपोतपत्नी.
एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र उलूकी ददृशे पतिम् वेष्ट्यमानं याम्यपाशैर् यमदण्डेन ताडितम् उलूकी दुःखिता भूत्वा यमं प्रायाद् भयातुरा
इतक्यात घुबडाची पत्नीने आपल्या पतीला यमाचे पाशांनी बांधलेलं आणि यमदंडाने मारलेलं पाहिलं; ती दुःखी होऊन, भीतीने यमाकडे गेली.
त्वद्भीता अनुद्रवन्ते जनास् त्वद्भीता ब्रह्मचर्यं चरन्ति त्वद्भीताः साधु चरन्ति धीरास् त्वद्भीताः कर्मनिष्ठा भवन्ति
तुझ्या भीतीने लोक पळून जातात; तुझ्या भीतीने ब्रह्मचर्य पाळतात; तुझ्या भीतीने ज्ञानी लोक सदाचार करतात; तुझ्या भीतीने लोक कर्तव्यनिष्ठ राहतात.
त्वद्भीता अनाशकम् आचरन्ति ग्रामाद् अरण्यम् अभि यच् चरन्ति त्वद्भीताः सौम्यताम् आश्रयन्ते त्वद्भीताः सोमपानं भजन्ते
तुझ्या भीतीने लोक अहिंसा पाळतात, गाव सोडून जंगलात जातात; तुझ्या भीतीने सौम्यता स्वीकारतात; तुझ्या भीतीने सोमपान करतात.
एवं ब्रुवत्यां तस्यां ताम् आह दक्षिणदिक्पतिः
ती असे बोलत असताना, दक्षिण दिशेचा रक्षक तिला म्हणाला.
वरं वरय भद्रं ते दास्ये ऽहं मनसः प्रियम्
मंगलमय स्त्री, एखादी वर माग, मी तुझ्या मनातील आवड पूर्ण करीन.
यमस्येति वचः श्रुत्वा सा तम् आह पतिव्रता
यमाचे हे शब्द ऐकून, ती पतिव्रता त्याला उत्तर देऊ लागली.
भर्ता मे वेष्टितः पाशैर् दण्डेनाभिहतस् तव तस्माद् रक्ष सुरश्रेष्ठ पुत्रान् भर्तारम् एव च
माझा नवरा तुझ्या दोऱ्यांनी बांधला गेला आहे आणि तुझ्या काठीने मारला गेला आहे; म्हणून, देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, माझ्या मुलांना आणि नवऱ्यालाही वाचव.
तद्वाक्यात् कृपया युक्तो यमः प्राह पुनः पुनः
तिच्या शब्दांनी द्रवून, यमाने पुन्हा पुन्हा दयाळूपणे बोलले.
पाशानां चापि दण्डस्य स्थानं वद शुभानने
मंगलमय मुख असलेल्या, या दोऱ्यांचे आणि काठीचे स्थान सांग.
सा प्रोवाच यमं देवं मयि पाशास् त्वयेरिताः आविशन्तु जगन्नाथ दण्डो मय्य् एव संविशेत् ततः प्रोवाच भगवान् यमस् तां कृपया पुनः
ती यमदेवाला म्हणाली, "प्रभु, तुझ्या फेकलेल्या दोऱ्यांनी माझ्यातच प्रवेश करावा आणि काठीसुद्धा माझ्यातच विसावा." त्यानंतर भगवान यमाने तिला पुन्हा दयाळूपणे उत्तर दिले.
तव भर्ता च पुत्राश् च सर्वे जीवन्तु विज्वराः
तुझा नवरा आणि मुले सर्वजण आजारीपणाविना जिवंत राहोत.
न्यवारयद् यमः पाशान् आग्नेयास्त्रं तु हव्यवाट् कपोतोलूकयोश् चापि प्रीतिं वै चक्रतुः सुरौ आहतुश् च द्विजन्मानौ व्रियतां वर ईप्सितः
यमाने दोऱ्यांना थांबवले आणि अग्निदेवाने आपले अस्त्र मागे घेतले; कपोत आणि घुबड, हे दोन्ही दिव्य पक्षी, एकमेकांशी शांत झाले आणि त्या दोन ब्राह्मणांनी म्हटले, "पसंतीचा वर मागा."
भवतोर् दर्शनं लब्धं वैरव्याजेन दुष्करम् वयं च पक्षिणः पापाः किं वरेण सुरोत्तमौ
तुम्हा दोघांचे दर्शन आम्हाला मिळाले, जे वैराशिवाय कठीण आहे; पण आम्ही पापी पक्षी आहोत—देवतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, आम्हाला वराचा काय उपयोग?
अथ देयो वरो ऽस्माकं भवद्भ्यां प्रीतिपूर्वकम् नात्मार्थम् अनुयाचावो दीयमानं वरं शुभम्
जर आम्हाला वर द्यायचा असेल, तर तो प्रेमाने तुम्हा दोघांनाच मिळो; आम्ही स्वतःसाठी कोणताही शुभ वर मागत नाही, जरी तो मिळत असला तरी.
आत्मार्थं यस् तु याचेत स शोच्यो हि सुरेश्वरौ जीवितं सफलं तस्य यः परार्थोद्यतः सदा
जो स्वतःसाठी मागतो, हे देवाधिदेव, तो खरोखर दयनीय आहे; पण जो नेहमी दुसऱ्यांच्या भल्यासाठी झटतो, त्याचे जीवन फळदायी असते.
अग्निर् आपो रविः पृथ्वी धान्यानि विविधानि च परार्थं वर्तनं तेषां सतां चापि विशेषतः
अग्नी, पाणी, सूर्य, पृथ्वी आणि विविध धान्ये—हे सर्व दुसऱ्यांच्या उपयोगासाठीच आहेत, विशेषतः सज्जनांसाठी.
ब्रह्मादयो ऽपि हि यतो युज्यन्ते मृत्युना सह एवं ज्ञात्वा तु देवेशौ वृथा स्वार्थपरिश्रमः
ब्रह्मादिकही मृत्यूच्या अधीन आहेत; हे जाणून, हे देवाधिदेव, केवळ स्वतःसाठी केलेले श्रम व्यर्थ आहेत.