यत्र सौमित्रिणा स्नानं शंकरस्यार्चनं कृतम् तत् तीर्थं लक्ष्मणं जातं तथा सीतासमुद्भवम्
जिथे सौमित्राने स्नान केले आणि शंकराची पूजा केली, ते लक्ष्मणतीर्थ झाले, आणि तिथेच सीतेचे प्रकटस्थानही झाले.
नानाविधाशेषपापसंघनिर्मूलनक्षमम् यद् अङ्घ्रिसंगाद् अभवद् गङ्गा त्रैलोक्यपावनी
ज्याच्या पायांच्या स्पर्शाने गंगा सर्व प्रकारच्या अनंत पापांचा नाश करणारी आणि त्रैलोक्य शुद्ध करणारी झाली.
स यत्र स्नानम् अकरोत् तद् वैशिष्ट्यं किम् उच्यते तद् रामतीर्थसदृशं तीर्थं क्वापि न विद्यते
जिथे त्याने स्नान केले—त्याच्या महिम्याचे वर्णन कशाला? रामतीर्थासारखे तीर्थ दुसरे कुठेही नाही.
पुत्रतीर्थम् इति ख्यातं पुण्यतीर्थं तद् उच्यते सर्वान् कामान् अवाप्नोति यन्महिम्नः श्रुतेर् अपि
ते पवित्र तीर्थ पुत्रतीर्थ म्हणून प्रसिद्ध आहे; ते पुण्यवान मानले जाते. त्याच्या महिम्यामुळे, जसे शास्त्रात सांगितले आहे, सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि शृणु यत्नेन नारद दितेः पुत्राश् च दनुजाः परिक्षीणा यदाभवन् अदितेस् तु सुता ज्येष्ठाः सर्वभावेन नारद
नारद, मी तुला त्याचं खरं स्वरूप सांगतो, लक्ष देऊन ऐक. जेव्हा दितीचे दानव पुत्र कमी झाले आणि अदितीचे ज्येष्ठ पुत्र सर्व प्रकारे वाढले, तेव्हा—
क्षीणाः सुता आवयोर् एव भद्रे किं कुर्महे कर्म लोके गरीयः पश्यादितेर् वंशम् अभिन्नम् उत्तमं सौराज्ययुक्तं यशसा जयश्रिया
आपली मुलं आता फारच कमी राहिली आहेत, सखी, आपण काय करावं? या जगात कृतीच मोठी मानली जाते. बघ, अदितीचं वंश किती अखंड, श्रेष्ठ, राजसत्ता, कीर्ती आणि विजयाच्या तेजानं भरलेलं आहे.
जितारिम् अभ्युन्नतकीर्तिधर्मं मच्चित्तसंहर्षविनाशदक्षम् समानभर्तृत्वसमानधर्मे समानगोत्रे ऽपि समानरूपे
त्यांनी शत्रूंना जिंकले, त्यांची कीर्ती आणि धर्म मोठा आहे, माझ्या मनातील दुःख दूर करण्याचं सामर्थ्य त्यांच्यात आहे; जरी नवरा, वागणूक, कुळ, आणि रूप या सगळ्यात आपण सारख्या असलो—
न जीवयेयं श्रियम् उन्नतिं च जीर्णास्मि दृष्ट्वा त्व् अदितिप्रसूतान् काम् अप्य् अवस्थाम् अनुयामि दुःस्था ऽदितेर् विलोक्याथ परां समृद्धिम्
मी त्यांची श्रीमंती आणि भरभराट सहन करू शकत नाही; अदितीच्या पुत्रांना पाहून मी थकून गेले आहे. तिची मोठी समृद्धी पाहून मी दुर्दशेच्या अवस्थेतच राहते.
एवं ब्रुवाणाम् अतिदीनवक्त्रां विनिश्वसन्तीं परमेष्ठिपुत्रः कृताभिपूजो विगतश्रमस् तां स सान्त्वयन्न् आह मनोभिरामाम्
ती असे बोलत असताना, तिचा चेहरा फारच दुःखी होता आणि ती खोल श्वास घेत होती. ब्रह्मदेवाचा पुत्र, तिला मान दिल्यावर आणि स्वतःचा थकवा विसरून, तिला मनाला आनंद देणाऱ्या शब्दांनी धीर दिला.
खेदो न कार्यः समभीप्सितं यत् तत् प्राप्यते पुण्यत एव भद्रे तत्साधनं वेत्ति महानुभावः प्रजापतिस् ते स तु वक्ष्यतीति
सखी, दुःखी होऊ नकोस; ज्याची इच्छा असते ते पुण्यामुळेच मिळतं. त्यासाठीचं साधन महान आत्मा प्रजापती जाणतो; तो तुला सांगेल.
साध्व्य् एतत् सर्वभावेन प्रश्रयावनता सती
ती सद्गुणी आणि नम्र होती, तिने पूर्ण मनाने वाकून नमस्कार केला.
एवं ब्रुवाणां च दितिं दनुः प्रोवाच नारद
नारद, असे बोलणाऱ्या दितीला मग दनूने उत्तर दिलं.
भर्तारं कश्यपं भद्रे तोषयस्व निजैर् गुणैः तुष्टो यदि भवेद् भर्ता ततः कामान् अवाप्स्यसि
सखी, आपल्या गुणांनी पती कश्यप यांना संतुष्ट कर. पती जर आनंदी झाला, तर तुला हवी ती इच्छा पूर्ण होईल.
तथेत्य् उक्त्वा सर्वभावैस् तोषयाम् आस कश्यपम् दितिं प्रोवाच भगवान् कश्यपो ऽथ प्रजापतिः
‘तसं करीन’ असं म्हणून तिने पूर्ण मनाने कश्यपाला संतुष्ट केलं. मग भगवंत प्रजापती कश्यप दितीला म्हणाले—
किं ददामि वदाभीष्टं दिते वरय सुव्रते
मी तुला काय द्यावं? आपली इच्छा सांग, दिती. निवड, सुभगे.
दितिर् अप्य् आह भर्तारं पुत्रं बहुगुणान्वितम् जेतारं सर्वलोकानां सर्वलोकनमस्कृतम्
दितीनेही आपल्या पतीला सांगितलं: ‘अनेक गुणांनी युक्त असा, सर्व लोकांना जिंकणारा, सर्व लोकांनी पूजला जाणारा पुत्र मला मिळावा.’
येन जातेन लोके ऽस्मिन् भवेयं वीरपुत्रिणी तं वरेयं सुरपितर् इत्य् आह विनयान्विता
‘ज्याच्या जन्मामुळे या जगात मी वीर पुत्राची माता होईल, असा वर मी मागते, देवताधिपती,’ असं तिने नम्रतेने सांगितलं.
उपदेक्ष्ये व्रतं श्रेष्ठं द्वादशाब्दफलप्रदम् तत आगत्य ते गर्भम् आधास्ये यन् मनोगतम् निष्पापतायां जातायां सिध्यन्ति हि मनोरथाः
मी तुला एक श्रेष्ठ व्रत सांगतो, जे बारा वर्षांचं फळ देतं. त्यानंतर मी येऊन तुझ्या इच्छेप्रमाणे गर्भ देईन. जेव्हा पापरहित जन्म होतो, तेव्हा सगळ्या इच्छा पूर्ण होतात.
भर्तृवाक्याद् दितिः प्रीता तं नमस्यायतेक्षणा उपदिष्टं व्रतं चक्रे भर्त्रादिष्टं यथाविधि
पतीच्या शब्दांमुळे आनंदी झालेली, मोठ्या डोळ्यांची दिती, पतीने सांगितलेल्या पद्धतीने ते व्रत पूर्णपणे पार पाडू लागली.
तीर्थसेवापात्रदानव्रतचर्यादिवर्जिताः कथम् आसादयिष्यन्ति प्राणिनो ऽत्र मनोरथान्
तीर्थसेवा, योग्यांना दान, आणि व्रताचं पालन जे टाळतात, त्यांना इथे त्यांच्या इच्छा कशा पूर्ण होतील?
ततश् चीर्णे व्रते तस्यां दित्यां गर्भम् अधारयत् पुनः कान्ताम् अथोवाच कश्यपस् तां दितिं रहः
मग व्रत पूर्ण झाल्यावर कश्यपाने दितीच्या गर्भात बीज ठेवलं. पुन्हा एकांतात, कश्यपाने आपल्या प्रिय दितीला सांगितलं—
न प्राप्नुवन्ति यत्कामान् मुनयो ऽपि तपस्स्थिताः यथाविहितकर्माङ्गअवज्ञया तच् छुचिस्मिते
शुद्ध हास्य असलेल्या सखी, जेव्हा योग्य कर्मांची अवहेलना होते, तेव्हा तपश्चर्येला वाहिलेल्या ऋषींनाही आपली इच्छा पूर्ण होत नाही.
निन्दितं च न कर्तव्यं संध्ययोर् उभयोर् अपि न स्वप्तव्यं न गन्तव्यं मुक्तकेशी च नो भव
संध्याकाळच्या दोन्ही वेळांना निंदनीय वागणूक करू नये, झोपू नये, बाहेर जाऊ नये आणि केस मोकळे ठेवू नयेत.
भोक्तव्यं सुभगे नैव क्षुतं वा जृम्भणं तथा संध्याकाले न कर्तव्यं भूतसंघसमाकुले
भाग्यवती, संध्याकाळच्या वेळी, विशेषतः जेव्हा अनेक अदृश्य जीव असतात, तेव्हा जेवू नये, तोंड उघडून आळसावे किंवा अंग ताणू नये.
सान्तर्धानं सदा कार्यं हसितं तु विशेषतः गृहान्तदेशे संध्यासु न स्थातव्यं कदाचन
हसणं विशेषतः, नेहमीच लपवावं; संध्याकाळच्या वेळी घराच्या आत कधीच थांबू नये.
मुशलोलूखलादीनि शूर्पपीठपिधानकम् नैवातिक्रमणीयानि दिवा रात्रौ सदा प्रिये
मुसळ, उखळ, सुप, आसन आणि झाकण यांवर दिवसा किंवा रात्री कधीच पाय टाकू नये, प्रिय.
उदक्शीर्षं तु शयनं न संध्यासु विशेषतः वक्तव्यं नानृतं किंचिन् नान्यगेहाटनं तथा
डोकं उत्तर दिशेला करून, विशेषतः संध्याकाळच्या वेळी, झोपू नये; खोटं बोलू नये आणि दुसऱ्याच्या घरी जाऊ नये.
कान्ताद् अन्यो न वीक्ष्यस् तु प्रयत्नेन नरः क्वचित् इत्यादिनियमैर् युक्ता यदि त्वम् अनुवर्तसे ततस् ते भविता पुत्रस् त्रैलोक्यैश्वर्यभाजनम्
आपल्या पत्नीसोबत सोडून दुसऱ्या स्त्रीकडे कधीच पाहू नये; हे नियम पाळलेस तर तुला त्रैलोक्याचे राज्य मिळवणारा पुत्र होईल.
तथेति प्रतिजज्ञे सा भर्तारं लोकपूजितम् गतश् च कश्यपो ब्रह्मन्न् इतश् चेतः सुरान् प्रति
तीने 'तसेच होवो' असे मान्य केले आणि जगात पूज्य असलेल्या आपल्या पतीला मान दिला; मग कश्यप देवतांकडे मन लावून तेथून निघून गेला.
दितेर् गर्भो ऽपि ववृधे बलवान् पुण्यसंभवः एतत् सर्वं मयो दैत्यो मायया वेत्ति तत्त्वतः
दितीच्या गर्भाचा वाढ होत गेला, तो सामर्थ्यवान आणि पुण्यवान होता; हे सर्व दैत्य माया आपल्या मायेमुळे खरेखुरे जाणतो.