रिपुं रिपुंजयं वीरं वृकलं वृकतेजसम् रिपोर् आधत्त बृहती चक्षुषं सर्वतेजसम्
रिपु, रिपुंजय, वीर, वृकल आणि वृकतेजस—रिपुपासून बृहतीने सर्व प्रकारच्या तेजाने उजळणारा चक्षुष नावाचा पुत्र जन्माला घातला.
अजीजनत् पुष्करिण्यां वैरिण्यां चाक्षुषं मनुम् प्रजापतेर् आत्मजायां वीरण्यस्य महात्मनः
ती पुष्करिणी, वीरण्याची पत्नी आणि प्रजापतीच्या पुत्राची धर्मपत्नी, हिने चाक्षुष मनुचा जन्म दिला.
मनोर् अजायन्त दश नड्वलायां महौजसः कन्यायां मुनिशार्दूला वैराजस्य प्रजापतेः
मुनिश्रेष्ठा, वैराज प्रजापतींच्या कन्या नड्वला हिच्या पोटी मनूपास दहा पराक्रमी पुत्र जन्मले.
कुत्सः पुरुः शतद्युम्नस् तपस्वी सत्यवाक् कविः अग्निष्टुद् अतिरात्रश् च सुद्युम्नश् चेति ते नव
त्यांची नावे होती: कुत्स, पुरु, शतद्युम्न, तपस्वी, सत्यवाक, कवि, अग्निष्टुत, अतिरात्र आणि सुध्युम्न — हे नऊ.
अभिमन्युश् च दशमो नड्वलायां महौजसः पुरोर् अजनयत् पुत्रान् षड् आग्नेयी महाप्रभान्
दहावा पुत्र अभिमन्यू, हा देखील नड्वलेच्या पोटी जन्मलेला आणि अत्यंत बलवान होता. पुरुच्या पत्नी आग्नेयीपासून सहा तेजस्वी पुत्र जन्मले.
अङ्गं सुमनसं स्वातिं क्रतुम् अङ्गिरसं मयम् अङ्गात् सुनीथापत्यं वै वेणम् एकं व्यजायत
अंगापासून सुमनस, स्वाती, क्रतु, अंगिरस आणि मय हे पुत्र झाले. अंगापासूनच सुनीथेच्या पोटी एकमेव वेण जन्मला.
अपचारेण वेणस्य प्रकोपः सुमहान् अभूत् प्रजार्थम् ऋषयो यस्य ममन्थुर् दक्षिणं करम्
वेणाच्या वाईट वर्तनामुळे मोठा संताप झाला; प्रजांच्या कल्याणासाठी ऋषींनी त्याचा उजवा हात मथला.
वेणस्य मथिते पाणौ संबभूव महान् नृपः तं दृष्ट्वा मुनयः प्राहुर् एष वै मुदिताः प्रजाः
वेणाचा हात मथल्यावर एक महान राजा प्रकट झाला; तो पाहून ऋषी आनंदाने म्हणाले, 'हीच खरी प्रजा आहे.'
करिष्यति महातेजा यशश् च प्राप्स्यते महत् स धन्वी कवची जातो ज्वलज्ज्वलनसंनिभः
हा तेजस्वी राजा मोठी कृत्ये करील आणि मोठे यश मिळवील; तो धनुष्य आणि कवच घेऊन, जळत्या अग्नीप्रमाणे तेजस्वी जन्मला आहे.
पृथुर् वैण्यस् तथा चेमां ररक्ष क्षत्रपूर्वजः राजसूयाभिषिक्तानाम् आद्यः स वसुधापतिः
वेणाचा पुत्र पृथु याने या पृथ्वीचे रक्षण केले; तो क्षत्रिय कुळात जन्मलेला आणि राजसूयाने अभिषिक्त होणारा पहिला पृथ्वीचा अधिपती होता.
तस्माच् चैव समुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ तेनेयं गौर् मुनिश्रेष्ठा दुग्धा सस्यानि भूभृता
त्याच्यापासून कुशल सूत आणि मागध हेही उत्पन्न झाले; त्यानेच, हे मुनिश्रेष्ठा, या पृथ्वी-गायीचे दूध काढून राजाने धान्य मिळवले.
प्रजानां वृत्तिकामेन देवैः सर्षिगणैः सह पितृभिर् दानवैश् चैव गन्धर्वैर् अप्सरोगणैः
प्रजांच्या उपजीविकेसाठी देव, ऋषिगण, पितर, दानव, गंधर्व आणि अप्सरांचा समूह यांनी एकत्र प्रयत्न केला.
सर्पैः पुण्यजनैश् चैव वीरुद्भिः पर्वतैस् तथा तेषु तेषु च पात्रेषु दुह्यमाना वसुंधरा
सर्प, पुण्यवान लोक, वनस्पती आणि पर्वत यांनीही आपापल्या पात्रात पृथ्वीचे दूध काढले.
प्रादाद् यथेप्सितं क्षीरं तेन प्राणान् अधारयन् पृथोस् तु पुत्रौ धर्मज्ञौ यज्ञान्ते ऽन्तर्धिपातिनौ
तिने प्रत्येकाला हवे तसे दूध दिले आणि त्यावर सर्वांनी आपले जीवन चालवले; पृथुला दोन पुत्र झाले, जे धर्मज्ञ होते आणि यज्ञाच्या शेवटी अदृश्य झाले.
शिखण्डिनी हविर्धानम् अन्तर्धानाद् व्यजायत हविर्धानात् षड् आग्नेयी धिषणाजनयत् सुतान्
शिखंडीनीने अंतरधानापासून हविर्धान यास जन्म दिला; हविर्धानापासून आग्नेयीने धिषणा नावाचे सहा पुत्र जन्मास घातले.
प्राचीनबर्हिषं शुक्रं गयं कृष्णं व्रजाजिनौ प्राचीनबर्हिर् भगवान् महान् आसीत् प्रजापतिः
प्राचीनबर्हि, शुक्र, गय, कृष्ण आणि व्रजाजिन — यापैकी प्राचीनबर्हि हा भगवंत आणि महान प्रजापती होता.
हविर्धानान् मुनिश्रेष्ठा येन संवर्धिताः प्रजाः प्राचीनबर्हिर् भगवान् पृथिवीतलचारिणीः
मुनिश्रेष्ठा, हविर्धानापासून जे प्रजांचे पालन करणारे झाले, त्यांचा अधिपती प्राचीनबर्हि हा भगवंत पृथ्वीवर राज्य करणारा होता.
समुद्रतनयायां तु कृतदारो ऽभवत् प्रभुः महतस् तपसः पारे सवर्णायां प्रजापतिः
त्या प्रभूने समुद्रकन्येला पत्नी म्हणून स्वीकारले; मोठ्या तपश्चर्येनंतर सवर्णेच्या पोटी प्रजापती जन्मला.
सवर्णाधत्त सामुद्री दश प्राचीनबर्हिषः सर्वान् प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगान्
सवर्णेपासून, जी समुद्रजन्मी होती, प्राचीनबर्हिला दहा पुत्र झाले, त्यांना सर्वांना प्रचेतस म्हणतात आणि ते धनुर्विद्येत पारंगत होते.
अपृथग्धर्मचरणास् ते ऽतप्यन्त महत् तपः दश वर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः
ते सर्व एकत्र धर्माचरण करणारे होते; त्यांनी समुद्राच्या पाण्यात राहून दहा हजार वर्षे कठोर तप केला.
तपश् चरत्सु पृथिवीं प्रचेतःसु महीरुहाः अरक्षमाणाम् आवव्रुर् बभूवाथ प्रजाक्षयः
प्रचेतस पृथ्वीवर तप करत असताना, झाडे कुणीही सांभाळत नव्हते, म्हणून ती सर्वत्र पसरली आणि त्यामुळे लोकसंख्या कमी झाली.
नाशकन् मारुतो वातुं वृतं खम् अभवद् द्रुमैः दश वर्षसहस्राणि न शेकुश् चेष्टितुं प्रजाः
वारा वाहू शकत नव्हता, आकाश झाडांनी पूर्णपणे झाकले गेले होते; दहा हजार वर्षे प्राणी हलूही शकले नाहीत.
तद् उपश्रुत्य तपसा युक्ताः सर्वे प्रचेतसः मुखेभ्यो वायुम् अग्निं च ससृजुर् जातमन्यवः
हे ऐकून, सर्व प्रचेतस तपामुळे सामर्थ्यवान आणि रागाने भरलेले होते; त्यांनी आपल्या तोंडातून वारा आणि अग्नी सोडला.
उन्मूलान् अथ वृक्षांस् तु कृत्वा वायुर् अशोषयत् तान् अग्निर् अदहद् घोर एवम् आसीद् द्रुमक्षयः
मग वाऱ्याने झाडे उपटून वाळवली आणि भयंकर अग्नीने ती जाळून टाकली; अशा प्रकारे झाडांचा नाश झाला.
द्रुमक्षयम् अथो बुद्ध्वा किंचिच् छिष्टेषु शाखिषु उपगम्याब्रवीद् एतांस् तदा सोमः प्रजापतीन्
झाडांचा नाश झाल्याचे कळल्यावर, काही फांद्या शिल्लक असताना, सोमाने प्रजापतींकडे जाऊन त्यांना असे सांगितले.
कोपं यच्छत राजानः सर्वे प्राचीनबर्हिषः वृक्षशून्या कृता पृथ्वी शाम्येताम् अग्निमारुतौ
राजहो, सर्व प्राचीनबर्ही, तुमचा राग आवरा; पृथ्वी झाडांशिवाय झाली आहे — आता अग्नी आणि वारा शांत होऊ द्या.
रत्नभूता च कन्येयं वृक्षाणां वरवर्णिनी भविष्यं जानता तात धृता गर्भेण वै मया
ही कन्या सुंदर आणि तेजस्वी आहे, झाडांमध्ये रत्नासारखी आहे; भविष्यातील गोष्टी माहित असल्याने मी तिला माझ्या उदरात धारण केली.
मारिषा नाम नाम्नैषा वृक्षाणाम् इति निर्मिता भार्या वो ऽस्तु महाभागाः सोमवंशविवर्धिनी
हिचे नाव मारीषा आहे, ती झाडांसाठी निर्माण केली आहे; हे भाग्यवान प्रचेतसहो, ती तुमची पत्नी होवो आणि सोमवंश वाढवो.
युष्माकं तेजसो ऽर्धेन मम चार्धेन तेजसः अस्याम् उत्पत्स्यते विद्वान् दक्षो नाम प्रजापतिः
तुमच्या तेजाचा अर्धा भाग आणि माझ्या तेजाचा अर्धा भाग मिळून, हिच्या पोटी विद्वान आणि दक्ष नावाचा प्रजापती जन्माला येईल.
स इमां दग्धभूयिष्ठां युष्मत्तेजोमयेन वै अग्निनाग्निसमो भूयः प्रजाः संवर्धयिष्यति
तो, तुमच्या तेजाने युक्त होऊन, अग्नीप्रमाणेच, या जळालेल्या पृथ्वीवर पुन्हा प्रजांची वाढ करील.