ताम् एव गौतमीं सन्तो वदन्त्य् अम्भःस्वरूपिणीम् हरिब्रह्ममहेशानां मान्या वन्द्या च सैव यत्
'तीच गौतमी, जिला सज्जन लोक पाण्याचे मूर्तरूप मानतात, ती हरि, ब्रह्मा आणि महेश यांनी मान्य आणि वंदनीय आहे.'
निस्तीर्यते न केनापि तद् अतिक्रमजं त्व् अघम् पापिनो ऽप्य् आत्मजः कश्चिद् यश् च गङ्गाम् अनुस्मरेत्
'कोणीही त्या अपराधाने निर्माण झालेल्या पापातून सुटू शकत नाही; पण पापी असला तरी, जो गंगा आठवतो किंवा ज्याचा मुलगा आठवतो—'
सो ऽनेकदुर्गनिरयान् निर्गतो मुक्ततां व्रजेत् किं पुनस् तादृशः पुत्रो गौतमीनिकटे स्थितः
'तो अनेक भयंकर नरकांतून मुक्त होतो आणि मोक्ष प्राप्त करतो; मग असा पुत्र, जो गौतमीच्या जवळ उभा आहे, त्याचे काय?'
यस्यासौ नरके पक्तुं न कैरपि हि शक्यते दक्षिणाशापतेर् वाक्यं निशम्य यमकिंकराः
'ज्याला नरकात यातना देता येत नाही, कारण दक्षिण दिशेच्या अधिपतीचे वचन ऐकून, हे यमाचे सेवकांनो.'
नरके पच्यमानं तम् अयोध्याधिपतिं नृपम् उत्तार्य घोरनरकाद् वचनं चेदम् अब्रुवन्
नरकात यातना भोगणाऱ्या अयोध्येच्या राजाला ते भीषण नरकातून सोडवून त्यांनी असे शब्द सांगितले.
धन्यो ऽसि नृपशार्दूल यस्य पुत्रः स तादृशः इह चामुत्र विश्रान्तिः सुपुत्रः केन लभ्यते
राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजा, तुझ्यासारखा पुत्र लाभला म्हणून तू धन्य आहेस. या जगात आणि पुढील जन्मात असा सुयोग्य पुत्र मिळाल्यावरच खरी विश्रांती मिळते, ती कोणाला सहज मिळते?
स विश्रान्तः शनै राजा किंकरान् वाक्यम् अब्रवीत्
राजा जरा शांत झाला आणि मग हळूहळू त्या सेवकांना असे म्हणाला.
नरकेष्व् अथ घोरेषु पच्यमानः पुनः पुनः कथं त्व् आकर्षितः शीघ्रं तन् मे वक्तुम् इहार्हथ
या भयंकर नरकांत मी पुन्हा पुन्हा यातना भोगत असताना मला इतक्या लवकर कसा बाहेर काढले? हे मला इथे सांगावे.
तत्र कश्चिच् छान्तमना राजानम् इदम् अब्रवीत्
तेव्हा तिथे एक शांतचित्त असलेला व्यक्ती राजाला असे म्हणाला.
वेदशास्त्रपुराणादाव् एतद् गोप्यं प्रयत्नतः प्रकाश्यते तद् अपि ते सामर्थ्यं पुत्रतीर्थयोः
हे वेद, शास्त्र आणि पुराणांत काळजीपूर्वक गुप्त ठेवले जाते; पण तुझ्या पुत्राच्या सामर्थ्यामुळे आणि तीर्थाच्या पुण्यामुळे तुला ते उघड केले जाते.
रामस् तव सुतः श्रीमान् गौतमीतीरम् आगतः तस्मात् त्वं नरकाद् घोराद् आकृष्टो ऽसि नरोत्तम
तुझा तेजस्वी पुत्र राम गौतमीच्या काठी आला आहे; म्हणून, नरश्रेष्ठा, तुला या भयंकर नरकातून बाहेर काढले गेले.
यदि त्वां तत्र गौतम्यां स्मरेद् रामः सलक्ष्मणः स्नानं कृत्वाथ पिण्डादि ते दद्यात् स नृपोत्तम ततस् त्वं सर्वपापेभ्यो मुक्तो यासि त्रिविष्टपम्
जर राम लक्ष्मणासह तिथे गौतमीच्या काठी तुझी आठवण काढेल, स्नान करून तुला पिंड व इतर विधी अर्पण करेल, तर, राजश्रेष्ठा, तू सर्व पापांतून मुक्त होऊन स्वर्गात जाशील.
तत्र गत्वा भवद्वाक्यम् आख्यास्ये स्वसुतौ प्रति भवन्त एव शरणम् अनुज्ञां दातुम् अर्हथ
मी तिथे जाऊन तुझे शब्द तुझ्या मुलांना सांगीन; आम्हाला फक्त तुझीच मदत आहे, कृपया परवानगी द्यावी.
तद् राजवचनं श्रुत्वा कृपया यमकिंकराः आज्ञां च प्रददुस् तस्मै राजा प्रागात् सुतौ प्रति
राजाचे बोल ऐकून, यमाचे सेवक दयाळूपणाने त्याला परवानगी दिली आणि राजा आपल्या मुलांकडे निघाला.
भीषणं यातनादेहम् आपन्नो निःश्वसन् मुहुः निरीक्ष्य स्वं लज्जमानः कृतं कर्म च संस्मरन्
तो भीषण यातनांनी भरलेला देह घेऊन वारंवार उसासे टाकत होता, स्वतःकडे पाहून लाजत होता आणि आपल्या केलेल्या कर्मांची आठवण काढत होता.
स्वेच्छया विहरन् गङ्गाम् आससाद च राघवः गौतम्यास् तटम् आश्रित्य रामो लक्ष्मण एव च
राघव आपल्या इच्छेप्रमाणे फिरत फिरत गंगेकाठी पोहोचला आणि राम व लक्ष्मण गौतमीच्या काठी थांबले.
सीतया सह वैदेह्या सस्नौ चैव यथाविधि नैव तत्राभवद् भोज्यं भक्ष्यं वा गौतमीतटे
सीता, जनकनंदिनी, हिच्यासह रामाने विधिप्रमाणे स्नान केले; पण गौतमीच्या काठी तिथे काहीच खाण्याचे नव्हते.
तद्दिने तत्र वसतां गौतमीतीरवासिनाम् तद् दृष्ट्वा दुःखितो भ्राता लक्ष्मणो रामम् अब्रवीत्
त्या दिवशी, गौतमीच्या काठी राहणाऱ्यांसोबत तेथे राहत असताना, हे पाहून लक्ष्मण दुःखी झाला आणि त्याने रामाला म्हटले.
पुत्रौ दशरथस्यावां तवापि बलम् ईदृशम् नास्ति भोज्यम् अथास्माकं गङ्गातीरनिवासिनाम्
आम्ही दोघे दशरथाचे पुत्र आहोत, आणि तुझ्या कडे इतकी शक्ती असूनही, आपल्याला आणि गंगेकाठी राहणाऱ्यांना काहीच खायला मिळत नाही.
भ्रातर् यद् विहितं कर्म नैव तच् चान्यथा भवेत् पृथिव्याम् अन्नपूर्णायां वयम् अन्नाभिलाषिणः
भाऊ, जे कर्म नियतीने ठरवले आहे ते वेगळे होऊ शकत नाही; जरी पृथ्वीवर भरपूर अन्न असले तरी आपल्याला अन्नाची इच्छा आहे.
सौमित्रे नूनम् अस्माभिर् न ब्राह्मणमुखे हुतम् अवज्ञया महीदेवांस् तर्पयन्त्य् अर्चयन्ति न
सौमित्रा, आपल्याकडून ब्राह्मणांच्या तोंडात अन्नहवन झालेले नाही, आणि आपण दुर्लक्ष केल्याने पृथ्वीच्या देवतांची सेवा किंवा तृप्ती केली नाही.
ते ये लक्ष्मण जायन्ते सर्वदैव बुभुक्षिताः स्नात्वा देवान् अथाभ्यर्च्य होतव्यश् च हुताशनः ततः स्वसमये देवो विधास्यत्य् अशनं तु नौ
लक्ष्मणा, जे नेहमी उपाशी असतात, ते असेच जन्माला येतात; स्नान करून देवांची पूजा करून अग्नीत हवन करावे, त्यानंतर योग्य वेळी देव आपल्याला अन्न देईल.
भ्रात्रोः संजल्पतोर् एवं पश्यतोः कर्मणो गतिम् शनैर् दशरथो राजा तं देशम् उपजग्मिवान्
दोन्ही भाऊ बोलत असताना आणि घडणाऱ्या घटनांकडे पाहत असताना, दशरथ राजा हळूहळू त्या ठिकाणी पोहोचला.
तं दृष्ट्वा लक्ष्मणः शीघ्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् धनुर् आकृष्य कोपेन रक्षस् त्वं दानवो ऽथवा
त्याला पाहताच लक्ष्मण पटकन म्हणाला, 'थांब, थांब!' आणि धनुष्य ताणून रागाने म्हणाला, 'तू राक्षस आहेस की दानव?'
आसन्नं च पुनर् दृष्ट्वा याहि याह्य् अत्र पुण्यभाक् रामो दाशरथी राजा धर्मभाक् पश्य वर्तते
तो जवळ येताना पुन्हा पाहून राम म्हणाला, 'जा, जा! इथे एक पुण्यवान राजा उभा आहे, धर्मशील माणूस, पाहा कसा उभा आहे.'
गुरुभक्तः सत्यसंधो देवब्राह्मणसेवकः त्रैलोक्यरक्षादक्षो ऽसौ वर्तते यत्र राघवः
इथे राघव उभा आहे, जो वडिलधाऱ्यांचा भक्त, सत्यवचन पाळणारा, देव- ब्राह्मणांची सेवा करणारा आणि तीनही लोकांचे रक्षण करण्यात कुशल आहे.
न तत्र त्वादृशाम् अस्ति प्रवेशः पापकर्मणाम् यदि प्रविशसे पाप ततो वधम् अवाप्स्यसि
तुझ्यासारख्या पाप करणाऱ्यांना इथे प्रवेश नाही; जर तू आत आला, तर मृत्यू नक्कीच तुला गाठेल.
तत् पुत्रवचनं श्रुत्वा शनैर् आहूय वाचया उवाचाधोमुखो भूत्वा स्नुषां पुत्रौ कृताञ्जलिः मुहुर् अन्तर् विनिध्यायन् गतिं दुष्कृतकर्मणः
मुलाच्या शब्दांनी ऐकून, तो हळूहळू बोलावून म्हणाला, खाली मान घालून, हात जोडून सून आणि मुलांना, पुन्हा पुन्हा वाईट कर्म करणाऱ्याचे फळ मनात ठेवून.
अहं दशरथो राजा पुत्रौ मे शृणुतं वचः तिसृभिर् ब्रह्महत्याभिर् वृतो ऽहं दुःखम् आगतः छिन्नं पश्यत मे देहं नरकेषु च पातितम्
मी दशरथ राजा आहे; माझ्या मुलांनो, माझे बोलणे ऐका. तीन ब्रह्महत्या माझ्या भोवती आहेत, मी दुःखात आलो आहे. माझे शरीर तुटलेले आणि नरकात पडलेले पाहा.
ततः कृताञ्जली रामः सीतया लक्ष्मणेन च भूमौ प्रणेमुस् ते सर्वे वचनं चैतद् अब्रुवन्
मग राम, सीता आणि लक्ष्मण यांनी हात जोडून भूमीला वंदन केले; सगळ्यांनी हे शब्द उच्चारले.