इत्य् एतां वैदिकीं गाथां यः शृणोति स्मरेत वा पठते भक्तिम् आपन्नस् तं राजन् पारयामसि
जो कोणी ही वैदिक गाथा ऐकतो, आठवतो किंवा भक्तीने म्हणतो, राजा, त्याला आम्ही पार नेतो.
यत्रैषा पठिता गाथा सोमेन सह राज्ञा गङ्गातीरे चौषधीभिर् धान्यतीर्थं तद् उच्यते
जिथे ही गाथा soma राजासोबत, गंगेच्या काठी औषधींसह पठण केली जाते, तेथे ते धान्याचे पवित्र तीर्थ मानले जाते.
ततः प्रभृति तत् तीर्थम् औषध्यं सौम्यम् एव च अमृतं वेदगाथं च मातृतीर्थं तथैव च
त्या क्षणापासून ते तीर्थ औषधीमय, मंगल, अमृतमय, वैदिक आणि मातृतीर्थ असेच होते.
एषु स्नानं जपो होमो दानं च पितृतर्पणम् अन्नदानं तु यः कुर्यात् तद् आनन्त्याय कल्पते
जो कोणी तिथे स्नान, जप, होम, दान, पितरांना तर्पण किंवा अन्नदान करतो, त्याला अनंत पुण्य मिळते.
षट्शताधिकसाहस्रं तीर्थानां तीरयोर् द्वयोः सर्वपापनिहन्तॄणां सर्वसंपद्विवर्धनम्
दोन्ही काठांवर सहाशे हजारांहून अधिक तीर्थस्थाने आहेत, जी सर्व पापांचा नाश करणारी आणि सर्व संपत्ती वाढवणारी आहेत.
विदर्भासंगमं पुण्यं रेवतीसंगमं तथा तत्र यद् वृत्तम् आख्यास्ये यत् पुराणविदो विदुः
विदर्भ संगम आणि रेवती संगम हे दोन्ही पवित्र आहेत. तिथे जे घडले ते मी सांगतो, जसे पुराणज्ञ लोक जाणतात.
भरद्वाज इति ख्यात ऋषिर् आसीत् तपोधिकः तस्य स्वसा रेवतीति कुरूपा विकृतस्वरा
भरद्वाज नावाचा एक ऋषी होता, जो मोठ्या तपस्वी म्हणून प्रसिद्ध होता. त्याची बहीण रेवती, कुरूप आणि विकृत आवाजाची होती.
तां दृष्ट्वा विकृतां भ्राता भरद्वाजः प्रतापवान् चिन्तया परया युक्तो गङ्गाया दक्षिणे तटे
आपली विकृत बहीण पाहून, बलाढ्य भरद्वाज खोल विचारात गंगेच्या दक्षिण काठी उभा राहिला.
कस्मै दद्याम् इमां कन्यां स्वसारं भीषणाकृतिम् न कश्चित् प्रतिगृह्णाति दातव्या च स्वसा तथा
ही भीषण रूपाची बहीण कोणाला द्यावी? कोणीही तिला स्वीकारणार नाही, पण बहीण द्यावीच लागते.
अहो भूयान् न कस्यापि कन्या दुःखैककारणम् मरणं जीवतो ऽप्य् अस्य प्राणिनस् तु पदे पदे
अहो, कोणासाठीही कन्या ही दुःखाचे एकमेव कारण नाही का? प्रत्येक पावलावर जिवंत असतानाही मृत्यूच वाटतो.
एवं विमृशतस् तस्य स्वाश्रमे चातिशोभने द्रष्टुं मुनिवरः प्रायाद् भरद्वाजं यतव्रतम्
अशा विचारात असताना, आपल्या सुंदर आश्रमात भरद्वाज याला भेटायला एक महान ऋषी आला.
द्व्यष्टवर्षः शुभवपुः शान्तो दान्तो गुणाकरः नाम्ना कठ इति ख्यातो भरद्वाजं ननाम सः
तो सोळा वर्षांचा, सुंदर, शांत, संयमी, गुणांनी परिपूर्ण आणि 'कठ' नावाने प्रसिद्ध होता; त्याने भरद्वाजाला वंदन केले.
विधिवत् पूज्य तं विप्रं भरद्वाजः कठं तदा तस्यागमनकार्यं च पप्रच्छ पुरतः स्थितः
भरद्वाजाने त्या ब्राह्मण कटहाचे योग्यरित्या स्वागत केले आणि समोर उभा असलेल्या कटहाला त्याच्या येण्याचे कारण विचारले.
कठो ऽप्य् आह भरद्वाजं विद्यार्थ्य् अहम् उपागतः तथा च दर्शनाकाङ्क्षी यद् युक्तं तद् विधीयताम्
कटह म्हणाला, "मी विद्या शिकण्यासाठी आलो आहे, तुमचे दर्शन घ्यायचे आहे; जे योग्य असेल ते करा."
भरद्वाजः कठं प्राह अधीष्व यद् अभीप्सितम् पुराणं स्मृतयो वेदा धर्मस्थानान्य् अनेकशः
भरद्वाज म्हणाले, "तुला जे हवे आहे ते शिक, पुराणे, स्मृती, वेद आणि अनेक धर्माचे ग्रंथ."
सर्वं वेद्मि महाप्राज्ञ रुचिरं वद मा चिरम् कुलीनो धर्मनिरतो गुरुशुश्रूषणे रतः अभिमानी श्रुतधरः शिष्यः पुण्यैर् अवाप्यते
"मला सर्व काही माहीत आहे, हे महाज्ञानी, तू लवकर सांग. कुलीन, धर्मनिष्ठ, गुरूची सेवा करणारा, नम्र आणि शहाणा शिष्य पुण्यामुळे मिळतो."
अध्यापयस्व भो ब्रह्मञ् शिष्यं मां वीतकल्मषम् शुश्रूषणरतं भक्तं कुलीनं सत्यवादिनम्
"हे ब्राह्मण, मी तुझा पवित्र, गुरूची सेवा करणारा, भक्त, कुलीन आणि सत्य बोलणारा शिष्य आहे, मला विद्या शिकवा."
तथेत्य् उक्त्वा भरद्वाजः प्रादाद् विद्याम् अशेषतः प्राप्तविद्यः कठः प्रीतो भरद्वाजम् अथाब्रवीत्
"तसेच होईल" असे म्हणून भरद्वाजाने त्याला सर्व विद्या दिल्या; विद्या मिळाल्यावर आनंदी झालेला कटह भरद्वाजाला म्हणाला.
इच्छेयं दक्षिणां दातुं गुरो तव मनःप्रियाम् वदस्व दुर्लभं वापि गुरो तुभ्यं नमो ऽस्तु ते
"गुरूजी, मी तुम्हाला जे आवडेल अशी दक्षिणा द्यायची इच्छा आहे; जरी ती मिळवायला कठीण असली तरी सांगा. गुरूजी, मी तुम्हाला वंदन करतो."
विद्यां प्राप्यापि ये मोहात् स्वगुरोः पारितोषिकम् न प्रयच्छन्ति निरयं ते यान्त्य् आचन्द्रतारकम्
"विद्या मिळवूनही जे मूढपणाने आपल्या गुरूला समाधान देत नाहीत, ते चंद्र-ताऱ्यांपर्यंत नरकात जातात."
गृहाण कन्यां विधिवद् भार्यां कुरु मम स्वसाम् अस्यां प्रीत्या वर्तितव्यं याचेयं दक्षिणाम् इमाम्
"माझ्या बहिणीला योग्य पद्धतीने पत्नी म्हणून स्वीकारा आणि तिच्याशी प्रेमाने वागा—हीच मी दक्षिणा मागतो."
भ्रातृवत् पुत्रवच् चापि शिष्यः स्यात् तु गुरोः सदा गुरुश् च पितृवच् च स्यात् संबन्धो ऽत्र कथं भवेत्
"शिष्याने नेहमी गुरूला भाऊ किंवा पुत्रासारखा मानावे, आणि गुरूने वडिलांसारखा; मग हे नाते कसे होईल?"
मद्वाक्यं कुरु सत्यं त्वं ममाज्ञा तव दक्षिणा सर्वं स्मृत्वा कठाद्य त्वं रेवतीं भर तन्मनाः
"माझे वचन पाळ, तेच सत्य आहे; माझी आज्ञा हीच तुझी दक्षिणा. सर्व आठव, कटहा, आणि रेवतीला मन लावून स्वीकार."
तथेत्य् उक्त्वा गुरोर् वाक्यात् कठो जग्राह पाणिना रेवतीं विधिवद् दत्तां तां समीक्ष्य कठस् त्व् अथ
"तसेच होईल" असे म्हणून गुरूच्या आज्ञेने कटहाने रेवतीचा हात योग्य पद्धतीने धरला; मग कटहाने तिच्याकडे पाहिले.
तत्रैव पूजयाम् आस देवेशं शंकरं तदा रेवत्या रूपसंपत्त्यै शिवप्रीत्यै च रेवती
तेथेच कटहाने रेवतीसोबत देवाधिदेव शंकराची पूजा केली, तिच्या सौंदर्यासाठी आणि शिवाची कृपा मिळवण्यासाठी.
सुरूपा चारुसर्वाङ्गी न रूपेणोपमीयते अभिषेकोदकं तत्र रेवत्या यद् विनिःसृतम्
ती सुंदर, सर्वांगाने आकर्षक होती, तिच्या रूपाची तुलना कशाशीच होऊ शकत नव्हती; रेवतीच्या अभिषेकाचे पाणी तेथे वाहिले.
साभवत् तत्र गङ्गायां तस्मात् तन्नामतो नदी रेवतीति समाख्याता रूपसौभाग्यदायिनी
ते पाणी गंगेत जाऊन रेवती नावाची नदी झाली, जी सौंदर्य आणि सौभाग्य देणारी म्हणून प्रसिद्ध झाली.
पुनर् दर्भैश् च विविधैर् अभिषेकं चकार सः पुण्यरूपत्वसंसिद्ध्यै विदर्भा तद् अभून् नदी
पुन्हा विविध प्रकारच्या कुशांनी अभिषेक केला, शुभ रूप मिळावे म्हणून; त्यामुळे ती नदी विदर्भा म्हणून ओळखली जाऊ लागली.
श्रद्धया संगमे स्नात्वा रेवतीगङ्गयोर् नरः सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते
जो श्रद्धेने रेवती आणि गंगेच्या संगमात स्नान करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि विष्णुलोकात सन्मान मिळवतो.
तथा विदर्भागौतम्योः संगमे श्रद्धया मुने स्नानं करोत्य् असौ याति भुक्तिं मुक्तिं च तत्क्षणात्
तसेच, जो श्रद्धेने विदर्भा आणि गौतमीच्या संगमात स्नान करतो, तो त्या क्षणीच सुख आणि मोक्ष प्राप्त करतो, हे मुनी.