अशेषरोगोपशमो भवत्य् आभिर् असंशयम् अन्नम् एताभिर् एव स्याद् अशेषप्राणरक्षणम् अत्रौषध्यो जगद्वन्द्या माम् ऊचुर् अनहंकृताः
या औषधींमुळे सगळ्या रोगांचं निवारण नक्की होतं; अन्नही यांच्यामुळे मिळतं आणि सर्व प्राण्यांचं रक्षण होतं. जगात वंदनीय असलेल्या या औषधी अहंकार न ठेवता मला म्हणाल्या—
अस्माकं त्वं पतिं देहि राजानं सुरसत्तम
देवतांमध्ये श्रेष्ठ, आम्हाला पती द्या, राजा द्या.
तच् छ्रुत्वा वचनं तासां मयोक्ता ओषधीर् इदम् पतिं प्राप्स्यथ सर्वाश् च राजानं प्रीतिवर्धनम्
त्यांचं बोलणं ऐकून मी औषधींना सांगितलं, 'तुम्हा सर्वांना पती मिळेल, आनंद वाढवणारा राजा मिळेल.'
राजानम् इति तच् छ्रुत्वा ता माम् ऊचुः पुनर् मुने गन्तव्यं क्व पुनश् चोक्ता गौतमीं यान्तु मातरः
'राजा' असं ऐकून त्या पुन्हा मला म्हणाल्या, 'मुनिवरा, मग आम्ही कुठे जावं?' तेव्हा मी त्यांना सांगितलं, 'मातांनी गौतमीकडे जावं.'
तुष्टायाम् अथ तस्यां वो राजा स्याल् लोकपूजितः ताश् च गत्वा मुनिश्रेष्ठ तुष्टुवुर् गौतमीं नदीम्
जेव्हा ती (गौतमी) प्रसन्न होईल, तेव्हा तुमचा राजा सर्वांच्या पूजेचा होईल. मग त्या औषधींनी, हे श्रेष्ठ मुनी, गौतमी नदीचं स्तवन केलं.
किं वाकरिष्यन् भववर्तिनो जना नानाघसंघाभिभवाच् च दुःखिताः न चागमिष्यद् भवती भुवं चेत् पुण्योदके गौतमि शंभुकान्ते
या जगात राहणारे लोक, विविध पापांनी आणि दुःखांनी त्रस्त, काय करतील? गौतमी, जर तू शंभूच्या काठी आपल्या पवित्र जलासह पृथ्वीवर आली नाहीस, तर त्यांचं काय होईल?
को वेत्ति भाग्यं नरदेहभाजां महीगतानां सरिताम् अधीशे एषां महापातकसंघहन्त्री त्वम् अम्ब गङ्गे सुलभा सदैव
मानवी शरीर मिळालेल्यांचं किंवा पृथ्वीवरच्या नद्यांचं भाग्य कोणाला ठाऊक आहे? हे जलांची अधीश्वरी, गंगे माता, तू मोठ्या पापांचा नाश करणारी आणि नेहमी सहज मिळणारी आहेस.
न ते विभूतिं ननु वेत्ति को ऽपि त्रैलोक्यवन्द्ये जगदम्ब गङ्गे गौरीसमालिङ्गितविग्रहो ऽपि धत्ते स्मरारिः शिरसापि यत् त्वाम्
त्रैलोक्याला वंदनीय असलेल्या, जगाची माता गंगे, तुझं ऐश्वर्य कोण जाणू शकतो? गौरीच्या आलिंगनात असणारा स्मराचा शत्रू देखील तुला आपल्या शिरावर धारण करतो.
नमो ऽस्तु ते मातर् अभीष्टदायिनि नमो ऽस्तु ते ब्रह्ममये ऽघनाशिनि नमो ऽस्तु ते विष्णुपदाब्जनिःसृते नमो ऽस्तु ते शंभुजटाविनिःसृते
माते, इच्छा पूर्ण करणारी, तुला नमस्कार असो. ब्रह्मस्वरूप, पापांचा नाश करणारी, तुला नमस्कार असो. विष्णूच्या कमळपदातून प्रकटलेली, तुला नमस्कार असो. शंभूच्या जटेतून प्रकटलेली, तुला नमस्कार असो.
इत्य् एवं स्तुवताम् ईशा किं ददामीत्य् अवोचत
अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर देवी म्हणाली, 'काय देऊ?'
पतिं देहि जगन्माता राजानम् अतितेजसम्
'जगाची माता, आम्हाला तेजस्वी राजा असा पती दे.'
तदोवाच नदी गङ्गा ओषधीस् ता इदं वचः
मग गंगा नदीने त्या औषधींना असे सांगितले—
अहं चामृतरूपास्मि ओषध्यो मातरो ऽमृताः तादृशं चामृतात्मानं पतिं सोमं ददामि वः
'मी अमृतस्वरूप आहे आणि तुम्ही औषधी माता अमर आहात. मी तुम्हाला अमृतात्मा असा सोम पती म्हणून देईन.'
देवाश् च ऋषयो वाक्यं मेनिरे सोम एव च ओषध्यश् चापि तद् वाक्यं ततो जग्मुः स्वम् आलयम्
देव, ऋषी, सोम आणि त्या औषधींनी हे वचन मान्य केले आणि सर्वजण आपल्या आपल्या घरी परतले.
यत्र चापुर् महौषध्यो राजानम् अमृतात्मकम् सोमं समस्तसंतापपापसंघनिवारकम्
तेथे त्या महान औषधींना अमृतस्वरूप, सर्व दुःख आणि पापांचा नाश करणारा सोम राजा मिळाला.
सोमतीर्थं तु तत् ख्यातं सोमपानफलप्रदम् तत्र स्नानेन दानेन पितरः स्वर्गम् आप्नुयुः
ते स्थळ सोमतीर्थ म्हणून प्रसिद्ध आहे, जेथे सोमपानाचे फळ मिळते. तिथे स्नान आणि दान केल्याने पितरांना स्वर्गप्राप्ती होते.
य इदं शृणुयान् नित्यं पठेद् वा भक्तितः स्मरेत् दीर्घम् आयुर् अवाप्नोति स पुत्री धनवान् भवेत्
जो हा प्रसंग रोज ऐकतो, भक्तीने वाचतो किंवा आठवतो, त्याला दीर्घायुष्य, संपत्ती आणि संतती मिळते.
धान्यतीर्थम् इति ख्यातं सर्वकामप्रदं नृणाम् सुभिक्षं क्षेमदं पुंसां सर्वापद्विनिवारणम्
ते धान्यतीर्थ म्हणून प्रसिद्ध आहे, जे सर्व इच्छा पूर्ण करणारं, भरपूर अन्नधान्य देणारं, सुखदायक आणि सर्व संकटांचं निवारण करणारं आहे.
ओषध्यः सोमराजानं पतिं प्राप्य मुदान्विताः ऊचुः सर्वस्य लोकस्य गङ्गायाश् चेप्सितं वचः
औषधींना सोम राजा पती मिळाल्याने त्या आनंदित झाल्या आणि सर्व लोकांची व गंगेची इच्छा असलेलं वचन बोलल्या.
वैदिकी पुण्यगाथास्ति यां वै वेदविदो विदुः भूमिं सस्यवतीं कश्चिन् मातरं मातृसंमिताम्
वैदिक पुण्यकथा आहे, जी वेदज्ञ लोकांना माहीत आहे—ज्याने सुपीक जमीन दिली, ती आईसमान माता मिळवली.
गङ्गासमीपे यो दद्यात् सर्वकामान् अवाप्नुयात् भूमिं सस्यवतीं गाश् च ओषधीश् च मुदान्वितः
जो गंगेच्या सान्निध्यात दान करतो, त्याला सर्व इच्छा मिळतात—सुपीक जमीन, गायी आणि औषधी, हे सगळं आनंदाने मिळतं.
विष्णुब्रह्मेशरूपाय यो दद्याद् भक्तिमान् नरः सर्वं तद् अक्षयं विद्यात् सर्वकामान् अवाप्नुयात्
जो भक्तिभावाने विष्णू, ब्रह्मा आणि शंकरस्वरूपाला दान करतो, त्याचं सर्व काही अक्षय होतं आणि त्याला सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
ओषध्यः सोमराजन्याः सोमश् चाप्य् ओषधीपतिः इति ज्ञात्वा ब्रह्मविद ओषधीर् यः प्रदास्यति
औषधी या सोमाच्या वंशातील आहेत आणि सोम हा औषधींचा राजा आहे, हे जाणून जो ब्रह्मज्ञानी औषधी दान करतो,
सर्वान् कामान् अवाप्नोति ब्रह्मलोके महीयते ता एव सोमराजन्याः प्रीताः प्रोचुः पुनः पुनः
तो सर्व इच्छा पूर्ण करतो आणि ब्रह्मलोकात सन्मान मिळवतो. त्या सोमवंशीय औषधींनी आनंदाने पुन्हा पुन्हा असे सांगितले.
यो ऽस्मान् ददाति गङ्गायां तं राजन् पारयामसि त्वम् उत्तमश् चौषधीश त्वदधीनं चराचरम्
राजा, जो कोणी आम्हाला गंगेमध्ये अर्पण करतो, त्याला आम्ही पार नेतो; आणि औषधींच्या अधिपती, तुझ्या अधीन सर्व चराचर आहे.
ओषधयः संवदन्ते सोमेन सह राज्ञा यो ऽस्मान् ददाति विप्रेभ्यस् तं राजन् पारयामसि
औषधी soma या राजासोबत संवाद करतात; राजा, जो कोणी आम्हाला ब्राह्मणांना देतो, त्याला आम्ही पार नेतो.
वयं च ब्रह्मरूपिण्यः प्राणरूपिण्य एव च यो ऽस्मान् ददाति विप्रेभ्यस् तं राजन् पारयामसि
आम्ही ब्रह्मरूप आणि प्राणरूप आहोत; राजा, जो कोणी आम्हाला ब्राह्मणांना देतो, त्याला आम्ही पार नेतो.
अस्मान् ददाति यो नित्यं ब्राह्मणेभ्यो जितव्रतः उपास्तिर् अस्ति सास्माकं तं राजन् पारयामसि
जो नेहमी व्रत पाळून आम्हाला ब्राह्मणांना देतो, राजा, त्याच्यावर आमची कृपा आहे; त्याला आम्ही पार नेतो.
स्थावरं जङ्गमं किंचिद् अस्माभिर् व्यापृतं जगत् यो ऽस्मान् ददाति विप्रेभ्यस् तं राजन् पारयामसि
या जगात स्थावर किंवा जंगम, जे काही आमच्यामुळे व्यापले आहे—राजा, जो कोणी आम्हाला ब्राह्मणांना देतो, त्याला आम्ही पार नेतो.
हव्यं कव्यं यद् अमृतं यत् किंचिद् उपभुज्यते तद्गरीयश् च यो दद्यात् तं राजन् पारयामसि
होम, पितरांना अर्पण, अमृत किंवा जे काही श्रेष्ठ अर्पण केले जाते—राजा, जो कोणी ते देतो, त्याला आम्ही पार नेतो.