यो मातरं सरसैर् नृत्यगीतैस् तथाभिलाषैर् अखिलैर् विनोदैः संतोषयाम् आस तदातितुष्टं तं श्रीगणेशं शरणं प्रपद्ये
जो आपल्या आईला नृत्य, गाणी आणि सर्व प्रकारच्या आनंददायक गोष्टींनी तृप्त करतो, आणि ती समाधानी झाली, त्या श्रीगणेशाच्या मी शरण जातो.
सुरोपकारैर् असुरैश् च युद्धैः स्तोत्रैर् नमस्कारपरैश् च मन्त्रैः पितृप्रसादेन सदा समृद्धं तं श्रीगणेशं शरणं प्रपद्ये
जो देवांच्या मदतीने, असुरांशी युद्धाने, स्तोत्र, नमस्कार, मंत्र आणि वडिलांच्या कृपेने नेहमी समृद्ध असतो, त्या श्रीगणेशाच्या मी शरण जातो.
जये पुराणाम् अकरोत् प्रतीपं पित्रापि हर्षात् प्रतिपूजितो यः निर्विघ्नतां चापि पुनश् चकार तस्मै गणेशाय नमस्करोमि
ज्याने पूर्वी प्राचीन शत्रूंना पराभूत केले, वडिलांनी आनंदाने त्याची पूजा केली आणि पुन्हा विघ्नमुक्ती दिली, त्या गणेशाला मी वंदन करतो.
इति स्तुतः सुरगणैर् विघ्नेशः प्राह तान् पुनः
देवतांच्या समूहाने अशी स्तुती केल्यावर विघ्नेश्वराने पुन्हा त्यांच्याशी बोलले.
इतो निर्विघ्नता सत्त्रे मत्तः स्याद् असुरारिणः
या यज्ञात, असुरांचा शत्रू असलेल्या माझ्यामुळे विघ्नमुक्ती मिळेल.
देवसत्त्रे निवृत्ते तु गणेशः प्राह तान् सुरान्
देवतांचा यज्ञ पूर्ण झाल्यावर गणेशाने त्या देवतांशी बोलले.
स्तोत्रेणानेन ये भक्त्या मां स्तोष्यन्ति यतव्रताः तेषां दारिद्र्यदुःखानि न भवेयुः कदाचन
जे भक्तीने आणि संयमाने या स्तोत्राने मला स्तुती करतील, त्यांना कधीही दारिद्र्य किंवा दुःख येणार नाही.
अत्र ये भक्तितः स्नानं दानं कुर्युर् अतन्द्रिताः तेषां सर्वाणि कार्याणि भवेयुर् इति मन्यताम्
जे येथे भक्तीने आणि मन लावून स्नान व दान करतील, त्यांची सर्व कामे यशस्वी होतील असे समजावे.
तद्वाक्यसमकालं तु तथेत्य् ऊचुः सुरा अपि निवृत्ते तु मखे तस्मिन् सुरा जग्मुः स्वम् आलयम्
त्याच क्षणी देवांनी 'तसेच होवो' असे उत्तर दिले. यज्ञ पूर्ण झाल्यावर सर्व देव आपापल्या ठिकाणी परत गेले.
ततः प्रभृति तत् तीर्थम् अविघ्नम् इति गद्यते सर्वकामप्रदं पुंसां सर्वविघ्नविनाशनम्
त्या वेळेपासून ते तीर्थ सर्व अडथळ्यांपासून मुक्त आहे असे म्हटले जाते. ते सर्व मनोकामना पूर्ण करणारे आणि सर्व विघ्नांचा नाश करणारे आहे.
शेषतीर्थम् इति ख्यातं सर्वकामप्रदायकम् तस्य रूपं प्रवक्ष्यामि यन् मया परिभाषितम्
ते 'शेषतीर्थ' म्हणून प्रसिद्ध आहे, जे सर्व इच्छा पूर्ण करते. त्याचे स्वरूप मी सांगतो, जसे मी पूर्वी स्पष्ट केले आहे.
शेषो नाम महानागो रसातलपतिः प्रभुः सर्वनागैः परिवृतो रसातलम् अथाभ्यगात्
शेष नावाचा मोठा नाग, जो रसातळाचा स्वामी आहे, सर्व नागांसह रसातळात गेला.
राक्षसा दैत्यदनुजाः प्रविष्टा ये रसातलम् तैर् निरस्तो भोगिपतिर् माम् उवाचाथ विह्वलः
राक्षस, दैत्य आणि दानवांचे पुत्र, जे रसातळात गेले होते, त्यांनी भोगींच्या स्वामीला तिथून हाकलले. तेव्हा व्याकुळ होऊन त्याने माझ्याशी बोलले.
रसातलं त्वया दत्तं राक्षसानां ममापि च ते मे स्थानं न दास्यन्ति तस्मात् त्वां शरणं गतः
'तुम्ही रसातळ राक्षसांना आणि मलाही दिला, पण ते मला तिथे राहू देणार नाहीत. म्हणून मी तुमच्याकडे आश्रयाला आलो आहे.'
ततो ऽहम् अब्रवं नागं गौतमीं याहि पन्नग तत्र स्तुत्वा महादेवं लप्स्यसे त्वं मनोरथम्
मग मी त्या नागाला सांगितले, 'गौतमी नदीकडे जा. तिथे महादेवाची प्रार्थना केल्यास तुला हवी ती इच्छा मिळेल.'
नान्यो ऽस्ति लोकत्रितये मनोरथसमर्पकः मद्वाक्यप्रेरितो नागो गङ्गाम् आप्लुत्य यत्नतः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा तुष्टाव त्रिदशेश्वरम्
त्रैलोक्यात मनोकामना पूर्ण करणारा दुसरा कोणी नाही. माझ्या सांगण्यावरून तो नाग मोठ्या प्रयत्नाने गंगेत स्नान करून, हात जोडून त्रिदशेश्वराची स्तुती करू लागला.
नमस् त्रैलोक्यनाथाय दक्षयज्ञविभेदिने आदिकर्त्रे नमस् तुभ्यं नमस् त्रैलोक्यरूपिणे
त्रैलोक्याचे नाथ, दक्षयज्ञाचा संहार करणारे, आदिकर्ता, आणि त्रैलोक्यरूप असलेल्या तुला मी नमस्कार करतो.
नमः सहस्रशिरसे नमः संहारकारिणे सोमसूर्याग्निरूपाय जलरूपाय ते नमः
सहस्त्र डोकी असलेल्या, संहार करणाऱ्या, चंद्र, सूर्य, अग्नी आणि जलरूप असलेल्या तुला मी नमस्कार करतो.
सर्वदा सर्वरूपाय कालरूपाय ते नमः पाहि शंकर सर्वेश पाहि सोमेश सर्वग जगन्नाथ नमस् तुभ्यं देहि मे मनसेप्सितम्
सदैव सर्व रूप असलेल्या, काळरूप असलेल्या तुला नमस्कार. शंकरा, सर्वेश्वरा, सोमेश्वरा, सर्वव्यापी, जगन्नाथा, तुला नमस्कार. मला माझ्या मनातील इच्छा पूर्ण कर.
ततो महेश्वरः प्रीतः प्रादान् नागेप्सितान् वरान् विनाशाय सुरारीणां दैत्यदानवरक्षसाम्
मग महेश्वर प्रसन्न होऊन, त्या नागाला त्याच्या इच्छित वर दिले, जेणेकरून देवांचे शत्रू - दैत्य, दानव आणि राक्षस - नष्ट होतील.
शेषाय प्रददौ शूलं जह्य् अनेनारिपुंगवान् ततः प्रोक्तः शिवेनासौ शेषः शूलेन भोगिभिः
शिवाने शेषाला त्रिशूल दिले आणि सांगितले, 'या त्रिशूलाने आपल्या शत्रूंचा नाश कर.' त्यानंतर शिवाने शेष व इतर नागांना त्रिशूलाचा उपदेश केला.
रसातलम् अथो गत्वा निजघान रिपून् रणे निहत्य नागः शूलेन दैत्यदानवराक्षसान्
मग शेष रसातळात जाऊन युद्धात आपल्या शत्रूंचा नाश केला. त्या त्रिशूलाने त्याने दैत्य, दानव आणि राक्षसांचा वध केला.
न्यवर्तत पुनर् देवो यत्र शेषेश्वरो हरः पथा येन समायातो देवं द्रष्टुं स नागराट्
मग देव पुन्हा त्या ठिकाणी परत गेला, जिथे शेषाचा स्वामी हर होता. ज्या मार्गाने तो आला होता, त्या मार्गाने नागराज देवाचे दर्शन घेण्यासाठी गेला.
रसातलाद् यत्र देवो बिलं तत्र व्यजायत तस्माद् बिलतलाद् यातं गाङ्गं वार्य् अतिपुण्यदम्
ज्या ठिकाणी देव रसातळातून बाहेर आला, तिथे एक गुहा निर्माण झाली. त्या गुहेच्या तळातून गंगेचे अतिशय पवित्र पाणी बाहेर आले.
तद् वारि गङ्गाम् अगमद् गङ्गायाः संगमस् ततः देवस्य पुरतश् चापि कुण्डं तत्र सुविस्तरम्
ते पाणीच गंगा झाली. त्या संगमावर, देवाच्या समोर, एक विस्तीर्ण कुंड होते.
नागस् तत्राकरोद् धोमं यत्र चाग्निः सदा स्थितः सोष्णं तद् अभवद् वारि गङ्गायास् तत्र संगमः
त्या ठिकाणी नागाने होम केला, जिथे नेहमी अग्नी असतो. त्यामुळे ते पाणी उष्ण झाले आणि तिथेच गंगेचा संगम झाला.
देवदेवं समाराध्य नागः प्रीतो महायशाः रसातलं ततो ऽभीष्टं शिवात् प्राप्य तलं ययौ
देवांच्या देवतेची भक्तीपूर्वक पूजा करून, प्रसिद्ध आणि संतुष्ट नागाने शिवाकडून आपल्याला हवे असलेले रसातळ मिळवले आणि त्या तळात गेला.
ततः प्रभृति तत् तीर्थं नागतीर्थम् उदाहृतम् सर्वकामप्रदं पुण्यं रोगदारिद्र्यनाशनम्
त्या वेळेपासून ते तीर्थ 'नागतीर्थ' म्हणून ओळखले जाते. ते सर्व इच्छांची पूर्तता करणारे, पवित्र, रोग आणि दारिद्र्य दूर करणारे आहे.
आयुर्लक्ष्मीकरं पुण्यं स्नानदानाच् च मुक्तिदम् शृणुयाद् वा पठेद् भक्त्या यो वापि स्मरते तु तत्
ते तीर्थ आयुष्य आणि संपत्ती देणारे, पुण्यकारी आहे. तिथे स्नान किंवा दान केल्याने मुक्ती मिळते. जो कोणी भक्तीने ऐकतो, वाचतो किंवा आठवण काढतो, त्यालाही तेच फळ मिळते.
तीर्थं शेषेश्वरो यत्र यत्र शक्तिप्रदः शिवः एकविंशतितीर्थानाम् उभयोस् तत्र तीरयोः शतानि मुनिशार्दूल सर्वसंपत्प्रदायिनाम्
मुनिश्रेष्ठा, जिथे शेषराज प्रभू आहेत आणि शंकर शक्ती देतात, त्या पवित्र स्थळी एकवीस तीर्थांमध्ये शेकडो तीर्थस्थाने आहेत, जी सर्व प्रकारच्या संपत्तीचे वरदान देतात.