सो ऽहं पतिस् त्वं च भार्या नाम्ना भोगवती पुरा उमावाक्याज् जहासोच्चैः शंभुः प्रीतो रहोगतः
म्हणून मी पती आहे आणि तू पत्नी, तुझे नाव भोगवती. पूर्वी, उमाच्या बोलण्यावरून, शंभू गुप्तपणे आनंदाने मोठ्याने हसला.
ममापि चागतं भद्रे हास्यं तद्देवसंनिधौ ततस् तु कुपितः शंभुः प्रादाच् छापं ममेदृशम्
मंगलमूर्ती, मीही त्या देवांच्या उपस्थितीत हसलो. तेव्हा शंभू रागावून मला हा शाप दिला.
मनुष्ययोनौ त्वं सर्पो भविता ज्ञानवान् इति
मानवजातीमध्ये तू ज्ञानसम्पन्न नाग होशील.
ततः प्रसादितः शंभुस् त्वया भद्रे मया सह ततश् चोक्तं तेन भद्रे गौतम्यां मम पूजनम्
मग, शुभे, तू माझ्यासोबत शंभूला प्रसन्न केलंस. त्यानंतर त्याने सांगितले, 'शुभे, गौतमीमध्ये माझी पूजा कर.'
कुर्वतो ज्ञानम् आधास्ये यदा सर्पाकृतेस् तव तदा विशापो भविता भोगवत्याः प्रसादतः
गौतमीमध्ये नागाच्या रूपात पूजा करत असताना, मी तुला ज्ञान देईन. मग भोगवतीच्या कृपेने शाप दूर होईल.
तस्माद् इदं ममापन्नं तव चापि शुभानने तस्मान् नीत्वा गौतमीं मां पूजां कुरु मया सह
म्हणून, शुभमुखी, हे आपल्यावर ओढावले आहे. म्हणून मला घेऊन गौतमीला जा आणि माझ्यासोबत पूजा कर.
ततो विशापो भविता आवां यावः शिवं पुनः सर्वेषां सर्वदार्तानां शिव एव परा गतिः
मग आपला शाप दूर होईल, जोपर्यंत आपण पुन्हा शिवाकडे पोहोचत नाही. सर्व दुःखी लोकांसाठी शिवच सर्वोच्च ध्येय आहे.
तच् छ्रुत्वा भर्तृवचनं सा भर्त्रा गौतमीं ययौ ततः स्नात्वा तु गौतम्यां पूजां चक्रे शिवस्य तु
पतीचे शब्द ऐकून, ती त्याच्यासोबत गौतमीला गेली. मग गौतमीमध्ये स्नान करून, तिने शिवाची पूजा केली.
ततः प्रसन्नो भगवान् दिव्यरूपं ददौ मुने आपृच्छ्य पितरौ सर्पो भार्यया गन्तुम् उद्यतः शिवलोकं ततो ज्ञात्वा पिता प्राह महामतिः
मग प्रसन्न झालेल्या भगवंताने आपले दिव्य रूप दाखवले, हे मुनी. पित्यामातेला निरोप देऊन, नाग आपल्या पत्नीसह शिवलोकात जाण्यास निघाला. हे समजून, त्याचा बुद्धिमान पिता बोलला.
युवराज्यधरो ज्येष्ठः पुत्र एको भवान् इति तस्माद् राज्यम् अशेषेण कृत्वोत्पाद्य सुतान् बहून् याते मयि परं धाम ततो याहि शिवं पुरम्
तूच माझा ज्येष्ठ पुत्र आणि युवराज आहेस. म्हणून, राज्य पूर्णपणे कर, अनेक पुत्रांची उत्पत्ती कर, आणि मी परमधामाला गेल्यावर मग शिवाच्या नगरीला जा.
एतच् छ्रुत्वा पितृवचस् तथेत्य् आह स नागराट् कामरूपम् अवाप्याथ भार्यया सह सुव्रतः
पित्याचे शब्द ऐकून, नागांचा राजा म्हणाला, 'तसेच होईल.' मग इच्छित रूप धारण करून, आपल्या सतीसह—
पित्रा मात्रा तथा पुत्रै राज्यं कृत्वा सुविस्तरम् याते पितरि स्वर्लोकं पुत्रान् स्थाप्य स्वके पदे
पिता, माता आणि पुत्रांसोबत विस्तीर्ण राज्य केले. नंतर पिता स्वर्गात गेल्यावर, त्याने आपल्या पुत्रांना आपले स्थान दिले.
भार्यामात्यादिसहितस् ततः शिवपुरं ययौ ततः प्रभृति तत् तीर्थं नागतीर्थम् इति श्रुतम्
मग पत्नी, मंत्री व इतरांसह तो शिवाच्या नगरीत गेला. त्यावेळी त्या तीर्थाला 'नागतीर्थ' असे नाव मिळाले.
यत्र नागेश्वरो देवो भोगवत्या प्रतिष्ठितः तत्र स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम्
जिथे नागेश्वर देव भोगवतीमध्ये प्रतिष्ठित आहे, तिथे स्नान व दान केल्याने सर्व यज्ञांचे फळ मिळते.
मातृतीर्थम् इति ख्यातं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् आधिभिर् मुच्यते जन्तुस् तत्तीर्थस्मरणाद् अपि
ते 'मातृतीर्थ' म्हणून प्रसिद्ध आहे, जे माणसांना सर्व सिद्धी देणारे आहे. त्या तीर्थाचे स्मरण जरी केले, तरी जीव सर्व दुःखांतून मुक्त होतो.
देवानाम् असुराणां च संगरो ऽभूत् सुदारुणः नाशक्नुवंस् तदा जेतुं देवा दानवसंगरम्
देव आणि असुर यांच्यात भयंकर युद्ध झाले. त्या वेळी, देवांना दानवांच्या सैन्याचा पराभव करता आला नाही.
तदाहम् अगमं देवैस् तिष्ठन्तं शूलपाणिनम् अस्तवं विविधैर् वाक्यैः कृताञ्जलिपुटः शनैः
तेव्हा मी देवांमध्ये उभ्या असलेल्या त्रिशूळधारी परमेश्वराजवळ गेलो आणि हात जोडून, हळूहळू विविध शब्दांनी त्याची स्तुती केली.
संमन्त्र्य देवैर् असुरैश् च सर्वैर् यदाहृतं संमथितुं समुद्रम् यत् कालकूटं समभून् महेश तत् त्वां विना को ग्रसितुं समर्थः
सर्व देव आणि असुर यांच्याशी चर्चा करून, समुद्र मंथन केल्यावर जेव्हा घातक विष बाहेर आले, तेव्हा हे महेश्वरा, तुझे वगळता ते कोण पिऊ शकले असते?
पुष्पप्रहारेण जगत्त्रयं यः स्वाधीनम् आपादयितुं समर्थः मारो हरे ऽप्य् अन्यसुरादिवन्द्यो वितायमानो विलयं प्रयातः
जो फुलांचा वर्षाव करून तीनही लोकांना आपल्या अधीन करू शकतो, तो कामदेव, ज्याची हरि आणि इतर देवही पूजा करतात, तो नष्ट झाला आणि नाहीसा झाला.
विमथ्य वारीशम् अनङ्गशत्रो यद् उत्तमं तत् तु दिवौकसेभ्यः दत्त्वा विषं संहरन् नीलकण्ठ को वा धर्तुं त्वाम् ऋते वै समर्थः
पाण्याच्या अधिपतीचे मंथन करून, हे कामद्वेष्टा, उत्तम गोष्टी देवांना दिल्यास, आणि विष स्वतःवर घेतल्यास, हे नीलकंठा, तुझ्याशिवाय ते कोण सहन करू शकेल?
ततश् च तुष्टो भगवान् आदिकर्ता त्रिलोचनः
मग त्रिनेत्र असलेला, आदिकर्ता, भगवंत प्रसन्न झाला.
दास्ये ऽहं यद् अभीष्टं वो ब्रुवन्तु सुरसत्तमाः
"मी तुम्हाला हवी ती इच्छा पूर्ण करीन—सर्वश्रेष्ठ देव आपली इच्छा सांगू द्या."
दानवेभ्यो भयं घोरं तत्रैहि वृषभध्वज जहि शत्रून् सुरान् पाहि नाथवन्तस् त्वया प्रभो
"हे वृषभध्वज, येथे ये आणि असुरांमुळे निर्माण झालेला भयंकर भीती नष्ट कर; शत्रूंना मार आणि देवांचे रक्षण कर, कारण प्रभो, तूच त्यांचा स्वामी आहेस."
निष्कारणः सुहृच् छंभो नाभविष्यद् भवान् यदि तदाकरिष्यन् किम् इव दुःखार्ताः सर्वदेहिनः
हे शंभो, जर तू कारण नसताना मित्रत्व केले नसते, तर दुःखाने त्रस्त असलेल्या सर्व जीवांनी काय केले असते?
इत्य् उक्तस् तत्क्षणात् प्रायाद् यत्र ते देवशत्रवः तत्र तद् युद्धम् अभवच् छंकरेण सुरद्विषाम्
असे म्हटल्यावर, तो ताबडतोब जिथे देवांचे शत्रू होते तिथे गेला आणि तिथे शंकर आणि देवद्वेष्टे यांच्यात युद्ध झाले.
ततस् त्रिलोचनः श्रान्तस् तमोरूपधरः शिवः ललाटाद् व्यपतंस् तस्य युध्यतः स्वेदबिन्दवः
मग त्रिनेत्र असलेला, अंधाराचा रूप धारण केलेला, लढता लढता थकल्यामुळे त्याच्या कपाळावरून घामाचे थेंब पडले.
स संहरन् दैत्यगणांस् तामसीं मूर्तिम् आश्रितः तां मूर्तिम् असुरा दृष्ट्वा मेरुपृष्ठाद् भुवं ययुः
अंधारमूर्ती धारण करून, त्याने दैत्यांचा संहार केला; ती मूर्ती पाहून असुर मेरूच्या शिखरावरून पृथ्वीवर पळाले.
स संहरन् सर्वदैत्यांस् तदागच्छद् भुवं हरः इतश् चेतश् च भीतास् ते ऽधावन् सर्वां महीम् इमाम्
हऱ्याने सर्व दैत्यांचा नाश करत पृथ्वीवर आला, आणि घाबरलेले ते सर्वजण या जगात सर्वत्र पळाले.
तथैव कोपाद् रुद्रो ऽपि शत्रूंस् तान् अनुधावति तथैव युध्यतः शंभोः पतिताः स्वेदबिन्दवः
तसेच, रुद्र रागावून त्या शत्रूंचा पाठलाग करू लागला आणि शंभू लढता लढता पुन्हा घामाचे थेंब पडले.
यत्र यत्र भुवं प्राप्तो बिन्दुर् माहेश्वरो मुने तत्र तत्र शिवाकारा मातरो जज्ञिरे ततः
मुनिवर, जिथे जिथे शंकराच्या घामाचा थेंब पृथ्वीवर पडला, तिथे तिथे शिवाच्या रूपातील मातांचे जन्म झाले.