कान्तं दर्शय भद्रं ते वृथा याति वयो मम
"माझ्या प्रिये, तुझा प्रियकर नवरा मला दाखव, माझे तारुण्य व्यर्थ जात आहे."
ततः सा दर्शयाम् आस सर्पं तम् अतिभीषणम् सुगन्धकुसुमाकीर्णे शयने सा रहोगता
मग तिने एकटी असताना, सुगंधी फुलांनी सजवलेल्या पलंगावर तो अतिशय भयंकर सर्प तिला दाखवला.
तं दृष्ट्वा भीषणं सर्पं भर्तारं रत्नभूषितम् कृताञ्जलिपुटा वाक्यम् अवदत् कान्तम् अञ्जसा
तो भयंकर, रत्नांनी सजलेला सर्प नवरा पाहून, तिने दोन्ही हात जोडून लगेच आपल्या प्रियकराला म्हणाली:
धन्यास्म्य् अनुगृहीतास्मि यस्या मे दैवतं पतिः
"मी धन्य आहे, मी कृपाप्राप्त आहे, कारण माझा पतीच माझे दैवत आहे."
इत्य् उक्त्वा शयने स्थित्वा तं सर्पं सर्पभावनैः खेलयाम् आस तन्वङ्गी गीतैश् चैवाङ्गसंगमैः
असे म्हणून ती त्या पलंगावर बसली आणि सडपातळ देहाने, प्रेमळ हावभाव, गाणी आणि कोमल स्पर्शांनी त्या सर्पाला आनंदी करू लागली.
सुगन्धकुसुमैः पानैस् तोषयाम् आस तं पतिम् तस्याश् चैव प्रसादेन सर्पस्याभूत् स्मृतिर् मुने स्मृत्वा सर्वं दैवकृतं रात्रौ सर्पो ऽब्रवीत् प्रियाम्
तिने सुगंधी फुले आणि पेये देऊन आपल्या पतीला संतुष्ट केले; तिच्या कृपेने त्या सर्पाला पुन्हा आठवण आली. रात्री, सर्व काही दैवाने घडले आहे हे लक्षात घेऊन, त्या सर्पाने आपल्या प्रियतमेच्या कानावर सांगितले.
राजकन्यापि मां दृष्ट्वा न भीतासि कथं प्रिये सोवाच दैवविहितं को ऽतिक्रमितुम् ईश्वरः पतिर् एव गतिः स्त्रीणां सर्वदैव विशेषतः
राजकन्येने विचारले, "प्रिय, तुला पाहून मी घाबरत नाही, असे कसे?" तिने उत्तर दिले, "दैवाने ठरवलेले कोण टाळू शकतो? स्त्रियांसाठी नवरा हाच नेहमीचा मार्ग असतो, विशेषतः."
श्रुत्वेति हृष्टस् ताम् आह नागः प्रहसिताननः
हे ऐकून तो सर्प हर्षाने, हसतमुखाने तिला म्हणाला.
तुष्टो ऽस्मि तव भक्त्याहं किं ददामि तवेप्सितम् तव प्रसादाच् चार्वङ्गि सर्वस्मृतिर् अभूद् इयम्
तुझ्या भक्तीमुळे मी तृप्त झालो आहे. तू काय मागतेस, ते सांग. माझ्या कृपेने, सुंदर अंगवाली, तुला सर्व काही आठवण झाली आहे.
शप्तो ऽहं देवदेवेन कुपितेन पिनाकिना महेश्वरकरे नागः शेषपुत्रो महाबलः
मी देवांचा देव, रागावलेल्या पिनाकधारी महेश्वराकडून शापित झालो. महेश्वराच्या हातात, मोठ्या बळाचा नाग, शेषाचा पुत्र जन्माला आला.
सो ऽहं पतिस् त्वं च भार्या नाम्ना भोगवती पुरा उमावाक्याज् जहासोच्चैः शंभुः प्रीतो रहोगतः
म्हणून मी पती आहे आणि तू पत्नी, तुझे नाव भोगवती. पूर्वी, उमाच्या बोलण्यावरून, शंभू गुप्तपणे आनंदाने मोठ्याने हसला.
ममापि चागतं भद्रे हास्यं तद्देवसंनिधौ ततस् तु कुपितः शंभुः प्रादाच् छापं ममेदृशम्
मंगलमूर्ती, मीही त्या देवांच्या उपस्थितीत हसलो. तेव्हा शंभू रागावून मला हा शाप दिला.
मनुष्ययोनौ त्वं सर्पो भविता ज्ञानवान् इति
मानवजातीमध्ये तू ज्ञानसम्पन्न नाग होशील.
ततः प्रसादितः शंभुस् त्वया भद्रे मया सह ततश् चोक्तं तेन भद्रे गौतम्यां मम पूजनम्
मग, शुभे, तू माझ्यासोबत शंभूला प्रसन्न केलंस. त्यानंतर त्याने सांगितले, 'शुभे, गौतमीमध्ये माझी पूजा कर.'
कुर्वतो ज्ञानम् आधास्ये यदा सर्पाकृतेस् तव तदा विशापो भविता भोगवत्याः प्रसादतः
गौतमीमध्ये नागाच्या रूपात पूजा करत असताना, मी तुला ज्ञान देईन. मग भोगवतीच्या कृपेने शाप दूर होईल.
तस्माद् इदं ममापन्नं तव चापि शुभानने तस्मान् नीत्वा गौतमीं मां पूजां कुरु मया सह
म्हणून, शुभमुखी, हे आपल्यावर ओढावले आहे. म्हणून मला घेऊन गौतमीला जा आणि माझ्यासोबत पूजा कर.
ततो विशापो भविता आवां यावः शिवं पुनः सर्वेषां सर्वदार्तानां शिव एव परा गतिः
मग आपला शाप दूर होईल, जोपर्यंत आपण पुन्हा शिवाकडे पोहोचत नाही. सर्व दुःखी लोकांसाठी शिवच सर्वोच्च ध्येय आहे.
तच् छ्रुत्वा भर्तृवचनं सा भर्त्रा गौतमीं ययौ ततः स्नात्वा तु गौतम्यां पूजां चक्रे शिवस्य तु
पतीचे शब्द ऐकून, ती त्याच्यासोबत गौतमीला गेली. मग गौतमीमध्ये स्नान करून, तिने शिवाची पूजा केली.
ततः प्रसन्नो भगवान् दिव्यरूपं ददौ मुने आपृच्छ्य पितरौ सर्पो भार्यया गन्तुम् उद्यतः शिवलोकं ततो ज्ञात्वा पिता प्राह महामतिः
मग प्रसन्न झालेल्या भगवंताने आपले दिव्य रूप दाखवले, हे मुनी. पित्यामातेला निरोप देऊन, नाग आपल्या पत्नीसह शिवलोकात जाण्यास निघाला. हे समजून, त्याचा बुद्धिमान पिता बोलला.
युवराज्यधरो ज्येष्ठः पुत्र एको भवान् इति तस्माद् राज्यम् अशेषेण कृत्वोत्पाद्य सुतान् बहून् याते मयि परं धाम ततो याहि शिवं पुरम्
तूच माझा ज्येष्ठ पुत्र आणि युवराज आहेस. म्हणून, राज्य पूर्णपणे कर, अनेक पुत्रांची उत्पत्ती कर, आणि मी परमधामाला गेल्यावर मग शिवाच्या नगरीला जा.
एतच् छ्रुत्वा पितृवचस् तथेत्य् आह स नागराट् कामरूपम् अवाप्याथ भार्यया सह सुव्रतः
पित्याचे शब्द ऐकून, नागांचा राजा म्हणाला, 'तसेच होईल.' मग इच्छित रूप धारण करून, आपल्या सतीसह—
पित्रा मात्रा तथा पुत्रै राज्यं कृत्वा सुविस्तरम् याते पितरि स्वर्लोकं पुत्रान् स्थाप्य स्वके पदे
पिता, माता आणि पुत्रांसोबत विस्तीर्ण राज्य केले. नंतर पिता स्वर्गात गेल्यावर, त्याने आपल्या पुत्रांना आपले स्थान दिले.
भार्यामात्यादिसहितस् ततः शिवपुरं ययौ ततः प्रभृति तत् तीर्थं नागतीर्थम् इति श्रुतम्
मग पत्नी, मंत्री व इतरांसह तो शिवाच्या नगरीत गेला. त्यावेळी त्या तीर्थाला 'नागतीर्थ' असे नाव मिळाले.
यत्र नागेश्वरो देवो भोगवत्या प्रतिष्ठितः तत्र स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम्
जिथे नागेश्वर देव भोगवतीमध्ये प्रतिष्ठित आहे, तिथे स्नान व दान केल्याने सर्व यज्ञांचे फळ मिळते.
मातृतीर्थम् इति ख्यातं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् आधिभिर् मुच्यते जन्तुस् तत्तीर्थस्मरणाद् अपि
ते 'मातृतीर्थ' म्हणून प्रसिद्ध आहे, जे माणसांना सर्व सिद्धी देणारे आहे. त्या तीर्थाचे स्मरण जरी केले, तरी जीव सर्व दुःखांतून मुक्त होतो.
देवानाम् असुराणां च संगरो ऽभूत् सुदारुणः नाशक्नुवंस् तदा जेतुं देवा दानवसंगरम्
देव आणि असुर यांच्यात भयंकर युद्ध झाले. त्या वेळी, देवांना दानवांच्या सैन्याचा पराभव करता आला नाही.
तदाहम् अगमं देवैस् तिष्ठन्तं शूलपाणिनम् अस्तवं विविधैर् वाक्यैः कृताञ्जलिपुटः शनैः
तेव्हा मी देवांमध्ये उभ्या असलेल्या त्रिशूळधारी परमेश्वराजवळ गेलो आणि हात जोडून, हळूहळू विविध शब्दांनी त्याची स्तुती केली.
संमन्त्र्य देवैर् असुरैश् च सर्वैर् यदाहृतं संमथितुं समुद्रम् यत् कालकूटं समभून् महेश तत् त्वां विना को ग्रसितुं समर्थः
सर्व देव आणि असुर यांच्याशी चर्चा करून, समुद्र मंथन केल्यावर जेव्हा घातक विष बाहेर आले, तेव्हा हे महेश्वरा, तुझे वगळता ते कोण पिऊ शकले असते?
पुष्पप्रहारेण जगत्त्रयं यः स्वाधीनम् आपादयितुं समर्थः मारो हरे ऽप्य् अन्यसुरादिवन्द्यो वितायमानो विलयं प्रयातः
जो फुलांचा वर्षाव करून तीनही लोकांना आपल्या अधीन करू शकतो, तो कामदेव, ज्याची हरि आणि इतर देवही पूजा करतात, तो नष्ट झाला आणि नाहीसा झाला.
विमथ्य वारीशम् अनङ्गशत्रो यद् उत्तमं तत् तु दिवौकसेभ्यः दत्त्वा विषं संहरन् नीलकण्ठ को वा धर्तुं त्वाम् ऋते वै समर्थः
पाण्याच्या अधिपतीचे मंथन करून, हे कामद्वेष्टा, उत्तम गोष्टी देवांना दिल्यास, आणि विष स्वतःवर घेतल्यास, हे नीलकंठा, तुझ्याशिवाय ते कोण सहन करू शकेल?