भोगवत्याश् च यो भर्ता महासर्पो ऽतिभीषणः एकान्तदेशे विजने गृहे रत्नसुशोभिते
भोगवतीचा जो स्वामी आहे, तो फारच भयंकर असा एक मोठा सर्प, रत्नांनी शोभलेल्या एका एकांत, सुनसान घरात एकटाच राहतो.
सुगन्धकुसुमाकीर्णे तत्रास्ते सुखशीतले स सर्पो मातरं प्राह पितरं च पुनः पुनः
त्या थंड, सुखद आणि सुगंधी फुलांनी सजलेल्या घरात तो सर्प आपल्या आईवडिलांशी पुन्हा पुन्हा बोलत असे.
मम भार्या राजपुत्री किं मां नैवोपसर्पति तत् पुत्रवचनं श्रुत्वा सर्पमातेदम् अब्रवीत्
"माझी पत्नी राजकन्या आहे, ती माझ्याजवळ का येत नाही?" असे त्या सर्पाने विचारले. मुलाचे हे शब्द ऐकून सर्पाची आई म्हणाली.
धात्रिके गच्छ सुभगे शीघ्रं भोगवतीं वद तव भर्ता सर्प इति ततः सा किं वदिष्यति
"धात्री, तू लवकर जा, भाग्यवान आहेस, भोगवतीकडे जाऊन सांग, 'तुझा नवरा सर्प आहे.' मग ती काय म्हणते ते पाहू."
धात्रिका च तथेत्य् उक्त्वा गत्वा भोगवतीं तदा रहोगता उवाचेदं विनीतवद् अपूर्ववत्
धात्रीने 'ठीक आहे' असे म्हणून लगेच भोगवतीकडे गेली आणि तिला एकटी पाहून आदराने, जणू पहिल्यांदाच बोलत आहे असे नम्रपणे म्हणाली.
जाने ऽहं सुभगे भद्रे भर्तारं तव दैवतम् न चाख्येयं त्वया क्वापि सर्पो न पुरुषो ध्रुवम्
"भाग्यवती आणि सुस्वभावी सखी, मला माहित आहे तुझा नवरा हा दैवी आहे. पण हे कुठेही सांगू नकोस—तुझा नवरा नक्कीच सर्प आहे, माणूस नाही."
तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा भोगवत्य् अब्रवीद् इदम्
हे शब्द ऐकून भोगवतीने असे उत्तर दिले.
मानुषीणां मनुष्यो हि भर्ता सामान्यतो भवेत् किं पुनर् देवजातिस् तु भर्ता पुण्येन लभ्यते
"माणसांत सर्वसाधारणपणे नवरा माणूसच असतो; पण दैवी जन्माचा नवरा मिळवायचा असेल तर फार पुण्य लागते."
भोगवत्यास् तु तद् वाक्यं सा च सर्वं न्यवेदयत् सर्पाय सर्पमात्रे च राज्ञे चैव यथाक्रमम्
भोगवतीने ही सर्व वचने योग्य क्रमाने त्या सर्पाला, सर्पाच्या आईला आणि राजाला सांगितली.
रुरोद राजा तद्वाक्यात् स्मृत्वा तां कर्मणो गतिम् भोगवत्य् अपि तां प्राह उक्तपूर्वां पुनः सखीम्
राजाने ही वचने ऐकून, कर्माच्या फेऱ्याची आठवण काढून रडायला सुरुवात केली; आणि भोगवतीने पुन्हा आपल्या सखीला पूर्वीप्रमाणेच सांगितले.
कान्तं दर्शय भद्रं ते वृथा याति वयो मम
"माझ्या प्रिये, तुझा प्रियकर नवरा मला दाखव, माझे तारुण्य व्यर्थ जात आहे."
ततः सा दर्शयाम् आस सर्पं तम् अतिभीषणम् सुगन्धकुसुमाकीर्णे शयने सा रहोगता
मग तिने एकटी असताना, सुगंधी फुलांनी सजवलेल्या पलंगावर तो अतिशय भयंकर सर्प तिला दाखवला.
तं दृष्ट्वा भीषणं सर्पं भर्तारं रत्नभूषितम् कृताञ्जलिपुटा वाक्यम् अवदत् कान्तम् अञ्जसा
तो भयंकर, रत्नांनी सजलेला सर्प नवरा पाहून, तिने दोन्ही हात जोडून लगेच आपल्या प्रियकराला म्हणाली:
धन्यास्म्य् अनुगृहीतास्मि यस्या मे दैवतं पतिः
"मी धन्य आहे, मी कृपाप्राप्त आहे, कारण माझा पतीच माझे दैवत आहे."
इत्य् उक्त्वा शयने स्थित्वा तं सर्पं सर्पभावनैः खेलयाम् आस तन्वङ्गी गीतैश् चैवाङ्गसंगमैः
असे म्हणून ती त्या पलंगावर बसली आणि सडपातळ देहाने, प्रेमळ हावभाव, गाणी आणि कोमल स्पर्शांनी त्या सर्पाला आनंदी करू लागली.
सुगन्धकुसुमैः पानैस् तोषयाम् आस तं पतिम् तस्याश् चैव प्रसादेन सर्पस्याभूत् स्मृतिर् मुने स्मृत्वा सर्वं दैवकृतं रात्रौ सर्पो ऽब्रवीत् प्रियाम्
तिने सुगंधी फुले आणि पेये देऊन आपल्या पतीला संतुष्ट केले; तिच्या कृपेने त्या सर्पाला पुन्हा आठवण आली. रात्री, सर्व काही दैवाने घडले आहे हे लक्षात घेऊन, त्या सर्पाने आपल्या प्रियतमेच्या कानावर सांगितले.
राजकन्यापि मां दृष्ट्वा न भीतासि कथं प्रिये सोवाच दैवविहितं को ऽतिक्रमितुम् ईश्वरः पतिर् एव गतिः स्त्रीणां सर्वदैव विशेषतः
राजकन्येने विचारले, "प्रिय, तुला पाहून मी घाबरत नाही, असे कसे?" तिने उत्तर दिले, "दैवाने ठरवलेले कोण टाळू शकतो? स्त्रियांसाठी नवरा हाच नेहमीचा मार्ग असतो, विशेषतः."
श्रुत्वेति हृष्टस् ताम् आह नागः प्रहसिताननः
हे ऐकून तो सर्प हर्षाने, हसतमुखाने तिला म्हणाला.
तुष्टो ऽस्मि तव भक्त्याहं किं ददामि तवेप्सितम् तव प्रसादाच् चार्वङ्गि सर्वस्मृतिर् अभूद् इयम्
तुझ्या भक्तीमुळे मी तृप्त झालो आहे. तू काय मागतेस, ते सांग. माझ्या कृपेने, सुंदर अंगवाली, तुला सर्व काही आठवण झाली आहे.
शप्तो ऽहं देवदेवेन कुपितेन पिनाकिना महेश्वरकरे नागः शेषपुत्रो महाबलः
मी देवांचा देव, रागावलेल्या पिनाकधारी महेश्वराकडून शापित झालो. महेश्वराच्या हातात, मोठ्या बळाचा नाग, शेषाचा पुत्र जन्माला आला.
सो ऽहं पतिस् त्वं च भार्या नाम्ना भोगवती पुरा उमावाक्याज् जहासोच्चैः शंभुः प्रीतो रहोगतः
म्हणून मी पती आहे आणि तू पत्नी, तुझे नाव भोगवती. पूर्वी, उमाच्या बोलण्यावरून, शंभू गुप्तपणे आनंदाने मोठ्याने हसला.
ममापि चागतं भद्रे हास्यं तद्देवसंनिधौ ततस् तु कुपितः शंभुः प्रादाच् छापं ममेदृशम्
मंगलमूर्ती, मीही त्या देवांच्या उपस्थितीत हसलो. तेव्हा शंभू रागावून मला हा शाप दिला.
मनुष्ययोनौ त्वं सर्पो भविता ज्ञानवान् इति
मानवजातीमध्ये तू ज्ञानसम्पन्न नाग होशील.
ततः प्रसादितः शंभुस् त्वया भद्रे मया सह ततश् चोक्तं तेन भद्रे गौतम्यां मम पूजनम्
मग, शुभे, तू माझ्यासोबत शंभूला प्रसन्न केलंस. त्यानंतर त्याने सांगितले, 'शुभे, गौतमीमध्ये माझी पूजा कर.'
कुर्वतो ज्ञानम् आधास्ये यदा सर्पाकृतेस् तव तदा विशापो भविता भोगवत्याः प्रसादतः
गौतमीमध्ये नागाच्या रूपात पूजा करत असताना, मी तुला ज्ञान देईन. मग भोगवतीच्या कृपेने शाप दूर होईल.
तस्माद् इदं ममापन्नं तव चापि शुभानने तस्मान् नीत्वा गौतमीं मां पूजां कुरु मया सह
म्हणून, शुभमुखी, हे आपल्यावर ओढावले आहे. म्हणून मला घेऊन गौतमीला जा आणि माझ्यासोबत पूजा कर.
ततो विशापो भविता आवां यावः शिवं पुनः सर्वेषां सर्वदार्तानां शिव एव परा गतिः
मग आपला शाप दूर होईल, जोपर्यंत आपण पुन्हा शिवाकडे पोहोचत नाही. सर्व दुःखी लोकांसाठी शिवच सर्वोच्च ध्येय आहे.
तच् छ्रुत्वा भर्तृवचनं सा भर्त्रा गौतमीं ययौ ततः स्नात्वा तु गौतम्यां पूजां चक्रे शिवस्य तु
पतीचे शब्द ऐकून, ती त्याच्यासोबत गौतमीला गेली. मग गौतमीमध्ये स्नान करून, तिने शिवाची पूजा केली.
ततः प्रसन्नो भगवान् दिव्यरूपं ददौ मुने आपृच्छ्य पितरौ सर्पो भार्यया गन्तुम् उद्यतः शिवलोकं ततो ज्ञात्वा पिता प्राह महामतिः
मग प्रसन्न झालेल्या भगवंताने आपले दिव्य रूप दाखवले, हे मुनी. पित्यामातेला निरोप देऊन, नाग आपल्या पत्नीसह शिवलोकात जाण्यास निघाला. हे समजून, त्याचा बुद्धिमान पिता बोलला.
युवराज्यधरो ज्येष्ठः पुत्र एको भवान् इति तस्माद् राज्यम् अशेषेण कृत्वोत्पाद्य सुतान् बहून् याते मयि परं धाम ततो याहि शिवं पुरम्
तूच माझा ज्येष्ठ पुत्र आणि युवराज आहेस. म्हणून, राज्य पूर्णपणे कर, अनेक पुत्रांची उत्पत्ती कर, आणि मी परमधामाला गेल्यावर मग शिवाच्या नगरीला जा.