त्वष्ट्रा महात्मना चापि कारितो विश्वकर्मणा सुरभिर् नन्दिनी धेनुः कामधुक् कामदोहिनी
महात्मा त्वष्टा या विश्वकर्म्याने सुरभी, नंदिनी, इच्छापूर्ती करणारी गाय आणि कामधेनू या सर्वांची निर्मिती केली.
एताभिः कामवर्षाभिः सर्वकामसमृद्धिमान् कल्पवृक्षः पारिजातो लताः कल्पलतादिकाः
या सर्व इच्छापूर्ती करणाऱ्या गोष्टींमुळे, सर्व प्रकारची समृद्धी लाभली होती; कल्पवृक्ष, पारिजात आणि कल्पलता इत्यादी वेलींनी यज्ञ सजला होता.
यद् यद् इष्टतमं किंचित् तत्र तस्मिन् मखे स्थितम् स्वयं मघवता पूष्णा हरिणा परिरक्षितः
जे काही सर्वात प्रिय होते ते त्या यज्ञात होते आणि स्वतः इंद्र, पूषा आणि हरि यांनी त्याचे रक्षण केले होते.
दीयतां भुज्यतां वापि क्रियतां स्थीयतां सुखम् एतैश् च सर्वतो वाक्यैर् दक्षस्य पूजितं मखम्
देणे, भोगणे, करणे किंवा आनंदाने टिकवणे—अशा सर्व बाजूंनी बोलल्या जाणाऱ्या शब्दांनी दक्षाचा यज्ञ गौरवला जात होता.
आदौ तु वीरभद्रो ऽसौ भद्रकाल्या युतो ययौ शोककोपपरीतात्मा पश्चाच् छूलपिनाकधृक्
सुरुवातीला वीरभद्र भद्रकाळीसोबत दुःख आणि रागाने भरलेला पुढे गेला; नंतर त्रिशूल आणि धनुष्य धारण करणारा प्रभू प्रकट झाला.
अभ्याययौ महादेवो महाभूतैर् अलंकृतः तानि भूतानि परितो मखे वेष्ट्य महेश्वरम्
मग महादेव मोठ्या भूतांसह सजून यज्ञस्थळी आला; ती भूतं महेश्वराला सर्व बाजूंनी वेढून उभी राहिली.
क्रतुं विध्वंसयाम् आसुस् तत्र क्षोभो महान् अभूत् पलायन्त ततः केचित् केचिद् गत्वा ततः शिवम्
तेथे त्यांनी यज्ञ नष्ट करायला सुरुवात केली; मोठा गोंधळ उडाला. काहीजण तिथून पळून गेले, तर काही शिवाकडे गेले.
केचित् स्तुवन्ति देवेशं केचित् कुप्यन्ति शंकरम् एवं विध्वंसितं यज्ञं दृष्ट्वा पूषा समभ्यगात्
काही देवेशाची स्तुती करत होते, काही शंकरावर रागावले; यज्ञ असा नष्ट झालेला पाहून पूषा पुढे आला.
पूष्णो दन्तान् अथोत्पाट्य इन्द्रं व्यद्रावयत् क्षणात् भगस्य चक्षुषी विप्र वीरभद्रो व्यपाटयत्
वीरभद्राने पूषाचे दात उपटून टाकले आणि क्षणात इंद्राला पळवून लावले; भगाचे डोळेही त्याने फाडून काढले, हे ऋषी.
दिवाकरं पुनर् दोर्भ्यां परिभ्राम्य समाक्षिपत् ततः सुरगणाः सर्वे विष्णुं ते शरणं ययुः
त्याने सूर्याला हातांनी पकडून फिरवून खाली फेकले; मग सर्व देवांनी विष्णूकडे आश्रय घेतला.
त्राहि त्राहि गदापाणे भूतनाथकृताद् भयात् महेश्वरगणः कश्चित् प्रमथानां तु नायकः तेन दग्धो मखः सर्वो वैष्णवः पश्यतो हरेः
“वाचवा, वाचवा, गदाधारी!”—भूतनाथाच्या भीतीने देवांनी हाक दिली. महेश्वराच्या गणातील एक प्रमथ प्रमुखाने सर्व वैष्णव यज्ञ जाळून टाकला, हरि पाहत होता.
हरिणा चक्रम् उत्सृष्टं भूतनाथवधं प्रति भूतनाथो ऽपि तच् चक्रम् आपतच् च तदाग्रसत्
हरिने भूतनाथाचा वध करण्यासाठी चक्र सोडले, पण भूतनाथाने ते चक्र येताना पकडले.
ग्रस्ते चक्रे ततो विष्णोर् लोकपाला भयाद् ययुः तथा स्थितान् अवेक्ष्याथ दक्षो यज्ञं सुरान् अपि तुष्टाव शंकरं देवं दक्षो भक्त्या प्रजापतिः
विष्णूचे चक्र पकडले गेल्यावर लोकपाल भयाने पळून गेले. त्यांना असे पाहून दक्षाने यज्ञासाठी शंकर देवाची भक्तीपूर्वक स्तुती केली.
जय शंकर सोमेश जय सर्वज्ञ शंभवे जय कल्याणभृच् छंभो जय कालात्मने नमः
जय शंकर, सोमेश! जय सर्वज्ञ शंभू! जय कल्याणाचा वाहणारा शंभू! जय काळाचा स्वरूप, नमस्कार!
आदिकर्तर् नमस् ते ऽस्तु नीलकण्ठ नमो ऽस्तु ते ब्रह्मप्रिय नमस् ते ऽस्तु ब्रह्मरूप नमो ऽस्तु ते
आदिकर्त्या, तुला नमस्कार असो! नीलकंठा, तुला नमस्कार असो! ब्रह्माचा प्रिय, तुला नमस्कार असो! ब्रह्मरूपा, तुला नमस्कार असो!
त्रिमूर्तये नमो देव त्रिधाम परमेश्वर सर्वमूर्ते नमस् ते ऽस्तु त्रैलोक्याधार कामद
त्रिमूर्ती देव, त्रिधाम परमेश्वर, तुला नमस्कार! सर्व रूपांचा, त्रैलोक्याचा आधार, कामद, तुला नमस्कार!
नमो वेदान्तवेद्याय नमस् ते परमात्मने यज्ञरूप नमस् ते ऽस्तु यज्ञधाम नमो ऽस्तु ते
वेदांताने जाणता, तुला नमस्कार! परमात्मा, तुला नमस्कार! यज्ञरूपा, तुला नमस्कार! यज्ञधाम, तुला नमस्कार!
यज्ञदान नमस् ते ऽस्तु हव्यवाह नमो ऽस्तु ते यज्ञहर्त्रे नमस् ते ऽस्तु फलदाय नमो ऽस्तु ते
यज्ञदाते, तुला नमस्कार! हव्यवाह, तुला नमस्कार! यज्ञहर्ता, तुला नमस्कार! फलदाते, तुला नमस्कार!
त्राहि त्राहि जगन्नाथ शरणागतवत्सल भक्तानाम् अप्य् अभक्तानां त्वम् एव शरणं प्रभो
वाचवा, वाचवा, जगन्नाथा, शरणागतांचा प्रेमी! भक्त असो वा अभक्त, प्रभू, तूच सर्वांचा आश्रय आहेस.
एवं तु स्तुवतस् तस्य प्रसन्नो ऽभून् महेश्वरः किं ददामीति तं प्राह क्रतुः पूर्णो ऽस्तु मे प्रभो
अशी स्तुती करताच महेश्वर प्रसन्न झाला आणि विचारले, “काय देऊ?” दक्ष म्हणाला, “माझा यज्ञ पूर्ण होऊ दे, प्रभू!”
तथेत्य् उवाच भगवान् देवदेवो महेश्वरः शंकरः सर्वभूतात्मा करुणावरुणालयः
“तसेच होईल,” देवांचा देव, महेश्वर, शंकर, सर्व जीवांचा आत्मा, करुणेचा आणि दयाचा सागर, असे म्हणाला.
क्रतुं कृत्वा ततः पूर्णं तस्य दक्षस्य वै मुने एवम् उक्त्वा स भगवान् भूतैर् अन्तरधीयत
मग दक्षाचा यज्ञ पूर्ण करून, हे ऋषी, भगवंताने असे सांगून भूतांसह अदृश्य झाला.
यथागतं सुरा जग्मुः स्वम् एव सदनं प्रति ततः कदाचिद् देवानां दैत्यानां विग्रहो महान्
देव आपापल्या स्थानावर परत गेले. काही काळाने देव आणि दैत्य यांच्यात मोठा संघर्ष झाला.
बभूव तत्र दैत्येभ्यो भीता देवाः श्रियः पतिम् तुष्टुवुः सर्वभावेन वचोभिस् तं जनार्दनम्
दैत्यांमुळे भयभीत झालेल्या देवांनी श्रीच्या पती जनार्दनाची सर्व मनाने आणि भक्तीने स्तुती केली.
शक्रादयो ऽपि त्रिदशाः कटाक्षम् अवेक्ष्य यस्यास् तप आचरन्ति सा चापि यत्पादरता च लक्ष्मीस् तं ब्रह्मभूतं शरणं प्रपद्ये
इंद्रासारखे मुख्य देवसुद्धा जिच्या कृपेची आशा ठेवून तप करतात, आणि जी लक्ष्मी नेहमी त्याच्या पायांवर प्रेम करते, त्या ब्रह्मस्वरूप परमेश्वराच्या मी शरण येतो.
यस्मात् त्रिलोक्यां न परः समानो न चाधिकस् तार्क्ष्यरथान् नृसिंहात् स देवदेवो ऽवतु नः समस्तान् महाभयेभ्यः कृपया प्रपन्नान्
त्रैलोक्यात त्याच्यापेक्षा श्रेष्ठ, सम, किंवा मोठा कोणीही नाही—तो गरुडावर आरूढ असो वा नरसिंह रूपात असो. त्या देवाधिदेवाने, आम्ही जे मोठ्या संकटांतून शरण आलो आहोत, त्याने कृपापूर्वक आमचे रक्षण करावे.
ततः प्रसन्नो भगवाञ् शङ्खचक्रगदाधरः किमर्थम् आगताः सर्वे तत्कर्तास्मीत्य् उवाच तान्
शंख, चक्र आणि गदा धारण करणारा भगवंत प्रसन्न झाला आणि म्हणाला, 'तुम्ही सर्व येथे कशासाठी आलात? ते कार्य मी करीन.'
भयं च तीव्रं दैत्येभ्यो देवानां मधुसूदन ततस् त्राणाय देवानां मतिं कुरु जनार्दन
मधुसूदना, देवांना दैत्यांमुळे तीव्र भीती वाटते; म्हणून जनार्दना, देवांचे रक्षण करण्याचा संकल्प कर.
तान् आगतान् हरिः प्राह ग्रस्तं चक्रं हरेण मे किं करोमि गतं चक्रं भवन्तश् चार्तिम् आगताः यान्तु सर्वे देवगणा रक्षा वः क्रियते मया
त्यांच्याकडे पाहून हरिने सांगितले, 'माझे चक्र हराने घेतले आहे; ते गेल्यावर मी काय करू? तुम्ही सर्व दु:खी होऊन आलात—सर्व देवगण परत जा, मी तुमचे रक्षण करीन.'
ततो गतेषु देवेषु विष्णुश् चक्रार्थम् उद्यतः गोदावरीं ततो गत्वा शंभोः पूजां प्रचक्रमे
देवगण परत गेल्यावर, विष्णूने आपले चक्र मिळवण्यासाठी गोदावरीकडे जाऊन शंभूची पूजा सुरू केली.