पत्युः शृण्वन्ति या निन्दां तासां पापावधिः कुतः यादृशस् तादृशो वापि पतिः स्त्रीणां परा गतिः
ज्या स्त्रिया आपल्या पतीची निंदा ऐकतात, त्यांचे पापाला काहीच मर्यादा नाही. पती जसा असेल, तशीच स्त्रियांची अंतिम गति ठरते.
किं पुनः सकलाधीशो महादेवो जगद्गुरुः श्रुतं तन्निन्दनं तर्हि धारयामि न देहकम्
मग सर्वांच्या अधिपती, महादेव, जगाचा गुरु यांची निंदा ऐकली, तर मी हे शरीर अजिबात टिकवणार नाही.
तस्मात् त्यक्ष्य इमं देहम् इत्य् उक्त्वा सा महासती कोपेन महताविष्टा प्रजज्वाल सुरेश्वरी
म्हणून मी हे शरीर सोडणार—असे म्हणून, ती महान सती, प्रचंड संतापाने भरून, तेजाने जळू लागली.
शिवैकचेतना देहं बलाद् योगाच् च तत्यजे महेश्वरो ऽपि सकलं वृत्तम् आकर्ण्य नारदात्
शिवचिंतनात एकरूप होऊन तिने योगाच्या जोरावर आपले शरीर सोडले. महेश्वरालाही, नारदाकडून घडलेली सर्व घटना ऐकायला मिळाली.
दृष्ट्वा चुकोप पप्रच्छ जयां च विजयां तथा ते ऊचतुर् उभे देवं दक्षक्रतुविनाशनम्
हे पाहून तो संतापला आणि जय व विजय यांना विचारले. दोघांनीही देवाला दक्षाच्या यज्ञाचा विध्वंस कसा झाला ते सांगितले.
दाक्षायण्या इति श्रुत्वा मखं प्रायान् महेश्वरः भीमैर् गणैः परिवृतो भूतनाथैः समं ययौ
दक्षकन्या नष्ट झाली हे कळताच, महेश्वर भीषण गणांसह आणि भूतांच्या अधिपतींसह यज्ञाकडे निघाला.
मखस् तैर् वेष्टितः सर्वो देवब्रह्मपुरस्कृतः दक्षेण यजमानेन शुद्धभावेन रक्षितः
ते सर्वांनी त्या यज्ञाला वेढा घातला होता, देव आणि ब्रह्मा पुढे होते, आणि यजमान दक्ष शुद्ध भावनेने यज्ञाचे रक्षण करत होता.
वसिष्ठादिभिर् अत्युग्रैर् मुनिभिः परिवारितः इन्द्रादित्याद्यैर् वसुभिः सर्वतःपरिपालितः
वसिष्ठादी अतिशय सामर्थ्यवान ऋषी सभोवताली होते आणि इंद्र, आदित्य, वसु वगैरे सर्व बाजूंनी रक्षण करत होते.
ऋग्यजुःसामवेदैश् च स्वाहाशब्दैर् अलंकृतः श्रद्धा पुष्टिस् तथा तुष्टिः शान्तिर् लज्जा सरस्वती
ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद यांच्या मंत्रांनी आणि 'स्वाहा' या उच्चारांनी यज्ञ सुशोभित झाला होता; श्रद्धा, पोषण, तृप्ती, शांतता, लाज आणि सरस्वती उपस्थित होत्या.
भूमिर् द्यौः शर्वरी क्षान्तिर् उषा आशा जया मतिः एताभिश् च तथान्याभिः सर्वतः समलंकृतः
भूमी, आकाश, रात्र, क्षमा, उषा, आशा, विजय, बुद्धी आणि अशा इतर अनेक गोष्टींनी यज्ञ सर्व बाजूंनी अलंकृत झाला होता.
त्वष्ट्रा महात्मना चापि कारितो विश्वकर्मणा सुरभिर् नन्दिनी धेनुः कामधुक् कामदोहिनी
महात्मा त्वष्टा या विश्वकर्म्याने सुरभी, नंदिनी, इच्छापूर्ती करणारी गाय आणि कामधेनू या सर्वांची निर्मिती केली.
एताभिः कामवर्षाभिः सर्वकामसमृद्धिमान् कल्पवृक्षः पारिजातो लताः कल्पलतादिकाः
या सर्व इच्छापूर्ती करणाऱ्या गोष्टींमुळे, सर्व प्रकारची समृद्धी लाभली होती; कल्पवृक्ष, पारिजात आणि कल्पलता इत्यादी वेलींनी यज्ञ सजला होता.
यद् यद् इष्टतमं किंचित् तत्र तस्मिन् मखे स्थितम् स्वयं मघवता पूष्णा हरिणा परिरक्षितः
जे काही सर्वात प्रिय होते ते त्या यज्ञात होते आणि स्वतः इंद्र, पूषा आणि हरि यांनी त्याचे रक्षण केले होते.
दीयतां भुज्यतां वापि क्रियतां स्थीयतां सुखम् एतैश् च सर्वतो वाक्यैर् दक्षस्य पूजितं मखम्
देणे, भोगणे, करणे किंवा आनंदाने टिकवणे—अशा सर्व बाजूंनी बोलल्या जाणाऱ्या शब्दांनी दक्षाचा यज्ञ गौरवला जात होता.
आदौ तु वीरभद्रो ऽसौ भद्रकाल्या युतो ययौ शोककोपपरीतात्मा पश्चाच् छूलपिनाकधृक्
सुरुवातीला वीरभद्र भद्रकाळीसोबत दुःख आणि रागाने भरलेला पुढे गेला; नंतर त्रिशूल आणि धनुष्य धारण करणारा प्रभू प्रकट झाला.
अभ्याययौ महादेवो महाभूतैर् अलंकृतः तानि भूतानि परितो मखे वेष्ट्य महेश्वरम्
मग महादेव मोठ्या भूतांसह सजून यज्ञस्थळी आला; ती भूतं महेश्वराला सर्व बाजूंनी वेढून उभी राहिली.
क्रतुं विध्वंसयाम् आसुस् तत्र क्षोभो महान् अभूत् पलायन्त ततः केचित् केचिद् गत्वा ततः शिवम्
तेथे त्यांनी यज्ञ नष्ट करायला सुरुवात केली; मोठा गोंधळ उडाला. काहीजण तिथून पळून गेले, तर काही शिवाकडे गेले.
केचित् स्तुवन्ति देवेशं केचित् कुप्यन्ति शंकरम् एवं विध्वंसितं यज्ञं दृष्ट्वा पूषा समभ्यगात्
काही देवेशाची स्तुती करत होते, काही शंकरावर रागावले; यज्ञ असा नष्ट झालेला पाहून पूषा पुढे आला.
पूष्णो दन्तान् अथोत्पाट्य इन्द्रं व्यद्रावयत् क्षणात् भगस्य चक्षुषी विप्र वीरभद्रो व्यपाटयत्
वीरभद्राने पूषाचे दात उपटून टाकले आणि क्षणात इंद्राला पळवून लावले; भगाचे डोळेही त्याने फाडून काढले, हे ऋषी.
दिवाकरं पुनर् दोर्भ्यां परिभ्राम्य समाक्षिपत् ततः सुरगणाः सर्वे विष्णुं ते शरणं ययुः
त्याने सूर्याला हातांनी पकडून फिरवून खाली फेकले; मग सर्व देवांनी विष्णूकडे आश्रय घेतला.
त्राहि त्राहि गदापाणे भूतनाथकृताद् भयात् महेश्वरगणः कश्चित् प्रमथानां तु नायकः तेन दग्धो मखः सर्वो वैष्णवः पश्यतो हरेः
“वाचवा, वाचवा, गदाधारी!”—भूतनाथाच्या भीतीने देवांनी हाक दिली. महेश्वराच्या गणातील एक प्रमथ प्रमुखाने सर्व वैष्णव यज्ञ जाळून टाकला, हरि पाहत होता.
हरिणा चक्रम् उत्सृष्टं भूतनाथवधं प्रति भूतनाथो ऽपि तच् चक्रम् आपतच् च तदाग्रसत्
हरिने भूतनाथाचा वध करण्यासाठी चक्र सोडले, पण भूतनाथाने ते चक्र येताना पकडले.
ग्रस्ते चक्रे ततो विष्णोर् लोकपाला भयाद् ययुः तथा स्थितान् अवेक्ष्याथ दक्षो यज्ञं सुरान् अपि तुष्टाव शंकरं देवं दक्षो भक्त्या प्रजापतिः
विष्णूचे चक्र पकडले गेल्यावर लोकपाल भयाने पळून गेले. त्यांना असे पाहून दक्षाने यज्ञासाठी शंकर देवाची भक्तीपूर्वक स्तुती केली.
जय शंकर सोमेश जय सर्वज्ञ शंभवे जय कल्याणभृच् छंभो जय कालात्मने नमः
जय शंकर, सोमेश! जय सर्वज्ञ शंभू! जय कल्याणाचा वाहणारा शंभू! जय काळाचा स्वरूप, नमस्कार!
आदिकर्तर् नमस् ते ऽस्तु नीलकण्ठ नमो ऽस्तु ते ब्रह्मप्रिय नमस् ते ऽस्तु ब्रह्मरूप नमो ऽस्तु ते
आदिकर्त्या, तुला नमस्कार असो! नीलकंठा, तुला नमस्कार असो! ब्रह्माचा प्रिय, तुला नमस्कार असो! ब्रह्मरूपा, तुला नमस्कार असो!
त्रिमूर्तये नमो देव त्रिधाम परमेश्वर सर्वमूर्ते नमस् ते ऽस्तु त्रैलोक्याधार कामद
त्रिमूर्ती देव, त्रिधाम परमेश्वर, तुला नमस्कार! सर्व रूपांचा, त्रैलोक्याचा आधार, कामद, तुला नमस्कार!
नमो वेदान्तवेद्याय नमस् ते परमात्मने यज्ञरूप नमस् ते ऽस्तु यज्ञधाम नमो ऽस्तु ते
वेदांताने जाणता, तुला नमस्कार! परमात्मा, तुला नमस्कार! यज्ञरूपा, तुला नमस्कार! यज्ञधाम, तुला नमस्कार!
यज्ञदान नमस् ते ऽस्तु हव्यवाह नमो ऽस्तु ते यज्ञहर्त्रे नमस् ते ऽस्तु फलदाय नमो ऽस्तु ते
यज्ञदाते, तुला नमस्कार! हव्यवाह, तुला नमस्कार! यज्ञहर्ता, तुला नमस्कार! फलदाते, तुला नमस्कार!
त्राहि त्राहि जगन्नाथ शरणागतवत्सल भक्तानाम् अप्य् अभक्तानां त्वम् एव शरणं प्रभो
वाचवा, वाचवा, जगन्नाथा, शरणागतांचा प्रेमी! भक्त असो वा अभक्त, प्रभू, तूच सर्वांचा आश्रय आहेस.
एवं तु स्तुवतस् तस्य प्रसन्नो ऽभून् महेश्वरः किं ददामीति तं प्राह क्रतुः पूर्णो ऽस्तु मे प्रभो
अशी स्तुती करताच महेश्वर प्रसन्न झाला आणि विचारले, “काय देऊ?” दक्ष म्हणाला, “माझा यज्ञ पूर्ण होऊ दे, प्रभू!”