वीर्येणाजौ हरिर् इव कोपेन हुतभुग् यथा
युद्धात पराक्रमी, हरिप्रमाणे; राग आला की जणू अग्निप्रमाणे भडकणारा.
तस्मिन्न् उत्पद्यमाने तु बुधपुत्रे महात्मनि जयशब्दश् च सर्वत्र त्व् आसीच् च सुरवेश्मनि
बुधाचा तो महान पुत्र जन्माला येत असताना सर्वत्र आणि देवांच्या घरात विजयाच्या घोषणा ऐकू आल्या.
बुधपुत्रे समुत्पन्ने तत्राजग्मुः सुरेश्वराः अहम् अप्य् आगमं तत्र मुदा युक्तो महामते
बुधाचा पुत्र जन्माला येताच, तिथे सर्व देवांचे प्रमुख आले. मीही आनंदाने तिथे गेलो, हे महात्मा.
जातमात्रः सुतो रावम् अकरोत् स पृथुस्वरम् तेन सर्वे ऽप्य् अवोचन् वै संगता ऋषयः सुराः
मुलगा जन्मताच मोठ्या आवाजात रडला. त्यामुळे तिथे जमलेले सर्व ऋषी आणि देव बोलू लागले.
यस्मात् पुरू रवो ऽस्येति तस्माद् एष पुरूरवाः स्याद् इत्य् एवं नाम चक्रुः सर्वे संतुष्टमानसाः
त्याचा रडका मोठा असल्यामुळे, 'याचे नाव पुरूरवा असावे' असे सर्वांनी समाधानाने ठरवले.
बुधो ऽप्य् अध्यापयाम् आस क्षात्रविद्यां सुतं शुभाम् धनुर्वेदं सप्रयोगं बुधः प्रादात् तदात्मजे
बुधाने आपल्या गुणी मुलाला राजकारणाची विद्या शिकवली आणि धनुर्वेदासह त्याचा सर्व उपयोगही दिला.
स शीघ्रं वृद्धिम् अगमच् छुक्लपक्षे यथा शशी स मातरं दुःखयुतां समीक्ष्येलां महामतिः नमस्याथ विनीतात्मा इलाम् ऐलो ऽब्रवीद् इदम्
तो मुलगा चंद्र जसा शुक्ल पक्षात वाढतो तसा लवकर वाढला. आई दुःखात असल्याचे पाहून, तो बुद्धिमान आणि नम्र मनाचा पुरूरवा इलाला वंदन करून म्हणाला—
बुधो मातर् मम पिता तव भर्ता प्रियस् तथा अहं च पुत्रः कर्मण्यः कस्मात् ते मानसो ज्वरः
आई, बुध माझे वडील आहेत आणि तुझे प्रिय पती आहेत. मीही तुझा कर्तव्यदक्ष मुलगा आहे. मग तुला मनात असा त्रास का आहे?
सत्यं पुत्र बुधो भर्ता त्वं च पुत्रो गुणाकरः भर्तृपुत्रकृता चिन्ता न ममास्ति कदाचन
खरं आहे बाळा, बुध माझे पती आहेत आणि तू गुणांचा खजिना आहेस. पती किंवा मुलामुळे मला कधीच चिंता वाटत नाही.
तथापि पूर्वजं किंचिद् दुःखं स्मृत्वा पुनः पुनः चिन्तयेयं महाबुद्धे ततो मातरम् अब्रवीत्
तरीही, पूर्वीचे काही दुःख आठवून, मी पुन्हा पुन्हा त्याचा विचार करते, हे बुद्धिमान मुला. असे म्हणून तिने आपल्या मुलाला सांगितले.
निवेदयस्व मे मातस् तद् एव प्रथमं मम
आई, माझ्याशी ते पहिलेच सत्य सांग.
इला चैनम् उवाचेदं रहोवाचं कथं वदे तथापि पुत्र ते वच्मि पित्रोः पुत्रो यतो गतिः मग्नानां दुःखपाथोब्धौ पुत्रः प्रवहणं परम्
इलाने त्याला सांगितले: 'हे गुपित कसे सांगू? तरीही, मुला, मी तुला सांगते. दुःखाच्या समुद्रात बुडालेल्या आईवडिलांसाठी मुलगा म्हणजे खरी नौका असते.'
तन् मातृवचनं श्रुत्वा विनीतः प्राह मातरम् पादयोः पतितश् चापि वद मातर् यथा तथा
आईचे बोलणे ऐकून, तो नम्रपणे तिच्या पायांवर पडून म्हणाला, 'आई, जसे आहे तसेच सांग.'
सा पुरूरवसं प्राह इक्ष्वाकूणां तथा कुलम् तत्रोत्पत्तिं स्वस्य नाम राज्यप्राप्तिं प्रियान् सुतान्
तिने पुरूरवासाला इक्ष्वाकू वंश, त्यातील आपला जन्म, आपले नाव, राज्य मिळवणे आणि प्रिय मुले याबद्दल सांगितले.
पुरोधसं वसिष्ठं च प्रियां भार्यां स्वकं पदम् वननिर्याणम् एवाथ अमात्यानां पुरोधसः
तिने वसिष्ठ ऋषी, प्रिय पती, स्वतःचे स्थान, वनवास, आणि मंत्र्यांसह पुजाऱ्याविषयी सांगितले.
प्रेषणं च नगर्यां तां मृगयासक्तिम् एव च हिमवत्कन्दरगतिं यक्षेश्वरगृहे गतिम्
नगरीतून पाठविणे, शिकाराची आवड, हिमालयातील गुंफांमध्ये जाणे आणि यक्षराजाच्या घरी राहणे याबद्दल तिने सांगितले.
उमावनप्रवेशं च स्त्रीत्वप्राप्तिम् अशेषतः महेश्वराज्ञया तत्र चाप्रवेशं नरस्य तु
उमावनात प्रवेश, पूर्णपणे स्त्रीत्व प्राप्त करणे, आणि महेश्वराच्या आज्ञेने तिथे पुरुषांसाठी प्रवेश बंदी याबद्दल तिने सांगितले.
यक्षिणीवाक्यम् अप्य् अस्य वरदानं तथैव च बुधप्राप्तिं तथा प्रीतिं पुत्रोत्पत्त्याद्य् अशेषतः
यक्षिणीचे बोलणे, वर मिळवणे, बुधाचा आगमन, पुत्र जन्मल्याचा आनंद आणि इतर सर्व गोष्टी तिने सविस्तर सांगितल्या.
कथयाम् आस तत् सर्वं श्रुत्वा मातरम् अब्रवीत् पुरूरवाः किं करोमि किं कृत्वा सुकृतं भवेत्
हे सर्व सांगून झाल्यावर, पुरूरवा आईला म्हणाला, 'आई, मी काय करू? काय केल्याने मला पुण्य मिळेल?'
एतावता ते तृप्तिश् चेद् अलम् एतेन चाम्बिके यद् अप्य् अन्यन् मनोवर्ति तद् अप्य् आज्ञापयस्व मे
'आई, जर तुला यात समाधान मिळाले असेल तर एवढेच पुरे. पण अजून काही तुझ्या मनात असेल तर तेही मला सांग.'
इच्छेयं पुंस्त्वम् उत्कृष्टम् इच्छेयं राज्यम् उत्तमम् अभिषेकं च पुत्राणां तव चापि विशेषतः
मला उत्तम पुरुषत्व हवं आहे, उत्तम राज्य हवं आहे, तुझ्या मुलांचा आणि विशेषतः तुझा अभिषेक व्हावा असं मला वाटतं.
दानं दातुं च यष्टुं च मुक्तिमार्गस्य वीक्षणम् सर्वं च कर्तुम् इच्छामि तव पुत्र प्रसादतः
मला दान द्यावं, यज्ञ करावा, मुक्तीचा मार्ग समजून घ्यावा असं वाटतं. हे सगळं तुझ्या मुलाच्या कृपेने साध्य व्हावं अशी माझी इच्छा आहे.
उपायं त्वा तु पृच्छामि येन पुंस्त्वम् अवाप्स्यसि तपसो वान्यतो वापि वदस्व मम तत्त्वतः
मी तुला विचारतो—कशामुळे पुरुषत्व मिळू शकतं, तपाने की दुसऱ्या कोणत्या मार्गाने? खरं खरं सांग.
बुधं त्वं पितरं पृच्छ गत्वा पुत्र यथार्थवत् स तु सर्वं तु जानाति उपदेक्ष्यति ते हितम्
मुला, तू जाऊन आपल्या वडिलांना—बुधांना—योग्य रीतीने विचार. ते सर्व जाणतात आणि तुझ्या हितासाठी तुला सांगतील.
तन्मातृवचनाद् ऐलो गत्वा पितरम् अञ्जसा उवाच प्रणतो भूत्वा मातुः कृत्यं तथात्मनः
मग आईच्या सांगण्यावरून ऐल सरळ वडिलांकडे गेला, नम्रपणे वाकून आईचं आणि स्वतःचं कारण सांगितलं.
इलं जाने महाप्राज्ञ इलां जातां पुनस् तथा उमावनप्रवेशं च शंभोर् आज्ञां तथैव च
माझ्या ज्ञानी, मला इला माहीत आहे; मला पुन्हा जन्मलेली इला, उमा वनात गेलेली, आणि शंभूंची आज्ञा हे सगळं माहीत आहे.
तस्माच् छंभुप्रसादेन उमायाश् च प्रसादतः विशापो भविता पुत्र ताव् आराध्य न चान्यथा
म्हणून, शंभू आणि उमाच्या कृपेनेच शाप दूर होईल, मुला. त्यांची भक्ती केल्याशिवाय दुसऱ्या कोणत्याही मार्गाने नाही.
पश्येयं तं कथं देवं कथं वा मातरं शिवाम् तीर्थाद् वा तपसो वापि तत् पितः प्रथमं वद
तो देव किंवा माता शिवा मला कसा दिसेल? तीर्थयात्रेने की तपाने? बाबा, आधी मला सांग.
गौतमीं गच्छ पुत्र त्वं तत्रास्ते सर्वदा शिवः उमया सहितः श्रीमाञ् शापहन्ता वरप्रदः
मुला, तू गौतमी नदीवर जा; तिथे शिव नेहमी उमेसोबत वास करतात, शाप दूर करणारे आणि वर देणारे.
पुरूरवाः पितुर् वाक्यं श्रुत्वा तु मुदितो ऽभवत् गौतमीं तपसे धीमान् गङ्गां त्रैलोक्यपावनीम्
वडिलांचं बोलणं ऐकून पुरूरवा आनंदी झाला; तो बुद्धिमान गौतमीवर, त्रैलोक्य शुद्ध करणाऱ्या गंगेवर तपासाठी गेला.