इलसैन्यं च तत्रासीत् तद् गतं च यथासुखम् उमावनस्थिता चेला गायन्ती नृत्यती पुनः
इलाचं सैन्य तिथेच होतं आणि सर्वजण आनंदात होते. इलाही उमाच्या जंगलात राहून पुन्हा गात होती, नाचत होती.
स्त्रीभावम् अनुचेष्टन्ती स्मरन्ती कर्मणो गतिम् कदाचित् क्रियमाणे तु इलया नृत्यकर्मणि
ती स्त्रीसारखी वागत होती, आपल्या कर्माचा विचार करत होती. कधी कधी इलानं नृत्य करत असताना हे घडायचं.
ताम् अपश्यद् बुधो धीमान् पितरं गन्तुम् उद्यतः इलां दृष्ट्वा गतिं त्यक्त्वा ताम् आगत्याब्रवीद् बुधः
बुध, ज्ञानी, वडिलांकडे जाण्याच्या तयारीत असताना इलाला पाहतो. इलाला पाहून आपला मार्ग सोडून तो तिच्याजवळ आला आणि बोलू लागला.
भार्या भव मम स्वस्था सर्वाभ्यस् त्वं प्रिया भव
माझी पत्नी हो, मन शांत ठेव आणि सर्वांना प्रिय हो.
बुधवाक्यम् इला भक्त्या त्व् अभिनन्द्य तथाकरोत् स्मृत्वा च यक्षिणीवाक्यं ततस् तुष्टाभवन् मुने
इलाने भक्तीने बुधाचं बोलणं ऐकलं आणि तसं केलं. तिला यक्षिणीचं वचन आठवलं आणि ती समाधानी झाली, हे ऋषी.
बुधो रेमे तया प्रीत्या नीत्वा स्वस्थानम् उत्तमम् सा चापि सर्वभावेन तोषयाम् आस तं पतिम् ततो बहुतिथे काले बुधस् तुष्टो ऽवदत् प्रियाम्
बुधाने तिच्या प्रेमात आनंद घेतला आणि तिला आपल्या सुंदर घरी नेलं. तिनेही सर्व मनाने पतीला आनंद दिला. बऱ्याच दिवसांनी बुध तृप्त होऊन आपल्या प्रियेला म्हणाला.
किं ते देयं मया भद्रे प्रियं यन् मनसि स्थितम्
माझ्याकडून तुला काय हवं आहे, सुभगे? तुझ्या मनात जे प्रिय आहे ते सांग.
तद्वाक्यसमकालं तु पुत्रं देहीत्य् अभाषत इला बुधं सोमसुतं प्रीतिमन्तं प्रियं तथा
त्याच क्षणी इलाने सोमपुत्र बुधाला, जो प्रिय आणि प्रेमळ होता, 'मला पुत्र दे' असं सांगितलं.
अमोघम् एतन् मद्वीर्यं तथा प्रीतिसमुद्भवम् पुत्रस् ते भविता तस्मात् क्षत्रियो लोकविश्रुतः
माझं वीर्य आणि प्रेम यातून हे नक्कीच फळेल. त्यामुळे तुला एक पुत्र होईल, जो क्षत्रियांमध्ये प्रसिद्ध होईल.
सोमवंशकरः श्रीमान् आदित्य इव तेजसा बुद्ध्या बृहस्पतिसमः क्षमया पृथिवीसमः
तो सोमवंश वाढवणारा, तेजस्वी, सूर्यासारखा, बुध्दीने बृहस्पतीसारखा आणि सहनशीलतेने पृथ्वीप्रमाणे असेल.
वीर्येणाजौ हरिर् इव कोपेन हुतभुग् यथा
युद्धात पराक्रमी, हरिप्रमाणे; राग आला की जणू अग्निप्रमाणे भडकणारा.
तस्मिन्न् उत्पद्यमाने तु बुधपुत्रे महात्मनि जयशब्दश् च सर्वत्र त्व् आसीच् च सुरवेश्मनि
बुधाचा तो महान पुत्र जन्माला येत असताना सर्वत्र आणि देवांच्या घरात विजयाच्या घोषणा ऐकू आल्या.
बुधपुत्रे समुत्पन्ने तत्राजग्मुः सुरेश्वराः अहम् अप्य् आगमं तत्र मुदा युक्तो महामते
बुधाचा पुत्र जन्माला येताच, तिथे सर्व देवांचे प्रमुख आले. मीही आनंदाने तिथे गेलो, हे महात्मा.
जातमात्रः सुतो रावम् अकरोत् स पृथुस्वरम् तेन सर्वे ऽप्य् अवोचन् वै संगता ऋषयः सुराः
मुलगा जन्मताच मोठ्या आवाजात रडला. त्यामुळे तिथे जमलेले सर्व ऋषी आणि देव बोलू लागले.
यस्मात् पुरू रवो ऽस्येति तस्माद् एष पुरूरवाः स्याद् इत्य् एवं नाम चक्रुः सर्वे संतुष्टमानसाः
त्याचा रडका मोठा असल्यामुळे, 'याचे नाव पुरूरवा असावे' असे सर्वांनी समाधानाने ठरवले.
बुधो ऽप्य् अध्यापयाम् आस क्षात्रविद्यां सुतं शुभाम् धनुर्वेदं सप्रयोगं बुधः प्रादात् तदात्मजे
बुधाने आपल्या गुणी मुलाला राजकारणाची विद्या शिकवली आणि धनुर्वेदासह त्याचा सर्व उपयोगही दिला.
स शीघ्रं वृद्धिम् अगमच् छुक्लपक्षे यथा शशी स मातरं दुःखयुतां समीक्ष्येलां महामतिः नमस्याथ विनीतात्मा इलाम् ऐलो ऽब्रवीद् इदम्
तो मुलगा चंद्र जसा शुक्ल पक्षात वाढतो तसा लवकर वाढला. आई दुःखात असल्याचे पाहून, तो बुद्धिमान आणि नम्र मनाचा पुरूरवा इलाला वंदन करून म्हणाला—
बुधो मातर् मम पिता तव भर्ता प्रियस् तथा अहं च पुत्रः कर्मण्यः कस्मात् ते मानसो ज्वरः
आई, बुध माझे वडील आहेत आणि तुझे प्रिय पती आहेत. मीही तुझा कर्तव्यदक्ष मुलगा आहे. मग तुला मनात असा त्रास का आहे?
सत्यं पुत्र बुधो भर्ता त्वं च पुत्रो गुणाकरः भर्तृपुत्रकृता चिन्ता न ममास्ति कदाचन
खरं आहे बाळा, बुध माझे पती आहेत आणि तू गुणांचा खजिना आहेस. पती किंवा मुलामुळे मला कधीच चिंता वाटत नाही.
तथापि पूर्वजं किंचिद् दुःखं स्मृत्वा पुनः पुनः चिन्तयेयं महाबुद्धे ततो मातरम् अब्रवीत्
तरीही, पूर्वीचे काही दुःख आठवून, मी पुन्हा पुन्हा त्याचा विचार करते, हे बुद्धिमान मुला. असे म्हणून तिने आपल्या मुलाला सांगितले.
निवेदयस्व मे मातस् तद् एव प्रथमं मम
आई, माझ्याशी ते पहिलेच सत्य सांग.
इला चैनम् उवाचेदं रहोवाचं कथं वदे तथापि पुत्र ते वच्मि पित्रोः पुत्रो यतो गतिः मग्नानां दुःखपाथोब्धौ पुत्रः प्रवहणं परम्
इलाने त्याला सांगितले: 'हे गुपित कसे सांगू? तरीही, मुला, मी तुला सांगते. दुःखाच्या समुद्रात बुडालेल्या आईवडिलांसाठी मुलगा म्हणजे खरी नौका असते.'
तन् मातृवचनं श्रुत्वा विनीतः प्राह मातरम् पादयोः पतितश् चापि वद मातर् यथा तथा
आईचे बोलणे ऐकून, तो नम्रपणे तिच्या पायांवर पडून म्हणाला, 'आई, जसे आहे तसेच सांग.'
सा पुरूरवसं प्राह इक्ष्वाकूणां तथा कुलम् तत्रोत्पत्तिं स्वस्य नाम राज्यप्राप्तिं प्रियान् सुतान्
तिने पुरूरवासाला इक्ष्वाकू वंश, त्यातील आपला जन्म, आपले नाव, राज्य मिळवणे आणि प्रिय मुले याबद्दल सांगितले.
पुरोधसं वसिष्ठं च प्रियां भार्यां स्वकं पदम् वननिर्याणम् एवाथ अमात्यानां पुरोधसः
तिने वसिष्ठ ऋषी, प्रिय पती, स्वतःचे स्थान, वनवास, आणि मंत्र्यांसह पुजाऱ्याविषयी सांगितले.
प्रेषणं च नगर्यां तां मृगयासक्तिम् एव च हिमवत्कन्दरगतिं यक्षेश्वरगृहे गतिम्
नगरीतून पाठविणे, शिकाराची आवड, हिमालयातील गुंफांमध्ये जाणे आणि यक्षराजाच्या घरी राहणे याबद्दल तिने सांगितले.
उमावनप्रवेशं च स्त्रीत्वप्राप्तिम् अशेषतः महेश्वराज्ञया तत्र चाप्रवेशं नरस्य तु
उमावनात प्रवेश, पूर्णपणे स्त्रीत्व प्राप्त करणे, आणि महेश्वराच्या आज्ञेने तिथे पुरुषांसाठी प्रवेश बंदी याबद्दल तिने सांगितले.
यक्षिणीवाक्यम् अप्य् अस्य वरदानं तथैव च बुधप्राप्तिं तथा प्रीतिं पुत्रोत्पत्त्याद्य् अशेषतः
यक्षिणीचे बोलणे, वर मिळवणे, बुधाचा आगमन, पुत्र जन्मल्याचा आनंद आणि इतर सर्व गोष्टी तिने सविस्तर सांगितल्या.
कथयाम् आस तत् सर्वं श्रुत्वा मातरम् अब्रवीत् पुरूरवाः किं करोमि किं कृत्वा सुकृतं भवेत्
हे सर्व सांगून झाल्यावर, पुरूरवा आईला म्हणाला, 'आई, मी काय करू? काय केल्याने मला पुण्य मिळेल?'
एतावता ते तृप्तिश् चेद् अलम् एतेन चाम्बिके यद् अप्य् अन्यन् मनोवर्ति तद् अप्य् आज्ञापयस्व मे
'आई, जर तुला यात समाधान मिळाले असेल तर एवढेच पुरे. पण अजून काही तुझ्या मनात असेल तर तेही मला सांग.'