प्रेषयाम् आस चेशो ऽपि श्रेष्ठां शक्तिं तदात्मनः मातृभिः सहितां देवीं मातरं लोकपालिनीम्
मग प्रभूंनी आपल्या श्रेष्ठ शक्तीला, जी त्यांचीच मूर्ती आहे, त्या मातांसह, सर्व लोकांची रक्षण करणारी देवी म्हणून पाठवले.
ईशायुधधरा देवी ईशशक्तिसमन्विता महीगतं यत्र देहं तत्रागाद् भक्ष्यकाङ्क्षिणी
ती देवी, प्रभूचे शस्त्र हातात घेऊन आणि त्यांची शक्ती लाभलेली, पृथ्वीवर जिथे ते शरीर पडले होते तिथे गेली, ते शरीर खाण्याची इच्छा करत.
शिरोमात्रं सुराः सर्वे मेरौ तत्रैव सान्त्वयन् देहो देव्या पुनस् तत्र युयुधे बहवः समाः
सर्व देवांनी तिला समजावत, त्या मेरू पर्वतावर फक्त डोके ठेवले; त्या देवीचे शरीर तिथेच राहिले आणि ती अनेक वर्षे लढत राहिली.
राहुस् तत्र सुरान् आह भित्त्वा देहं पुरा मम अत्रास्ते रसम् उत्कृष्टं तद् आकृष्य शरीरतः
तेथे राहूने देवांना सांगितले: 'पूर्वी माझे शरीर भेदले गेले, त्यातला श्रेष्ठ रस इथेच आहे; तो शरीरातून काढावा.'
पृथक्भूते रसे देहं प्रवरे ऽमृतम् उत्तमम् भस्मीभूयात् क्षणेनैव तस्मात् कुर्वन्तु तत् पुरा
जर तो सर्वोत्तम अमृतरस शरीरापासून वेगळा केला, तर ते शरीर क्षणात राख होईल; म्हणून आधी हेच करावे.
एतद् राहुवचः श्रुत्वा प्रीताः सर्वे ऽसुरारयः अभ्यषिञ्चन् ग्रहाणां त्वं ग्रहो भूया मुदान्वितः
राहूचे हे शब्द ऐकून, सर्व असुरांचे शत्रू देव खूष झाले आणि त्याला अभिषेक केला, 'तू ग्रहांमध्ये श्रेष्ठ ग्रह होशील, आनंदाने भरलेला.'
तद्देववचनाच् छक्तिर् ईश्वरी या निगद्यते देहं भित्त्वा दैत्यपतेः सुरशक्तिसमन्विता
मग देवांच्या आज्ञेने, ईश्वरी म्हणून ओळखली जाणारी देवीशक्ती, देवांची शक्ती घेऊन, त्या दैत्यराजाच्या शरीराला भेदून गेली.
आकृष्य शीघ्रम् उत्कृष्टं प्रवरं चामृतं बहिः स्थापयित्वा तु तद् देहं भक्षयाम् आस चाम्बिका
ती अंबिका, पटकन तो श्रेष्ठ अमृतरस बाहेर काढून ठेवून, मग ते शरीर खाऊ लागली.
कालरात्रिर् भद्रकाली प्रोच्यते या महाबला स्थापितं रसम् उत्कृष्टं रसानां प्रवरं रसम्
ती जी काळरात्री आणि भद्रकाळी म्हणून ओळखली जाते, मोठ्या सामर्थ्याची आहे, तिने तो श्रेष्ठ, सर्व रसांमध्ये उत्तम असा रस तिथे ठेवला.
व्यस्रवत् स्थापितं तत् तु प्रवरा साभवन् नदी आकृष्टम् अमृतं चैव स्थापितं साप्य् अभक्षयत्
तो ठेवलेला श्रेष्ठ रस वाहू लागला आणि नदी झाली; काढलेले अमृतसुद्धा तिथे ठेवले, ते मात्र तिने खाल्ले नाही.
ततः श्रेष्ठा नदी जाता प्रवरा चामृता शुभा राहुदेहसमुद्भूता रुद्रशक्तिसमन्विता
मग तिथे राहूच्या शरीरातून, रुद्रशक्तीने युक्त, श्रेष्ठ आणि शुभ अशी अमृता नदी उत्पन्न झाली.
नदीनां प्रवरा रम्या चामृता प्रेरिता तहा तत्र पञ्च सहस्राणि तीर्थानि गुणवन्ति च
ती रम्य, श्रेष्ठ अमृता नदी वाहू लागली; तिथे पाच हजार पुण्यदायी तीर्थे निर्माण झाली.
तत्र शंभुः स्वयं तस्थौ सर्वदा सुरपूजितः तस्यै तुष्टाः सुराः सर्वे देव्यै नद्यै पृथक् पृथक्
तिथे शंभू स्वतः नेहमी उभा राहिला, सर्व देवांनी पूजिला; सर्व देवांनी आनंदाने त्या देवीची आणि त्या नदीची स्वतंत्र पूजा केली.
वरान् ददुर् मुदा युक्ता यथा पूजाम् अवाप्स्यति शंभुः सुरपतिर् लोके तथा पूजाम् अवाप्स्यसि
आनंदाने त्यांनी तिला वर दिले: 'जसे शंभू, देवांचा स्वामी, जगात पूजिला जातो, तसेच तुलाही पूजा मिळेल.'
निवासं कुरु देवि त्वं लोकानां हितकाम्यया सदा तिष्ठ रसेशानि सर्वेषां सर्वसिद्धिदा
देवी, तू लोकांच्या कल्याणासाठी इथेच वास कर; नेहमी या रसांची स्वामिनी म्हणून राहा, सर्वांना सर्व सिद्धी देणारी.
स्तवनात् कीर्तनाद् ध्यानात् सर्वकामप्रदायिनी त्वां नमस्यन्ति ये भक्त्या किंचिद् आपेक्ष्य सर्वदा
स्तोत्र, कीर्तन आणि ध्यानाने तू सर्व इच्छा पूर्ण करतेस; जे भक्तीने तुला नमस्कार करतात, काहीही अपेक्षा ठेवून, त्यांना तू नेहमीच वर देतेस.
तेषां सर्वाणि कार्याणि भवेयुर् देवताज्ञया शिवशक्त्योर् यतस् तस्मिन् निवासो ऽभूत् सनातनः
त्यांची सर्व कामे देवीच्या आज्ञेने पूर्ण होतात, कारण तिथेच शंकर आणि शक्तीचे सनातन निवासस्थान आहे.
अतो वदन्ति मुनयो निवासपुरम् इत्य् अदः प्रवरायाः पुरा देवाः सुप्रीतास् ते वरान् ददुः
म्हणून, ऋषी त्या ठिकाणाला 'निवासपुर' असे म्हणतात; पूर्वी तिथेच देवांनी आनंदाने त्या श्रेष्ठ देवीला वर दिले होते.
गङ्गायाः संगमो यस् ते विख्यातः सुरवल्लभः तत्राप्लुतानां सर्वेषां भुक्तिर् वा मुक्तिर् एव च
गंगेच्या संगमाला, जो देवांना प्रिय आहे आणि प्रसिद्ध आहे, जो कोणी तिथे स्नान करतो त्याला या जगातील सुख किंवा मुक्ती मिळते.
यद् वापि मनसः काम्यं देवानाम् अपि दुर्लभम् स्यात् तेषां सर्वम् एवेह एवं दत्त्वा सुरा ययुः
मनात ज्या गोष्टीची इच्छा असते, जरी ती देवांनाही मिळणं कठीण असलं, तरी ती सगळं इथेच मिळतं; असं देऊन देव तिथून निघून गेले.
ततः प्रभृति तत् तीर्थं प्रवरासंगमं विदुः प्रेरिता देवदेवेन शक्तिर् या प्रेरिता तु सा
त्या वेळेपासून, ते तीर्थ श्रेष्ठ संगम म्हणून ओळखलं जातं, देवांचा देव ज्याने प्रेरणा दिली, त्याच्यामुळे ती शक्ती तिथे कार्यरत झाली.
अमृता सैव विख्याता प्रवरैवं महानदी
तीच अमृतस्वरूप म्हणून प्रसिद्ध आहे आणि म्हणूनच ती सर्वात मोठी नदी मानली जाते.
वृद्धासंगमम् आख्यातं यत्र वृद्धेश्वरः शिवः तस्याख्यानं प्रवक्ष्यामि शृणु पापप्रणाशनम्
वृद्धासंगम नावाचं संगम आहे, जिथे वृद्धेश्वर शिव वास करतो; त्याची कथा मी सांगणार आहे, ती पाप नष्ट करणारी आहे, ऐक.
गौतमो वृद्ध इत्य् उक्तो मुनिर् आसीन् महातपाः यदा पुराभवद् बालो गौतमस्य सुतो द्विजः
गौतम, ज्याला वृद्धा म्हणतात, तो एक महान तपस्वी ऋषी होता; एकदा त्याचा मुलगा लहानपणीच जन्माला आला, तो ब्राह्मण कुळातला होता.
अनासः स पुरोत्पन्नस् तस्माद् विकृतरूपधृक् स वैराग्याज् जगामाथ देशं तीर्थम् इतस् ततः
तो नाक नसलेला, विकृत रूपाचा जन्मला; वैराग्यामुळे तो एकटीने वेगवेगळ्या तीर्थस्थळी भटकू लागला.
उपाध्यायेन नैवासील् लज्जितस्य समागमः शिष्यैर् अन्यैः सहाध्यायो लज्जितस्य च नाभवत्
लाजेमुळे त्याने कधीही आपल्या गुरुजींसोबत किंवा इतर शिष्यांसोबत शिक्षण घेतलं नाही.
उपनीतः कथंचिच् च पित्रा वै गौतमेन सः एतावता गौतमो ऽपि व्यगमच् चरितुं बहिः
काहीतरी करून, त्याच्या वडिलांनी, गौतमांनी त्याचं उपनयन केलं; आणि त्यानंतर गौतमही बाहेर भटकायला लागले.
एवं बहुतिथे काले ब्रह्ममात्रा धृते द्विजे नैव चाध्ययनं तस्य संजातं गौतमस्य हि
अशा प्रकारे, खूप काळ गेला, आणि त्या ब्राह्मणाला फक्त वेदाचं थोडं ज्ञान होतं, पण पुढचं शिक्षण त्याला मिळालं नाही.
नैव शास्त्रस्य चाभ्यासो गौतमस्याभवत् तदा अग्निकार्यं ततश् चक्रे नित्यम् एव यतव्रतः
त्या काळात, गौतमाने शास्त्रांचा अभ्यास केला नाही; मग त्याने नेहमी आपली व्रतं पाळून अग्निकर्म करत राहिला.
गायत्र्यभ्यासमात्रेण ब्राह्मणो नामधारकः अग्न्युपासनमात्रं च गायत्र्यभ्यसनं तथा
फक्त गायत्रीचा जप केल्यामुळे त्याला ब्राह्मण म्हणायचं; त्याची साधना म्हणजे अग्निपूजा आणि गायत्रीचा जप एवढंच होतं.