उभाव् अपि सुतौ नित्यम् अध्यापयति वै पृथक् वैषम्यबुद्ध्या तौ बालौ चिराच् छुक्रो ऽब्रवीद् इदम्
दोन्ही मुले नेहमी वेगवेगळ्या पद्धतीने शिकवली जात, पक्षपातीपणे; बराच काळ गेल्यावर, लहान शुक्रम म्हणाला—
वैषम्येण गुरो मां त्वम् अध्यापयसि नित्यशः गुरूणां नेदम् उचितं वैषम्यं पुत्रशिष्ययोः
गुरुजी, तुम्ही मला नेहमी पक्षपातीपणे शिकवता; पुत्र आणि शिष्यांमध्ये असा भेदभाव गुरुंना शोभत नाही.
वैषम्येण च वर्तन्ते मूढाः शिष्येषु देशिकाः नैषा विषमबुद्धीनां संख्या पापस्य विद्यते
मूर्ख शिक्षक शिष्यांमध्ये भेदभाव करतात; ज्यांच्या मनात असा भेद आहे, त्यांच्या पापाला माप नाही.
आचार्य सम्यग् ज्ञातो ऽसि नमस्ये ऽहं पुनः पुनः गच्छेयं गुरुम् अन्यं वै माम् अनुज्ञातुम् अर्हसि
गुरुजी, मी तुम्हाला नीट ओळखले; मी पुन्हा पुन्हा तुम्हाला नमस्कार करतो. मला दुसऱ्या गुरुंकडे जावेसे वाटते; तुम्ही मला परवानगी द्यावी.
गच्छेयं पितरं ब्रह्मन् यद्य् असौ विषमो भवेत् ततो वान्यत्र गच्छामि स्वामिन् पृष्टो ऽसि गम्यते
ब्राह्मण, जर माझे वडील पक्षपाती नसतील तर मी त्यांच्या कडे जाईन; नाहीतर दुसरीकडे जाईन. स्वामी, मी विचारतो आणि निघतो.
गुरुं बृहस्पतिं दृष्ट्वा अनुज्ञातस् त्व् अगात् ततः अवाप्तविद्यः पितरं गच्छेयं चेत्य् अचिन्तयत्
बृहस्पती गुरु दिसल्यावर आणि परवानगी मिळाल्यावर तो निघून गेला; विद्या मिळाल्यावर वडिलांकडे जावे का, असे त्याने मनात ठरवले.
तस्मात् कम् अनुपृच्छेयम् उत्कृष्टः को गुरुर् भवेत् इति स्मरन् महाप्राज्ञम् अपृच्छद् वृद्धगौतमम्
मग मी कोणाला विचारावे? सर्वश्रेष्ठ गुरु कोण आहे? असे आठवून त्याने वृद्ध गौतम ऋषींना विचारले.
को गुरुः स्यान् मुनिश्रेष्ठ मम ब्रूहि गुरुर् भवेत् त्रयाणाम् अपि लोकानां यो गुरुस् तं व्रजाम्य् अहम्
माझा गुरु कोण असावा, हे मला सांगा, ऋषीश्रेष्ठा; तीनही लोकांचे जो गुरु आहे, त्याच्याकडे मी जाईन.
स प्राह जगताम् ईशं शंभुं देवं जगद्गुरुम् क्वाराधयामि गिरिशम् इत्य् उक्तः प्राह गौतमः
त्याने जगाचा स्वामी, शंभू, हा देव, जगाचा गुरु याला विचारले, 'गिरीशाची पूजा कशी करावी?' असे त्याने विचारल्यावर गौतम म्हणाला.
गौतम्यां तु शुचिर् भूत्वा स्तोत्रैस् तोषय शंकरम् ततस् तुष्टो जगन्नाथः स ते विद्यां प्रदास्यति
गौतमीमध्ये शुद्ध होऊन, स्तोत्रांनी शंकराला तृप्त कर. मग जेव्हा जगाचा स्वामी तृप्त होईल, तेव्हा तो तुला विद्या देईल.
गौतमस्य तु तद्वाक्यात् प्रागाद् गङ्गां स भार्गवः स्नात्वा भूत्वा शुचिः सम्यक् स्तुतिं चक्रे स बालकः
गौतमाच्या सांगण्यावरून तो भृगुवंशज गंगेवर गेला, स्नान करून नीट शुद्ध झाला आणि त्या मुलाने स्तुती केली.
बालो ऽहं बालबुद्धिश् च बालचन्द्रधर प्रभो नाहं जानामि ते किंचित् स्तुतिं कर्तुं नमो ऽस्तु ते
मी लहान आहे, माझे मनही बालकासारखेच आहे, चंद्रकोर धारण करणाऱ्या प्रभो, मला तुझी स्तुती कशी करावी हे माहीत नाही. तुला नमस्कार असो.
परित्यक्तस्य गुरुणा न ममास्ति सुहृत् सखा त्वं प्रभुः सर्वभावेन जगन्नाथ नमो ऽस्तु ते
गुरूने मला सोडून दिल्याने माझा मित्र किंवा सोबती कोणीच नाही. तूच माझा सर्वस्वी स्वामी आहेस, हे जगन्नाथा, तुला नमस्कार असो.
गुरुर् गुरुमतां देव महतां च महान् असि अहम् अल्पतरो बालो जगन्मय नमो ऽस्तु ते
हे देव, गुरू असणाऱ्यांचाही तू गुरू आहेस, मोठ्यांमध्येही सर्वात मोठा आहेस. मी अगदी लहान मुलगा आहे, हे सर्वत्र व्यापून असणाऱ्या, तुला नमस्कार असो.
विद्यार्थं हि सुरेशान नाहं वेद्मि भवद्गतिम् मां त्वं च कृपया पश्य लोकसाक्षिन् नमो ऽस्तु ते
विद्येसाठी, हे देवांचा स्वामी, मला तुझा मार्ग माहीत नाही. कृपया माझ्याकडे दयाळूपणे पाहा, हे साक्षीदार, तुला नमस्कार असो.
एवं तु स्तुवतस् तस्य प्रसन्नो ऽभूत् सुरेश्वरः
अशा प्रकारे त्याने स्तुती केल्यावर देवांचा स्वामी त्याच्यावर प्रसन्न झाला.
कामं वरय भद्रं ते यच् चापि सुरदुर्लभम्
तुला हवे ते वर माग, अगदी देवांनाही मिळणे कठीण असे काहीही माग.
कविर् अप्य् आह देवेशं कृताञ्जलिर् उदारधीः
त्या कवींने, हात जोडून आणि उदार मनाने, देवांचा स्वामी याला उद्देशून बोलला.
ब्रह्मादिभिश् च ऋषिभिर् या विद्या नैव गोचरा तां विद्यां नाथ याचिष्ये त्वं गुरुर् मम दैवतम्
ब्रह्मा आणि ऋषींनाही न मिळणारी जी विद्या आहे, तीच विद्या मी तुझ्याकडे मागतो, हे नाथा. तूच माझा गुरू आणि दैवत आहेस.
मृतसंजीविनीं विद्याम् अज्ञातां त्रिदशैर् अपि तां दत्तवान् सुरश्रेष्ठस् तस्मै शुक्राय याचते
देवतांनाही माहीत नसलेली मृतसंजीवनी विद्या, तीच श्रेष्ठ देवाने शुक्रमुनिला मागितल्यावर दिली.
इतरा लौकिकी विद्या वैदिकी चान्यगोचरा किं पुनः शंकरे तुष्टे विचार्यम् अवशिष्यते
इतर सर्वसामान्य विद्या आणि वैदिक विद्या इतरांना मिळू शकतात; पण शंकर प्रसन्न झाल्यावर अजून काय विचारायचे उरते?
स तु लब्ध्वा महाविद्यां प्रायात् स्वपितरं गुरुम् दैत्यानां च गुरुश् चासीद् विद्यया पूजितः कविः
ती महान विद्या मिळाल्यावर तो आपल्या वडिलांकडे आणि गुरूकडे गेला; आणि त्या कवींला विद्येमुळे मान मिळाला आणि तो दैत्यांचा गुरू झाला.
ततः कदाचित् तां विद्यां कस्मिंश्चित् कारणान्तरे कचो बृहस्पतिसुतो विद्यां प्राप्तः कवेस् तु ताम्
नंतर कधीतरी, दुसऱ्या कारणाने, बृहस्पतीचा मुलगा कच याने ती विद्या त्या कवीकडून मिळवली.
कचाद् बृहस्पतिश् चापि ततो देवाः पृथक् पृथक् अवापुर् महतीं विद्यां याम् आहुर् मृतजीविनीम्
कचाकडून बृहस्पतीने, आणि मग देवांनीही, वेगवेगळ्या प्रकारे ती मृतजीवनी म्हणून ओळखली जाणारी महान विद्या मिळवली.
यत्र सा कविना प्राप्ता विद्यापूज्य महेश्वरम् गौतम्या उत्तरे पारे शुक्रतीर्थं तद् उच्यते
जिथे त्या कवींने महेश्वराची विद्या-पूजा करून ती विद्या मिळवली, गौतमीच्या उत्तरेकडील काठी, तेच स्थळ शुक्रतीर्थ म्हणून ओळखले जाते.
मृतसंजीविनीतीर्थम् आयुरारोग्यवर्धनम् स्नानं दानं च यत् किंचित् सर्वम् अक्षयपुण्यदम्
मृतसंजीवनी तीर्थ आयुष्य आणि आरोग्य वाढवते; तिथे केलेले स्नान किंवा दान काहीही असो, ते सर्व अमर पुण्य देते.
इन्द्रतीर्थम् इति ख्यातं ब्रह्महत्याविनाशनम् स्मरणाद् अपि पापौघक्लेशसंघविनाशनम्
इंद्रतीर्थ म्हणून जे प्रसिद्ध आहे, ते ब्रह्महत्येचं पाप नाहीसं करतं. फक्त त्याचं स्मरण केलं तरी पापांचा आणि दुःखांचा मोठा डोंगर नाहीसा होतो.
पुरा वृत्रवधे वृत्ते ब्रह्महत्या तु नारद शचीपतिं चानुगता तां दृष्ट्वा भीतवद् धरिः
पूर्वी, नारद, जेव्हा वृत्राचा वध झाला, तेव्हा ब्रह्महत्येचं पाप शचीपतीच्या मागे लागलं. तिला पाहून हरि घाबरल्यासारखा झाला.
इन्द्रस् ततो वृत्रहन्ता इतश् चेतश् च धावति यत्र यत्र त्व् असौ याति हत्या सापीन्द्रगामिनी
मग वृत्रहंता इंद्र इकडे तिकडे पळू लागला. तो जिथे जाईल तिथे ब्रह्महत्येचं पाप त्याच्या मागेच जाई.
स महत् सर आविश्य पद्मनालम् उपागमत् तत्रासौ तन्तुवद् भूत्वा वासं चक्रे शचीपतिः
तो एका मोठ्या सरोवरात गेला आणि कमळाच्या देठाजवळ पोहोचला. तिथे तो धाग्यासारखा रूप घेऊन शचीपती तिथेच राहिला.