नेयं माता सुरश्रेष्ठ यया शप्तो ऽहम् ईदृशः अपत्येषु विरुद्धेषु जननी नैव कुप्यते
'हे देवश्रेष्ठ, ज्याने मला असा शाप दिला ती माझी खरी आई नाही. आई आपल्या मुलांवर कधीच रागावत नाही, जरी ते तिच्याविरुद्ध वागले तरी.'
यद् बाल्याद् अब्रवं किंचिद् अथवा दुष्कृतं कृतम् नैव कुप्यति सा माता तस्मान् नेयं ममाम्बिका
'लहानपणी मी काही चुकीचे बोललो किंवा केले असले, तरी खरी आई कधीच रागावत नाही. म्हणूनच ही माझी आई नाही.'
यद् अपत्यकृतं किंचित् साध्व् असाधु यथा तथा मात्य् अस्यां सर्वम् अप्य् एतत् तस्मान् मातेति गीयते
अपत्याने जे काही केलं, ते चांगलं असो वा वाईट, सगळ्याचं श्रेय आईलाच जातं; म्हणून तिला 'आई' असं म्हणतात.
प्रधक्ष्यन्तीव मां तात नित्यं पश्यति चक्षुषा वक्त्य् अग्निकालसदृशा वाचा नेयं मदम्बिका
बाळा, ती नेहमी मला अशा नजरेने पाहते जणू काही मला जाळून टाकेल, आणि तिची बोलण्याची भाषा अग्नीप्रमाणे कडक आहे—ही माझी खरी आई नाही.
तत् पुत्रवचनं श्रुत्वा सविताचिन्तयत् ततः इयं छाया नास्य माता उषा माता तु सान्यतः
मुलाचं हे बोलणं ऐकून सवितानं विचार केला: 'ही छाया ह्याची आई नाही; उषाच त्याची खरी आई आहे, पण ती दुसरीकडे आहे.'
मम शान्तिम् अभीप्सन्ती देशे ऽन्यस्मिंस् तपोरता उत्तरे च कुरौ त्वाष्ट्री वडवारूपधारिणी
माझ्या शांततेसाठी, दुसऱ्या प्रदेशात, उत्तर कुरू देशात, तपश्चर्येला वाहून घेतलेली त्वष्टृकन्या, घोडीचं रूप घेऊन राहते.
तत्रास्ते सा इति ज्ञात्वा जगामेशो दिवाकरः यत्र सा वर्तते कान्ता अश्वरूपः स्वयं तदा
ती तिथे आहे हे कळल्यावर, प्रभू दिवाकर तिथे गेला जिथे त्याची प्रिया घोडीच्या रूपात वसत होती, आणि तो स्वतःही घोडा झाला.
तां दृष्ट्वा वडवारूपां पर्यधावद् धयाकृतिः कामातुरं हयं दृष्ट्वा श्रुत्वा वै हेषितस्वनम्
तिला घोडीच्या रूपात पाहून, तोही घोड्याच्या रूपात तिच्यामागे धावू लागला; वासनेने पछाडलेल्या त्या घोड्याचा हिणका ऐकून आणि पाहून—
उषा पतिव्रतोपेता पतिध्यानपरायणा हयधर्षणसंभीता को न्व् अयं चेत्य् अजानती
उषा, पतीव्रता आणि पतीच्या ध्यानात मग्न, त्या घोड्याच्या धाडसाने घाबरली, कारण तिला तो कोण आहे हे माहीत नव्हतं.
अपलायत् पतौ प्राप्ते दक्षिणाभिमुखी त्वरा को नु मे रक्षको ऽत्र स्याद् ऋषयो वाथवा सुराः
पती जवळ येताच ती घाईने दक्षिणेकडे पळाली, मनात विचार करत, 'इथे मला कोण वाचवेल—कदाचित ऋषी किंवा देव?'
धावन्तीं तां प्रियाम् अश्वाम् अश्वरूपधरः स्वयम् पर्यधावद् यतो याति उषा भानुस् ततस् ततः
ती प्रिय घोडीच्या रूपात पळत असताना, तोही घोड्याच्या रूपात तिच्यामागे जिथे उषा जाई तिथे तिथे धावत राहिला, हे भानू.
स्मरग्रहवशे जातः को दुश्चेष्टं न चेष्टते भागीरथीं नदीश् चान्या वनान्य् उपवनानि च
प्रेमाच्या प्रभावाखाली कोण चुकीचं वागत नाही? तिने भागीरथी नदी, इतर नद्या, जंगलं आणि उपवनं ओलांडली.
नर्मदां चाथ विन्ध्यं च दक्षिणाभिमुखाव् उभौ अतिक्रम्य भयोद्विग्ना त्वाष्ट्र्य् अभ्यगाच् च गौतमीम्
तिने नर्मदा आणि विंध्य, हे दोन्ही दक्षिणेकडे असलेले, ओलांडले आणि भीतीने व्याकुळ होऊन त्वष्टृकन्येने गौतमी नदी गाठली.
त्रातारः सन्ति मुनयो जनस्थान इति श्रुतम् ऋषीणाम् आश्रमं साश्वा प्रविष्टा गौतमीं तथा
जनस्थानात ऋषी रक्षण करतात असं ऐकलं होतं; म्हणून ती घोडीसह गौतमी नदीकाठी ऋषींच्या आश्रमात गेली.
अनुप्राप्तस् तथा चाश्वो भानुस् तद्रूपवांस् ततः अश्वं निवारयाम् आसुर् जनस्था मुनिदारकाः ततः कोपाद् ऋषींस् तांश् च शशापोषापतिः प्रभुः
मग तो घोडा, म्हणजेच त्या रूपातील भानू, तिथे पोहोचला; जनस्थानातील ऋषींच्या मुलांनी त्या घोड्याला थांबवायचा प्रयत्न केला, आणि रागावून उषापती प्रभूनं त्या ऋषींना शाप दिला.
निवारयथ मां यस्माद् वटा यूयं भविष्यथ
तुम्ही मला थांबवलं म्हणून, तुम्ही सर्व वटवृक्ष व्हाल.
ज्ञानदृष्ट्या तु मुनयो मेनिरे ऽश्वम् उषापतिम् स्तुवन्तो देवदेवेशं भानुं तं मुनयो मुदा
पण ज्ञानदृष्टीने ऋषींना कळलं की तो घोडा म्हणजे उषापती आहे; मग आनंदाने त्यांनी देवांचा आणि देवाधिदेवांचा प्रभू भानू याचं स्तवन केलं.
स्तूयमानो मुनिगणैर् अश्वां भानुर् अथागमत् वडवाया मुखे लग्नं मुखं चाश्वस्वरूपिणम्
ऋषीगणांनी स्तुती केल्यावर भानू तिथे आला आणि घोडीच्या तोंडाशी त्याचं घोड्याचं तोंड जुळलं.
ज्ञात्वा त्वाष्ट्री च भर्तारं मुखाद् वीर्यं प्रसुस्रुवे तयोर् वीर्येण गङ्गायाम् अश्विनौ समजायताम्
त्वष्टृकन्येला पती ओळखला आणि तिच्या तोंडातून वीर्य बाहेर पडलं; त्या दोघांच्या वीर्याने गंगेत अश्विनीकुमार जन्मले.
तत्रागच्छन् सुरगणाः सिद्धाश् च मुनयस् तथा नद्यो गावस् तथौषध्यो देवा ज्योतिर्गणास् तथा
तेव्हा तिथे देवगण, सिद्ध, ऋषी, नद्या, गायी, औषधी, देव आणि तेजस्वी लोकही आले.
सप्ताश्वश् च रथः पुण्यो ह्य् अरुणो भानुसारथिः यमो मनुश् च वरुणः शनिर् वैवस्वतस् तथा
सात घोड्यांचा पुण्यवान रथ, त्याचा सारथी अरुण, सूर्याचा सारथी आहे. यम, मनु, वरुण आणि वैवस्वताचा पुत्र शनी हेही तिथे होते.
यमुना च नदी पुण्या तापी चैव महानदी तत्तद्रूपं समास्थाय नद्यस् ता विस्मयान् मुने
पवित्र यमुना आणि मोठी तापी नदी, आपापली रूपं घेऊन, त्या नद्याही तिथे आश्चर्यचकित होऊन आल्या, हे मुनी.
द्रष्टुं ते विस्मयाविष्टा आजग्मुः श्वशुरस् तथा अभिप्रायं विदित्वा तु श्वशुरं भानुर् अब्रवीत्
तुला पाहून आश्चर्यचकित झालेले ते सगळे, आणि सासरेही तिथे आले. त्यांचा हेतू ओळखून सूर्याने आपल्या सासऱ्याशी बोलायला सुरुवात केली.
उषायाः प्रीतये त्वष्टः कुर्वत्यास् तप उत्तमम् यन्त्रारूढं च मां कृत्वा छिन्धि तेजांस्य् अनेकशः यावत् सौख्यं भवेद् अस्यास् तावच् छिन्धि प्रजापते
उषेच्या आनंदासाठी, जी उत्तम तप करत आहे, हे प्रजापती, मला यंत्रावर बसवून, माझं तेज अनेक भागांत विभाग. ज्या प्रमाणात तिला सुख मिळेल, तितकं तेज कमी कर.
तथेत्य् उक्त्वा ततस् त्वष्टा सोमनाथस्य संनिधौ तेजसां छेदनं चक्रे प्रभासं तु ततो विदुः
'तसं होईल' असं म्हणून, त्वष्टा सोमनाथाच्या उपस्थितीत त्या तेजाचं विभाजन केलं. तेव्हापासून त्या ठिकाणाला प्रभास असं नाव पडलं.
भर्त्रा च संगता यत्र गौतम्याम् अश्वरूपिणी अश्विनोर् यत्र चोत्पत्तिर् अश्वतीर्थं तद् उच्यते
जिथे ती आपल्या पतीसोबत गौतमी नदीत घोड्याच्या रूपात एकत्र आली, आणि जिथे अश्विनांचा जन्म झाला, त्या स्थळाला अश्वतीर्थ म्हणतात.
भानुतीर्थं तद् आख्यातं तथा पञ्चवटाश्रमः तापी च यमुना चैव पितरं द्रष्टुम् आगते
त्या ठिकाणाला भानुतीर्थ म्हणतात, आणि तसंच पंचवटीचा आश्रमही आहे. तापी आणि यमुना दोघीही आपल्या वडिलांना भेटायला आल्या.
अरुणावरुणानद्योर् गङ्गायां संगमः शुभः देवानां तत्र तीर्थानाम् आगतानां पृथक् पृथक्
अरुणा, वरुणा आणि गंगा या नद्यांचा शुभ संगम, तिथे देवगण वेगवेगळ्या तीर्थस्थळी एकत्र आले.
नव त्रीणि सहस्राणि तीर्थानि गुणवन्ति च तत्र स्नानं च दानं च सर्वम् अक्षयपुण्यदम्
तिथे नव्हे तीन हजार पुण्यवान तीर्थस्थळं आहेत. तिथे स्नान आणि दान केल्याने अखंड पुण्य मिळतं.
स्मरणात् पठनाद् वापि श्रवणाद् अपि नारद सर्वपापविनिर्मुक्तो धर्मवान् स सुखी भवेत्
हे नारद, या कथेला आठवणीनं, वाचनानं किंवा ऐकूनसुद्धा, सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, धर्मशील आणि सुखी होतो.