एतन् न गर्हितं कर्म कुर्याम् अहम् इदं ध्रुवम् कर्मण्य् अस्मिन् महाक्रूरे समादेष्टुं न वार्हसि
हे कृत्य निंदनीय नाही; मी नक्कीच हे करीन. इतके क्रूर कर्म करण्याची आज्ञा तुम्ही मला देऊ नये.
इति श्रुत्वा च तद् वाक्यं भानुर् वचनम् अब्रवीत् किं नाम गर्हितं कर्म तव कर्तुम् अलं यम
ती वचने ऐकून, सूर्य म्हणाला: यमा, तुझ्यासाठी कोणते कृत्य निंदनीय आहे?
किं न दृष्टा त्वया यान्ती गणिका गणकिंकरैः गीयमाना दिवं सद्यो गौतमीतोयम् आप्लुता
तुला दिसले नाही का, ती गणिका आपल्या सेवकांसह, गाणे ऐकत, गौतमीमध्ये स्नान करून लगेच स्वर्गात गेली?
त्वया चात्र तपस् तीव्रं कृतं पुत्र सुदुष्करम् नैवान्तं तस्य पश्यामि तस्माद् गच्छ निजं पुरम्
मुला, तू येथे फार कठीण तप केला आहेस; पण त्याचा शेवट मला दिसत नाही. म्हणून, आता आपल्या नगरीत परत जा.
इत्य् उक्त्वा भगवान् भानुस् तत्र स्नात्वा गतो दिवम् यमो ऽपि संगमे स्नात्वा ततो निजपुरं ययौ
असे म्हणून, भगवंत सूर्य तिथे स्नान करून स्वर्गात गेला; यमानेही संगमावर स्नान करून आपल्या नगरीत परत गेला.
भूतहापि ततः शङ्कां तत्याज च महामुने तथा दृष्ट्वा यमं यान्तं चक्रे चक्रं प्रयाणकम्
म्हणूनच, प्राण्यांचा संहार करणाऱ्यानेही शंका सोडली, हे महर्षे; यम जाताना पाहून त्याने प्रवासासाठी आपले चक्र फिरवले.
भगवान् यत्र गोविन्दो वनमालाविभूषितः इति यः शृणुयान् मर्त्यः पठेद् वापि समाहितः
जिथे भगवंत गोविंद वनमाळा धारण करून वास करतो, जो मन लावून हे ऐकतो किंवा वाचतो,
आपदस् तस्य नश्यन्ति दीर्घम् आयुर् अवाप्नुयात्
त्याच्या सर्व आपत्ती नाहीशा होतात आणि त्याला दीर्घायुष्य मिळते.
अहल्यासंगमं चेह तीर्थं त्रैलोक्यपावनम् शृणु सम्यङ् मुनिश्रेष्ठ तत्र वृत्तम् इदं यथा
आता, हे श्रेष्ठ मुनी, अहल्यासंगम या तीनही लोकांना पावन करणाऱ्या तीर्थाबद्दल आणि तिथे घडलेल्या घटनेबद्दल नीट ऐक.
कौतुकेनातिमहता मया पूर्वं मुनीश्वर सृष्टा कन्या बहुविधा रूपवत्यो गुणान्विताः
माझ्या मनात फार मोठ्या कुतूहलाने, हे मुनीश्वरा, मी पूर्वी अनेक कन्या निर्माण केल्या, ज्या विविध रूपांनी आणि गुणांनी युक्त होत्या.
तासाम् एकां श्रेष्ठतमां निर्ममे शुभलक्षणाम् तां बालां चारुसर्वाङ्गीं दृष्ट्वा रूपगुणान्विताम्
त्यांच्यातील एक श्रेष्ठ, शुभलक्षणांनी युक्त कन्या मी घडवली; ती सुंदर अंगांची, रूपगुणांनी युक्त बालिका पाहून,
को वास्याः पोषणे शक्त इति मे बुद्धिर् आविशत् न दैत्यानां सुराणां च न मुनीनां तथैव च
माझ्या मनात विचार आला—हिच्या पालनपोषणाची क्षमता कोणाकडे आहे? ती ना दैत्यांकडे, ना देवांकडे, ना मुनींकडे आहे.
नास्त्य् अस्याः पोषणे शक्तिर् इति मे बुद्धिर् अन्वभूत् गुणज्येष्ठाय विप्राय तपोयुक्ताय धीमते
माझ्या मनात आले की, हिच्या पालनासाठी कुणी समर्थ नाही, फक्त गुणांनी श्रेष्ठ, तपस्वी आणि बुद्धिमान ब्राह्मणच हे करू शकतो.
सर्वलक्षणयुक्ताय वेदवेदाङ्गवेदिने गौतमाय महाप्राज्ञाम् अददां पोषणाय ताम्
सर्व शुभलक्षणांनी युक्त, वेद आणि वेदांग जाणणाऱ्या, महाप्राज्ञ गौतम ऋषींना मी तिचे पालन करण्यासाठी ती कन्या दिली.
पालयस्व मुनिश्रेष्ठ यावद् आप्स्यति यौवनम् यौवनस्थां पुनः साध्वीम् आनयेथा ममान्तिकम्
मुनिश्रेष्ठा, तू तिची काळजी घे, जोपर्यंत ती तारुण्यात येत नाही. जेव्हा ती तरुणी होईल, तेव्हा ती सद्गुणी माझ्याकडे परत आण.
एवम् उक्त्वा गौतमाय प्रादां कन्यां सुमध्यमाम् ताम् आदाय मुनिश्रेष्ठ तपसा हतकल्मषः
असं म्हणून मी गौतमाला ती सुडौल कण्य देऊन टाकली. ती घेऊन, तपाने पावन झालेला तो मुनिश्रेष्ठ तिथून निघून गेला.
तां पोषयित्वा विधिवद् अलंकृत्य ममान्तिकम् निर्विकारो मुनिश्रेष्ठो ह्य् अहल्याम् आनयत् तदा
त्याने तिला योग्य प्रकारे वाढवून, सुंदरपणे सजवून, कोणताही बदल न होता, अहल्येला माझ्याकडे आणलं.
तां दृष्ट्वा विबुधाः सर्वे शक्राग्निवरुणादयः मम देया सुरेशान इत्य् ऊचुस् ते पृथक् पृथक्
तिला पाहून सर्व देव — इंद्र, अग्नी, वरुण आणि इतर — प्रत्येकाने वेगवेगळं सांगितलं, 'हे देवाधिदेव, ती मला दे.'
तथैव मुनयः साध्या दानवा यक्षराक्षसाः तान् सर्वान् आगतान् दृष्ट्वा कन्यार्थम् अथ संगतान्
त्याचप्रमाणे ऋषी, साध्य, दानव, यक्ष, राक्षस हे सगळेही त्या कन्येसाठी एकत्र तिथे आले.
इन्द्रस्य तु विशेषेण महांश् चाभूत् तदा ग्रहः गौतमस्य तु माहात्म्यं गाम्भीर्यं धैर्यम् एव च
पण विशेषतः इंद्राला मोठी इच्छा झाली; तरीही गौतमाचं मोठेपण, गांभीर्य आणि धैर्य सगळ्यांना दिसलं.
स्मृत्वा सुविस्मितो भूत्वा ममैवम् अभवत् सुधीः देयेयं गौतमायैव नान्ययोग्या शुभानना
हे आठवून मी खूपच आश्चर्यचकित झालो आणि मनाशी ठरवलं — 'ही शुभमुखी फक्त गौतमालाच द्यावी, दुसऱ्या कोणालाही योग्य नाही.'
तस्माऐ एव तु तां दास्ये तथाप्य् एवम् अचिन्तयम् सर्वेषां च मतिर् धैर्यं मथितं बालयानया
म्हणून मी तिला त्यालाच देईन असं ठरवलं; तरीही असं वाटलं की, या तरुणीमुळे सर्वांचं मन आणि धैर्य डळमळलं आहे.
अहल्येति सुरैः प्रोक्तं मया च ऋषिभिस् तदा देवान् ऋषींस् तदा वीक्ष्य मया तत्रोक्तम् उच्चकैः
त्या वेळी देव, मी आणि ऋषी — सगळ्यांनी तिला 'अहल्या' असं नाव दिलं. देव आणि ऋषी तिथे पाहून मी मोठ्याने जाहीर केलं.
तस्मै सा दीयते सुभ्रूर् यः पृथिव्याः प्रदक्षिणाम् कृत्वोपतिष्ठते पूर्वं न चान्यस्मै पुनः पुनः
ती सुंदर भुवया असलेली कन्या त्यालाच दिली जाईल, जो पहिला पृथ्वीची प्रदक्षिणा करेल; पुन्हा पुन्हा प्रयत्न केला तरी दुसऱ्याला नाही.
ततः सर्वे सुरगणाः श्रुत्वा वाक्यं मयेरितम् अहल्यार्थं सुरा जग्मुः पृथिव्याश् च प्रदक्षिणे
माझं वचन ऐकून, सर्व देवगण अहल्येसाठी पृथ्वीची प्रदक्षिणा करण्यासाठी निघाले.
गतेषु सुरसंघेषु गौतमो ऽपि मुनीश्वर प्रयत्नम् अकरोत् किंचिद् अहल्यार्थम् इमं तथा
सर्व देवगण निघून गेल्यावर, मुनिश्रेष्ठ गौतमानेही अहल्येसाठी काही प्रयत्न केला.
एतस्मिन्न् अन्तरे ब्रह्मन् सुरभिः सर्वकामधुक् अर्धप्रसूता ह्य् अभवत् तां ददर्श स गौतमः
इतक्यात, ब्रह्मन्, सर्व इच्छा पूर्ण करणारी सुरभी गाय अर्धवट वासरू जन्मवत होती; तेव्हा गौतमाने तिला पाहिलं.
तस्याः प्रदक्षिणं चक्रे इयम् उर्वीति संस्मरन् लिङ्गस्य च सुरेशस्य प्रदक्षिणम् अथाकरोत्
ही पृथ्वीच ती आहे असं आठवून, त्याने तिची प्रदक्षिणा केली आणि मग देवाधिदेवाच्या लिंगाचीही प्रदक्षिणा केली.
तयोः प्रदक्षिणं कृत्वा गौतमो मुनिसत्तमः सर्वेषां चैव देवानाम् एकं चापि प्रदक्षिणम्
त्यांनी दोघींची प्रदक्षिणा करून, मुनिश्रेष्ठ गौतमाने सर्व देवांची एकत्रित प्रदक्षिणा केली.
नैवाभवद् भुवो गन्तुः संजातं द्वितयं मम एवं निश्चित्य स मुनिर् ममान्तिकम् अथाभ्यगात्
कोणालाही पृथ्वीची प्रदक्षिणा पूर्ण करता आली नाही; हे ठरवून तो ऋषी माझ्याकडे आला.