भारेण गुरुणा शक्र पीडिताहं विना वधम् कारणं प्रष्टुम् आयाता किम् इदं कथ्यतां मम
'इंद्रा, मी मोठ्या ओझ्याने त्रस्त झाले आहे, नाशामुळे नाही. मी कारण विचारायला आले आहे, हे काय आहे, ते मला सांग.'
इति श्रुत्वा महीवाक्यम् इन्द्रो वचनम् अब्रवीत्
पृथ्वीचे हे शब्द ऐकून इंद्र म्हणाला—
कारणं यदि नाम स्यात् तदानीं ज्ञायते मया सुराणां हि पतिर् यस्माद् अहं सर्वासु मेदिनि
'जर काही कारण असेल, तर ते मला कळेल. कारण मी देवांचा आणि सगळ्या पृथ्वीचा स्वामी आहे.'
अथ पृथ्वी तदा वाक्यं श्रुत्वा चाह शचीपतिम् यम आदिश्यतां तर्हि यथा संहरते प्रजाः
तेव्हा पृथ्वीने इंद्राचे शब्द ऐकून शचीपतीला सांगितलं, 'यमाला सांगावं, म्हणजे तो प्रजांचा संहार करील.'
इति श्रुत्वा वचो मह्या आदिष्टाः सिद्धकिंनराः यमस्यानयने शीघ्रं महेन्द्रेण महामुने
माझे हे शब्द ऐकून, महर्ष्या, महेंद्राने सिद्ध आणि किन्नरांना यमाला लवकर आणायला सांगितलं.
ततस् ते सत्वरं याताः सर्वे वैवस्वतं पुरम् नैवापश्यन् यमं तत्र ते सिद्धाः सह किंनरैः तथागत्य पुनर् वेगाद् वार्त्ता शक्रे निवेदिता
मग ते सगळे पटकन वैवस्वताच्या नगरीत गेले, पण सिद्ध आणि किन्नरांना तिथे यम दिसला नाही. मग ते वेगाने परत येऊन इंद्राला बातमी सांगितली.
यमो यमपुरे नाथ अस्माभिर् नावलोकितः महतापि सुयत्नेन वीक्ष्यमाणः समन्ततः
'नाथा, आम्ही यमाच्या नगरीत गेलो, पण सर्वत्र खूप शोधूनही यम कुठेच दिसला नाही.'
इति श्रुत्वा वचस् तेषां पृष्टः शक्रेण वै तदा सविता स पिता तस्य यमः कुत्रास्त इत्य् अथ
त्यांचे हे शब्द ऐकून, मग इंद्राने यमाचे वडील सवितृला विचारलं, 'आता यम कुठे आहे?'
शक्र गोदावरीतीरे कृतान्तो वर्तते ऽधुना चरंस् तत्र तपस् तीव्रं न जाने किं नु कारणम्
इंद्रा, गोदावरीच्या काठी स्वतः मृत्यूच कठोर तप करतोय, पण हे का घडतंय, मला काहीच कळत नाही.
इति श्रुत्वा वचो भानोः शक्रः शङ्काम् उपाविशत्
भानूचं हे बोल ऐकून इंद्राच्या मनात शंका निर्माण झाली.
अहो कष्टं महाकष्टं नष्टा मे सुरनाथता गोदावर्यां तपः कुर्याद् यमो वै दुष्टचेष्टितः जिघृक्षुर् मत्पदं नूनं देवा इति मतिर् मम
अरे देवा, हे किती भयंकर! माझं देवाधिपत्य आता संपलं. जर यम गोदावरीवर तप करत असेल, तर तो नक्कीच कपटी हेतूने माझं स्थान मिळवायचं ठरवलंय, असं मला वाटतंय, देवांनो.
इत्य् उक्त्वा सहसेन्द्रेण आहूतश् चाप्सरोगणः
असं म्हणून इंद्राने ताबडतोब अप्सरांचा समूह बोलावला.
का भवतीषु कालस्य स्थितस्य तपसि द्विषः तपःप्रणाशने शक्ता इति मे शीघ्रम् उच्यताम्
तुमच्यातील कोणाला या शत्रूचं, जो इतक्या काळापासून तप करत आहे, त्याचं तप मोडता येईल का? लवकर सांगा.
इति शक्रवचः श्रुत्वा नोचे कापि महामुने अथ शक्रः प्रकोपेण प्रत्युवाचाप्सरोगणम्
इंद्राचं हे बोल ऐकून कोणतीही अप्सरा काहीच बोलली नाही; मग इंद्राने रागाने त्या अप्सरांना उद्देशून म्हटलं.
उत्तरं नाब्रवीत् किंचिद् यामस् तर्हि वयं स्वयम् सज्जा भवन्तु विबुधाः सैन्यैर् आयान्तु मा चिरम् घातयामो वयं शत्रुं तपसा स्वर्गकामुकम्
कोणीच उत्तर दिलं नाही म्हणून आपणच जाऊ. सर्व देवांनी तयार राहावं, सैन्यांसह लगेच यावं. आपण या स्वर्गाची इच्छा करणाऱ्या शत्रूला, त्याच्या तपामुळे, नष्ट करू.
इत्य् उक्ते सति देवानां सेना प्रादुर्बभूव ह इतीन्द्रहृदयं ज्ञात्वा हरिणा लोकधारिणा
हे बोलताच देवांची सेना प्रकट झाली. इंद्राच्या मनात काय आहे हे जाणून, लोकांचा पालनकर्ता हरि—
प्रेषितं चक्रिणा चक्रं रक्षणाय यमस्य हि चक्रं यत्राभवत् तत्र चक्रतीर्थम् अनुत्तमम्
चक्रधारी विष्णूंनी यमाचं रक्षण करण्यासाठी आपलं चक्र पाठवलं; जिथे ते चक्र होतं, तिथेच श्रेष्ठ असं चक्रतीर्थ निर्माण झालं.
अथेन्द्रं मेनका प्राह शङ्कितेति वचस् तदा
मग मेनकाने आपल्या शंकेचं बोल इंद्राला सांगितलं.
कालावलोकने नालं काचिद् अस्ति सुरेश्वर मरणं च वरं देव भवतो न यमात् पुनः
देवताधिपती, आमच्यातील कोणालाही काळाच्या कटाक्षाला तोंड देता येत नाही. देवा, तुझ्या हातून मृत्यू यमाच्या मृत्यूपेक्षा बरा.
रूपयौवनमत्तेयं गणिकायाचनं प्रभो प्रेषणं तत् प्रयच्छैषा स्वामित्वं मन्यते त्वया
ही नर्तकी रूप आणि तारुण्याने मस्त आहे, मागणी करणं हिचं काम आहे, प्रभो. तिला पाठव, ती जाऊ दे. तिला वाटतं की ती तुझीच आहे.
इति श्रुत्वा वचस् तस्याः शक्रः सुरवरेश्वरः आदिदेशाबलां क्षामां सत्कृत्य गणिकां तथा
तिचं बोल ऐकून, देवांचा स्वामी इंद्राने त्या नाजूक, सुंदर नर्तकीचं सन्मानपूर्वक स्वागत केलं आणि तिला योग्य सूचना दिल्या.
गणिके गच्छ मे कार्यं कुरु सुन्दरि मा चिरम् कृतकृत्यागता भूयो वल्लभा मे यथा शची
नर्तकी, जा, माझं काम पूर्ण कर, सुंदरिये, वेळ वाया घालवू नकोस. यशस्वी होऊन परत आलीस तर तू मला शचीसारखी प्रिय राहशील.
इत्य् आकर्ण्य वचः शक्राद् उत्पत्य गणिका दिशः क्षणेन यमसांनिध्यम् आयाता चारुरूपिणी
इंद्राचं आदेश ऐकताच, ती नर्तकी क्षणात दिशांनी उडून, तेजस्वी रूपाने यमाच्या समोर पोहोचली.
यमान्तिकम् अनुप्राप्ता द्योतयन्ती दिशो दश सलीलं ललितं बाला जगौ हिन्दोलकङ्कलम्
ती यमाजवळ पोहोचली, तिच्या तेजाने दहा दिशाही उजळल्या, आणि ती कोमल मुलगी खेळकरपणे हिंदोळा राग गाऊ लागली.
ततश् चचाल कालस्य मनो लोलं चलाचलम् अथोन्मील्य यमो नेत्रे कामपावकपूरिते
तेव्हा काळाचं मन डोलायला लागलं, अस्थिर झालं; मग यमाने डोळे उघडले आणि त्याच्या नजरेत कामाग्नी प्रकट झाला.
तस्यां व्यापारयाम् आस श्रेयःशत्रौ महामुने ततो विलीय सा सद्यः सरित्त्वम् अगमत् तदा
त्याने तिच्याशी संबंध ठेवला, जरी ती त्याची शत्रू होती, तरी पुण्य मिळवण्यासाठी; आणि लगेचच ती विरघळून नदी झाली.
गौतम्यां तु समागम्य गणिकागणकिंकरैः गीयमाना गता स्वर्गे तस्य तीर्थप्रभावतः
गौतमीतटावर आपल्या सेविका आणि गायकांसोबत एकत्र येऊन, त्या गणिकेने तिथल्या तीर्थाच्या प्रभावामुळे स्वर्गप्राप्ती केली.
गच्छन्तीं गणिकां दृष्ट्वा विमानस्थां दिवं प्रति विस्मयं परमं प्राप्तः कालस् तरललोचनः अथादित्येन चागत्य एवम् उक्तो यमस् तदा
ती गणिका विमानात बसून स्वर्गाकडे जाताना पाहून, चंचल डोळ्यांचा काळ अत्यंत आश्चर्यचकित झाला; तेव्हा सूर्य तेथे येऊन यमाला असे म्हणाला.
कुरु पुत्र निजं कर्म प्रजानां त्वं परिक्षयम् पश्य वातं सदा वान्तं सृजन्तं वेधसं प्रजाः पर्यटन्तं त्रिलोकीं मां वहन्तीं वसुधां प्रजाः
मुला, आपलं कर्तव्य पार पाड. तुला सर्व प्राण्यांच्या अंताचा देखरेख करायची आहे. पाहा, वारा नेहमी वाहतो आणि सृष्टीकर्त्यासाठी जीव निर्माण करतो; लोक तीनही लोकांत भटकतात, आणि पृथ्वी सर्व प्राण्यांना वाहून नेते.
इति श्रुत्वा यमो वाक्यं पितुर् वचनम् अब्रवीत्
हे वडिलांचे शब्द ऐकून, यमाने त्यांच्या आज्ञेला उत्तर दिले.