सहस्रं भरते कश्चिच् छतम् अन्यो दशापरः आत्मानं च सुखेनान्यो वयं कष्टोदरंभराः
कोणी हजार ओझी उचलतो, कोणी शंभर, तर कोणी दहा; कोणी सहजपणे स्वतःचा उदर भरतो, आणि आम्ही मात्र कष्टाने पोट भरतो.
गर्तधान्यधनाः केचित् कुशूलधनिनो ऽपरे घटक्षिप्तधनाः केचिच् चञ्चुक्षिप्तधना वयम्
कोणाकडे खड्ड्यात धान्य-धन असतं, कोणाकडे पेंढ्यात; कोणाकडे मडक्यात धन असतं, आणि आमचं धन चोचीत असतं.
पूजयामि कथं श्रान्तम् अभ्यागतम् इमं शुभे
हे शुभे, आलेल्या या थकलेल्या पाहुण्याचं मी कसं स्वागत करू?
अग्निर् आपः शुभा वाणी तृणकाष्ठादिकं च यत् एतद् अप्य् अर्थिने देयं शीतार्तो लुब्धकस् त्व् अयम्
अग्नी, पाणी, शुभ वाणी, गवत, लाकूड—हे सुद्धा मागणाऱ्याला द्यावं; हा शिकारी थंडीने त्रस्त आहे.
एतच् छ्रुत्वा प्रियावाक्यं वृक्षम् आरुह्य पक्षिराट् आलोकयाम् आस तदा वह्निं दूरं ददर्श ह
हे प्रेमळ शब्द ऐकून, पक्षीराज झाडावर चढला, इकडे तिकडे पाहिलं आणि दूर अग्नी दिसला.
स तु गत्वा वह्निदेशं चञ्चुनोल्मुकम् आहरत् पुरो ऽग्निं ज्वालयाम् आस लुब्धकस्य कपोतकः
तो तिथे जाऊन चोचीत जळता काडी आणली आणि शिकाऱ्यापुढे, त्या कबुतराने, अग्नी पेटवला.
शुष्ककाष्ठानि पर्णानि तृणानि च पुनः पुनः अग्नौ निक्षेपयाम् आस निशीथे स कपोतराट्
मध्यरात्रीच्या वेळी तो कपोतांचा राजा पुन्हा पुन्हा कोरडी लाकडे, पाने आणि गवत अग्नीमध्ये टाकत होता.
तम् अग्निं ज्वलितं दृष्ट्वा लुब्धकः शीतदुःखितः अवशानि स्वकाङ्गानि प्रताप्य सुखम् आप्तवान्
तो अग्नी प्रज्वलित झालेला पाहून थंडीने त्रस्त झालेला शिकारी आपल्या थकलेल्या अंगांना तापवून सुख अनुभवू लागला.
क्षुधाग्निना दह्यमानं व्याधं दृष्ट्वा कपोतकी मा मुञ्चस्व महाभाग इति भर्तारम् अब्रवीत्
भुकेच्या ज्वाळांनी होरपळणारा शिकारी पाहून ती कपोत स्त्री आपल्या पतीला म्हणाली, 'हे महाभाग, मला सोडू नकोस.'
स्वशरीरेण दुःखार्तं लुब्धकं प्रीणयामि तम् इष्टातिथीनां ये लोकास् तांस् त्वं प्राप्नुहि सुव्रत
मी माझ्या देहाने या दुःखी शिकाऱ्याचे समाधान करीन; आणि तू, हे सच्चरित्रा, आदरातिथ्य मिळवणाऱ्यांना जे लोक मिळतात ते लोक तुला लाभो.
मयि तिष्ठति नैवायं तव धर्मो विधीयते इष्टातिथिर् भवामीह अनुजानीहि मां शुभे
जोपर्यंत मी येथे आहे, तोपर्यंत तुझे कर्तव्य पूर्ण होत नाही; मी येथे आदरणीय पाहुणा होते आहे — मला परवानगी दे, हे शुभे.
इत्य् उक्त्वाग्निं त्रिर् आवर्त्य स्मरन् देवं चतुर्भुजम् विश्वात्मकं महाविष्णुं शरण्यं भक्तवत्सलम्
असे म्हणून तिने तीन वेळा अग्नीप्रदक्षिणा केली आणि सर्वांचा आत्मा असलेल्या, भक्तांना प्रिय असलेल्या, चार भुजांचा भगवान महाविष्णूंचा स्मरण केला.
यथासुखं जुषस्वेति वदन्न् अग्निं तथाविशत् तं दृष्ट्वाग्नौ क्षिप्तजीवं लुब्धको वाक्यम् अब्रवीत्
'तुला हवे तसे सुख उपभोग,' असे म्हणून ती अग्नीत शिरली; तिचे प्राण अग्नीमध्ये अर्पण करताना पाहून शिकारी बोलू लागला.
अहो मानुषदेहस्य धिग् जीवितम् इदं मम यद् इदं पक्षिराजेन मदर्थे साहसं कृतम्
अहो, या मानवी देहाचे जीवन किती लाजिरवाणे आहे! पक्षीराजाने माझ्यासाठी असे धाडस केले.
एवं ब्रुवन्तं तं लुब्धं पक्षिणी वाक्यम् अब्रवीत्
शिकारी असे बोलत असताना ती पक्षीण त्याला म्हणाली.
मां त्वं मुञ्च महाभाग दूरं यात्य् एष मे पतिः
माझ्या पतीला दूर जात आहे, म्हणून मला सोड, हे महाभाग.
तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा पञ्जरस्थां कपोतकीम् लुब्धको मोचयाम् आस तरसा भीतवत् तदा
तिचे ते शब्द ऐकून, शिकारी घाबरून त्वरित पिंजऱ्यातील कपोत स्त्रीला सोडून दिले.
सापि प्रदक्षिणं कृत्वा पतिम् अग्निं तदा जगौ
ती आपल्या पतीची प्रदक्षिणा करून, अग्नीपाशी त्याच्यासाठी गाणे गाऊ लागली.
स्त्रीणाम् अयं परो धर्मो यद् भर्तुर् अनुवेशनम् वेदे च विहितो मार्गः सर्वलोकेषु पूजितः
स्त्रियांचा हा श्रेष्ठ धर्म आहे — पतीच्या मागे जाणे; हा मार्ग वेदांनी सांगितला आहे आणि सर्व लोकांत पूजिला जातो.
व्यालग्राही यथा व्यालं बिलाद् उद्धरते बलात् एवं त्व् अनुगता नारी सह भर्त्रा दिवं व्रजेत्
जसा सर्प पकडणारा सर्पाला बळाने बिलातून बाहेर काढतो, तशी पतीनिष्ठा स्त्री आपल्या पतीच्या मागे जाऊन त्याच्यासह स्वर्गात पोहोचते.
तिस्रः कोट्यो ऽर्धकोटी च यानि रोमाणि मानुषे तावत्कालं वसेत् स्वर्गे भर्तारं यानुगच्छति
मानवाच्या शरीरावर ज्या तीन कोटी साडेतीन लाख केस आहेत, तितक्या वर्षे पतीच्या मागे जाणारी स्त्री स्वर्गात वास करते.
नमस्कृत्वा भुवं देवान् गङ्गां चापि वनस्पतीन् आश्वास्य तान्य् अपत्यानि लुब्धकं वाक्यम् अब्रवीत्
तिने पृथ्वीला, देवांना, गंगेला आणि वृक्षांना वंदन करून, आपल्या पिलांना धीर देत शिकाऱ्याला म्हणाली.
त्वत्प्रसादान् महाभाग उपपन्नं ममेदृशम् अपत्यानां क्षमस्वेह भर्त्रा यामि त्रिविष्टपम्
तुझ्या कृपेने, हे महाभाग, मला हे प्राप्त झाले; माझ्या पिलांबद्दल क्षमा कर, कारण मी पतीसोबत स्वर्गाला जाते.
इत्य् उक्त्वा पक्षिणी साध्वी प्रविवेश हुताशनम् प्रविष्टायां हुतवहे जयशब्दो न्यवर्तत
असे म्हणून ती सती पक्षीण अग्नीत शिरली; ती अग्नीमध्ये गेल्यावर विजयाचा जयघोष झाला.
गगने सूर्यसंकाशं विमानम् अतिशोभनम् तदारूढौ सुरनिभौ दंपती ददृशे ततः
आकाशात सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, सुंदर विमान प्रकट झाले; त्यावर देवांसारखे भासणारे दांपत्य बसलेले दिसले.
हर्षेण प्रोचतुर् उभौ लुब्धकं विस्मयान्वितम्
आनंदाने भरून गेलेले त्या दोघांनी आश्चर्यचकित झालेल्या शिकाऱ्याशी बोलले.
गच्छावस् त्रिदशस्थानम् आपृष्टो ऽसि महामते आवयोः स्वर्गसोपानम् अतिथिस् त्वं नमो ऽस्तु ते
चला, आपण देवांच्या लोकात जाऊ या; तुझ्या बुद्धिमत्तेसाठी तुला आमंत्रण आहे. तू आमचा पाहुणा आहेस, आमच्या स्वर्गाचा मार्ग आहेस; तुला नमस्कार असो.
विमानवरम् आरूढौ तौ दृष्ट्वा लुब्धको ऽपि सः सधनुः पञ्जरं त्यक्त्वा कृताञ्जलिर् अभाषत
त्या दोघांना सुंदर विमानावर चढताना पाहून, शिकाऱ्याने आपले धनुष्य बाजूला ठेवले आणि हात जोडून तो बोलू लागला.
न त्यक्तव्यो महाभागौ देयं किंचिद् अजानते अहम् अत्रातिथिर् मान्यो निष्कृतिं वक्तुम् अर्हथः
माझा त्याग करू नका, भाग्यवान दोघांनो; ज्याला समज नाही त्याला काहीही देऊ नका. मी इथे तुमचा सन्माननीय पाहुणा आहे; मला प्रायश्चित्ताचा मार्ग सांगा.
गौतमीं गच्छ भद्रं ते तस्याः पापं निवेदय तत्रैवाप्लवनात् पक्षं सर्वपापैर् विमोक्ष्यसे
गौतमीकडे जा, तुझे कल्याण होवो; तिला आपले पाप सांग. तिथे स्नान केल्याने सर्व पापांपासून मुक्त व्हशील.