प्राक्षालयच् च स्वाङ्गानि असृग्लिप्तानि नारद गङ्गाम्भसा तत्र कुण्डं वाराहम् अभवत् ततः
नारद, तिथे त्याने गंगाजलाने रक्ताने माखलेले आपले अंग धुतले; तिथे वराह नावाचे कुंड तयार झाले.
मुखे न्यस्तं महायज्ञं देवानां पुरतो हरिः दत्तवांस् त्रिदशश्रेष्ठो मुखाद् यज्ञो ऽभ्यजायत
मोठा यज्ञ तोंडात ठेवून, देवतांसमोर, श्रेष्ठ हरिने तो यज्ञ दिला आणि त्याच्या तोंडातून यज्ञ प्रकट झाला.
ततः प्रभृति यज्ञाङ्गं प्रधानं स्रुव उच्यते वाराहरूपम् अभवद् एवं वै कारणान्तरात्
त्या वेळेपासून यज्ञातील मुख्य स्रुवा 'वराहरूप' म्हणून ओळखला जाऊ लागला; दुसऱ्या कारणानेही असे झाले.
तस्मात् पुण्यतमं तीर्थं वाराहं सर्वकामदम् तत्र स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम्
म्हणून वराह तीर्थ हे सर्वात पवित्र आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहे; तिथे स्नान आणि दान केल्याने सर्व यज्ञांचे फळ मिळते.
तत्र स्थितो ऽपि यः कश्चित् पितॄन् स्मरति पुण्यकृत् विमुक्ताः सर्वपापेभ्यः पितरः स्वर्गम् आप्नुयुः
जो कोणी तिथे राहूनही पवित्र भावनेने पितरांचे स्मरण करतो, त्याचे पितर सर्व पापांतून मुक्त होऊन स्वर्गाला जातात.
कुशावर्तस्य माहात्म्यम् अहं वक्तुं न ते क्षमः तस्य स्मरणमात्रेण कृतकृत्यो भवेन् नरः
कुशावर्ताचे महात्म्य मी सांगू शकत नाही; केवळ त्याचे स्मरण केल्याने माणूस कृतार्थ होतो.
कुशावर्तम् इति ख्यातं नराणां सर्वकामदम् कुशेनावर्तितं यत्र गौतमेन महात्मना
कुशावर्त हे सर्व इच्छा पूर्ण करणारे म्हणून प्रसिद्ध आहे, जिथे महात्मा गौतमाने कुशाच्या गाठीने ती वळव केली.
कुशेनावर्तयित्वा तु आनयाम् आस तां मुनिः तत्र स्नानं च दानं च पितॄणां तृप्तिदायकम्
कुशाच्या गाठीने वळव करून, त्या ऋषीने तिला तिथे आणले; तिथे स्नान आणि दान केल्याने पितरांना तृप्ती मिळते.
नीलगङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा निःसृता नीलपर्वतात् तत्र स्नानादि यत् किंचित् करोति प्रयतो नरः
नीलगंगा ही नद्यांमध्ये श्रेष्ठ असून, नील पर्वतावरून उगम पावते; तिथे भक्तीने जो काही स्नानादी करतो—
सर्वं तद् अक्षयं विद्यात् पितॄणां तृप्तिदायकम् विश्रुतं त्रिषु लोकेषु कपोतं तीर्थम् उत्तमम्
ते सर्व अक्षय समजावे, पितरांना तृप्ती देणारे आहे; कपोत तीर्थ हे तिन्ही लोकांत श्रेष्ठ म्हणून प्रसिद्ध आहे.
तस्य रूपं च वक्ष्यामि मुने शृणु महाफलम् तत्र ब्रह्मगिरौ कश्चिद् व्याधः परमदारुणः
त्याचे रूप मी सांगतो, ऋषी, त्याचे मोठे फळ ऐक. त्या ब्रह्मगिरीवर एक फार क्रूर शिकारी होता.
हिनस्ति ब्राह्मणान् साधून् यतीन् गोपक्षिणो मृगान् एवंभूतः स पापात्मा क्रोधनो ऽनृतभाषणः
तो ब्राह्मण, साधू, यती, गवळी आणि प्राण्यांना त्रास देत असे; असा तो पापी, रागी आणि खोटे बोलणारा होता.
भीषणाकृतिर् अत्युग्रो नीलाक्षो ह्रस्वबाहुकः दन्तुरो नष्टनासाक्षो ह्रस्वपात् पृथुकुक्षिकः
त्याचा रूप फारच भयंकर होतं, तो अतिशय क्रूर होता, डोळे काळे, हात लहान, दात बाहेर आलेले, नाक आणि डोळे गायब, पाय छोटे आणि पोट मोठं असं त्याचं अंग होतं.
ह्रस्वोदरो ह्रस्वभुजो विकृतो गर्दभस्वनः पाशहस्तः पापचित्तः पापिष्ठः सधनुः सदा
त्याचं पोट लहान, हातही छोटे, अंग विचित्र, गाढवासारखा ओरडणारा, हातात दोरी, मन वाईट, फार पापी आणि कायम धनुष्य घेऊन फिरणारा होता.
तस्य भार्या तथाभूता अपत्यान्य् अपि नारद तया तु प्रेर्यमाणो ऽसौ विवेश गहनं वनम्
त्याची बायकोही तशीच होती आणि त्यांची मुलंही, हे नारद. तिच्या सांगण्यावरून तो घनदाट जंगलात गेला.
स जघान मृगान् पापः पक्षिणो बहुरूपिणः पञ्जरे प्राक्षिपत् कांश्चिज् जीवमानांस् तथेतरान्
त्या पापी माणसाने अनेक प्राणी आणि विविध प्रकारचे पक्षी मारले, काही जिवंत असलेले पिंजऱ्यात टाकले आणि इतरांनाही तसंच केलं.
क्षुधया परितप्ताङ्गो विह्वलस् तृषया तथा भ्रान्तदेशो बहुतरं न्यवर्तत गृहं प्रति
भूक आणि तहान यामुळे हैराण होऊन, मन गोंधळलेलं, तो बराच वेळ भटकून शेवटी घरी परतू लागला.
ततो ऽपराह्णे संप्राप्ते निवृत्ते मधुमाधवे क्षणात् तडिद् गर्जितं च साभ्रं चैवाभवत् तदा
मध्यान्हानंतर, वसंत ऋतू संपल्यावर, अचानक विजांचा कडकडाट झाला, मेघ दाटून आले.
ववौ वायुः साश्मवर्षो वारिधारातिभीषणः स गच्छंल् लुब्धकः श्रान्तः पन्थानं नावबुध्यत
वाऱ्यासोबत दगडांचा आणि पाण्याचा भीषण मारा सुरू झाला; थकलेला शिकारी वाट हरवून बसला.
जलं स्थलं गर्तम् अथो पन्थानम् अथवा दिशः न बुबोध तदा पापः श्रान्तः शरणम् अप्य् अथ
त्याला पाणी, जमीन, खड्डा, रस्ता किंवा दिशा काहीच कळेना; त्या वेळी तो थकून, पापी, कुठेच आसरा सापडला नाही.
क्व गच्छामि क्व तिष्ठेयं किं करोमीत्य् अचिन्तयत् सर्वेषां प्राणिनां प्राणान् आहर्ताहं यथान्तकः
'कुठे जाऊ, कुठे थांबू, काय करू?' असं तो विचार करू लागला. 'मी सर्व प्राण्यांचे प्राण घेणारा, मृत्यूसारखाच आहे.'
ममाप्य् अन्तकरं भूतं संप्राप्तं चाश्मवर्षणम् त्रातारं नैव पश्यामि शिलां वा वृक्षम् अन्तिके
‘आता माझा अंत करणारा हा दगडांचा मारा आला आहे; मला कुठेही वाचवणारा, दगड किंवा झाडही जवळ दिसत नाही.’
एवं बहुविधं व्याधो विचिन्त्यापश्यद् अन्तिके वने वनस्पतिम् इव नक्षत्राणां यथात्रिजम्
अशा अनेक विचारांत गुंतून, त्या शिकाऱ्याला जवळच जंगलात एक मोठं झाड दिसलं, जसं ताऱ्यांमध्ये अत्री ऋषी असावा.
मृगाणां च यथा सिंहम् आश्रमाणां गृहाधिपम् इन्द्रियाणां मन इव त्रातारं प्राणिनां नगम्
जसं प्राण्यांत सिंह, आश्रमांत गृहस्थ, इंद्रियांमध्ये मन, तसं ते झाड सर्व जीवांचं रक्षण करणारं होतं.
श्रेष्ठं विटपिनं शुभ्रं शाखापल्लवमण्डितम् तम् आश्रित्योपविष्टो ऽभूत् क्लिन्नवासा स लुब्धकः
ते सुंदर, उत्तम झाड, डहाळ्या आणि कोवळ्या पानांनी सजलेलं; त्याखाली आसरा घेऊन, ओले कपडे घालून तो शिकारी बसला.
स्मरन् भार्याम् अपत्यानि जीवेयुर् अथवा न वा एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र चास्तं प्राप्तो दिवाकरः
आपली बायको आणि मुलांची आठवण काढत, ते जगतील की नाही याचा विचार करत असताना, तिथेच सूर्य मावळला.
तम् एव नगम् आश्रित्य कपोतो भार्यया सह पुत्रपौत्रैः परिवृतो ह्य् आस्ते तत्र नगोत्तमे
त्याच झाडाखाली एक कपोत आपल्या बायकोसह, मुलं आणि नातवंडांनी वेढलेला, त्या उत्तम झाडावर राहत होता.
सुखेन निर्भयो भूत्वा सुतृप्तः प्रीत एव च बहवो वत्सरा याता वसतस् तस्य पक्षिणः
तिथे राहत असताना, त्या पक्ष्याने अनेक वर्षं आनंदात, निर्भय, पूर्ण समाधानी आणि तृप्तीने घालवली.
पतिव्रता तस्य भार्या सुप्रीता तेन चैव हि कोटरे तन्नगे श्रेष्ठे जलवाय्वग्निवर्जिते
त्याची बायको पतीव्रता, त्याच्यावर प्रेम करणारी होती; त्या उत्तम झाडाच्या ढोलीत, जिथे पाणी, वारा किंवा आग पोचत नव्हती.
भार्यापुत्रैः परिवृतः सर्वदास्ते कपोतकः तस्मिन् दिने दैववशात् कपोतश् च कपोतकी
बायको आणि मुलांनी वेढलेला तो लहान कपोत नेहमी तिथेच राहत असे; त्या दिवशी, नशिबाने, कपोत आणि त्याची जोडीणही...