शनैस् तद्देशम् अभ्यागाद् वामनः सामगायनः यज्ञवाटम् अनुप्राप्तो वामनश् चित्रकुण्डलः
हळूहळू सामगान गात वामन तिथे आला. चमकदार कुंडले घातलेला वामन यज्ञवेदीत प्रवेशला.
प्रशंसमानस् तं यज्ञं वामनं प्रेक्ष्य भार्गवः ब्रह्मरूपधरं देवं वामनं दैत्यसूदनम्
वामनाला पाहून आणि त्या यज्ञाचे कौतुक करत भृगुकुळातील शुक्राने ओळखले की, हा वामन म्हणजेच ब्रह्मरूप धारण केलेला, दैत्यांचा संहार करणारा देव आहे.
दातारं यज्ञतपसां फलं हन्तारं रक्षसाम् ज्ञात्वा त्वरन्न् अथोवाच राजानं भूरितेजसम्
तो दाता आहे, यज्ञतपस्येचे फळ आहे, राक्षसांचा संहार करणारा आहे—हे ओळखून भृगुकुळातील शुक्राने मोठ्या तेजस्वी राजाला तात्काळ सांगितले.
जेतारं क्षत्रधर्मेण दातारं भक्तितो धनम् बलिं बलवतां श्रेष्ठं सभार्यं दीक्षितं मखे
तो क्षत्रियधर्माने जिंकणारा, भक्तीने धन देणारा आहे. बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेला बळी, आपल्या पत्नीसमवेत यज्ञासाठी दीक्षित झाला आहे.
ध्यायन्तं यज्ञपुरुषम् उत्सृजन्तं हविः पृथक् तम् आह भृगुशार्दूलः शुक्रः परमबुद्धिमान्
जो वेगळ्या वेगळ्या प्रकारे हवी अर्पण करत यज्ञपुरुषाचा ध्यान करत होता, त्याच्याजवळ अत्यंत बुद्धिमान आणि भृगुकुळातील वाघ असलेल्या शुक्राने बोलले.
यो ऽसौ तव मखं प्राप्तो ब्राह्मणो वामनाकृतिः नासौ विप्रो बले सत्यं यज्ञेशो यज्ञवाहनः
जो हा वामनरूप ब्राह्मण तुझ्या यज्ञात आला आहे, तो खरा ब्राह्मण नाही रे बळी. तो यज्ञाचा स्वामी, यज्ञवाहन आहे.
शिशुस् त्वां याचितुं प्राप्तो नूनं देवहिताय हि मया च सह संमन्त्र्य पश्चाद् देयं त्वया प्रभो
हा मुलगा तुझ्याकडे काही मागण्यासाठी आला आहे, नक्कीच देवांच्या हितासाठी. माझ्याशी सल्ला करून मगच दे, हे प्रभो.
बलिस् तु भार्गवं प्राह पुरोधसम् अरिंदमः
शत्रूंचा संहार करणारा बळी, पुरोहित असलेल्या भृगुकुळातील शुक्राशी बोलला.
धन्यो ऽहं मम यज्ञेशो गृहम् आयाति मूर्तिमान् आगत्य याचते किंचित् किं मन्त्र्यम् अवशिष्यते
मी धन्य आहे, कारण यज्ञाचा स्वामी स्वतः माझ्या घरी आला आहे. तो काही मागतो आहे, मग अजून काय विचारायचे राहिले?
एवम् उक्त्वा सभार्यो ऽसौ शुक्रेण च पुरोधसा जगाम यत्र विप्रेन्द्रो वामनो ऽदितिनन्दनः
असे म्हणून बळी, त्याची पत्नी आणि पुरोहित शुक्र तिघे मिळून, श्रेष्ठ ब्राह्मण वामन, अदितीचा पुत्र जिथे आहे तिथे गेले.
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा केनार्थित्वं तद् उच्यताम् वामनो ऽपि तदा प्राह पदत्रयमितां भुवम्
हस्तांजली करून बळीने विचारले, 'कशासाठी आलात?' तेव्हा वामन म्हणाला, 'माझ्यासाठी तीन पावलांची जमीन द्या.'
देहि राजेन्द्र नान्येन कार्यम् अस्ति धनेन किम् तथेत्य् उक्त्वा तु कलशान् नानारत्नविभूषितात्
राजा, दुसऱ्या कोणत्याही गोष्टीसाठी नाही, धनाचा काय उपयोग? असे म्हणून त्याने विविध रत्नांनी सजवलेली कलशे आणली.
वारिधारां पुरस्कृत्य वामनाय भुवं ददौ पश्यत्सु ऋषिमुख्येषु शुक्रे चैव पुरोधसि
पाणी ओतून विधीपूर्वक वामनाला जमीन दिली, हे सर्व मुख्य ऋषी आणि पुरोहित शुक्र यांच्या उपस्थितीत घडले.
पश्यत्सु लोकनाथेषु वामनाय भुवं ददौ पश्यत्सु दैत्यसंघेषु जयशब्दे प्रवर्तति
सर्व लोकपाल पाहत असताना त्याने वामनाला जमीन दिली. दैत्यांचा समूह पाहत असताना विजयाच्या घोषणा सुरू झाल्या.
शनैस् तु वामनः प्राह स्वस्ति राजन् सुखी भव देहि मे संमितां भूमिं त्रिपदाम् आशु गम्यते
हळूहळू वामन म्हणाला, 'राजा, तुला शुभेच्छा असोत, सुखी रहा. मला तीन पावलांची मोजलेली जमीन दे, मी ती लवकरच घेईन.'
तथेत्य् उवाच दैत्येशो यावत् पश्यति वामनम् यज्ञेशो यज्ञपुरुषश् चन्द्रादित्यौ स्तनान्तरे
दैत्यांचा स्वामी म्हणाला, 'तसेच होऊ द्या,' आणि वामनाकडे पाहू लागला. त्या वेळी वामनाच्या छातीवर चंद्र आणि सूर्य चमकत होते.
यथा स्यातां सुरा मूर्ध्नि ववृधे विक्रमाकृतिः अनन्तश् चाच्युतो देवो विक्रान्तो विक्रमाकृतिः तं दृष्ट्वा दैत्यराट् प्राह सभार्यो विनयान्वितः
देवतांच्या पुढे उभे राहिले असता, त्या पराक्रमी पावलाचा आकार वाढू लागला; अनंत आणि अच्युत असा तो देव, पराक्रमी रूप धारण करून उभा राहिला. हे पाहून दैत्यांचा राजा, आपल्या पत्नीसमवेत, नम्रतेने म्हणाला.
क्रमस्व विष्णो लोकेश यावच्छक्त्या जगन्मय जितं मया सुरेशान सर्वभावेन विश्वकृत्
विष्णू, हे लोकांचे स्वामी, तुझ्या शक्तीनुसार या जगात पाऊल टाक. हे सर्व विश्व व्यापणाऱ्या, मी माझ्या सर्व सामर्थ्याने तुला सर्व काही दिले आहे.
तद्वाक्यसमकालं तु विष्णुः प्राह महाक्रतुः
त्याच वेळी, त्या शब्दांवर, महायज्ञ करणारा विष्णू उत्तर देऊ लागला.
दैत्येश्वर महाबाहो क्रमिष्ये पश्य दैत्यराट्
हे दैत्यांचे स्वामी, बलवान बाहू असलेल्या राजा, मी आता पाऊल टाकतो, बघ, हे दैत्यराजा.
एवं वदन्तं स प्राह क्रम विष्णो पुनः पुनः
असं म्हणणाऱ्या विष्णूला बळी पुन्हा पुन्हा म्हणू लागला, 'पाऊल टाक, विष्णू, पाऊल टाक!'
कूर्मपृष्ठे पदं न्यस्य बलियज्ञे पदं न्यसत् द्वितीयं तु पदं प्राप ब्रह्मलोकं सनातनम्
त्याने एक पाऊल कूर्माच्या पाठीवर ठेवले, दुसरे बळीच्या यज्ञस्थळी ठेवले; दुसरे पाऊल थेट सनातन ब्रह्मलोकापर्यंत पोहोचले.
तृतीयस्य पदस्यात्र स्थानं नास्त्य् असुरेश्वर क्व क्रमिष्ये भुवं देहि बलिं तं हरिर् अब्रवीत् विहस्य बलिर् अप्य् आह सभार्यः स कृताञ्जलिः
तिसऱ्या पावलासाठी, हे असुरांचे स्वामी, येथे कुठेच जागा नाही. मी कुठे पाऊल टाकू? पृथ्वी मला दे, असे हरिने हसत बळीला सांगितले. बळीनेही पत्नीसमवेत, हात जोडून उत्तर दिले.
त्वया सृष्टं जगत् सर्वं न स्रष्टाहं सुरेश्वर त्वद्दोषाद् अल्पम् अभवत् किं करोमि जगन्मय
हे देवताधिपती, हे विश्वरूपा, हे सर्व जग तुझ्याच कडून निर्माण झाले; मी सृष्टीकर्ता नाही. तुझ्या सामर्थ्यामुळेच माझे सामर्थ्य कमी झाले—मी काय करू?
तथापि नानृतपूर्वं कदाचिद् वच्मि केशव सत्यवाक्यं च मां कुर्वन् मत्पृष्ठे हि पदं न्यस
तरीही, केशवा, मी कधीही खोटे बोललो नाही. माझे वचन खरे कर—तुझे पाऊल माझ्या पाठीवर ठेव.
ततः प्रसन्नो भगवांस् त्रयीमूर्तिः सुरार्चितः
मग त्रिमूर्ती, देवांनी पूजलेले, ते भगवंत प्रसन्न झाले.
वरं वृणीष्व भद्रं ते भक्त्या प्रीतो ऽस्मि दैत्यराट्
हे भाग्यवान दैत्यराजा, वर माग, तुझ्या भक्तीने मी प्रसन्न झालो आहे.
स तु प्राह जगन्नाथं न याचे त्वां त्रिविक्रमम् स तु प्रादात् स्वयं विष्णुः प्रीतः सन् मनसेप्सितम्
पण बळीने विश्वनाथाला उत्तर दिले, 'त्रिविक्रम, मी तुझ्याकडून काही मागत नाही.' तरीही विष्णूने, प्रसन्न होऊन, त्याच्या मनातील इच्छित वर दिला.
रसातलपतित्वं च भावि चेन्द्रपदं पुनः आत्माधिपत्यं च हरिर् अविनाशि यशो विभुः
रसायातळात पडणे, पुन्हा इंद्रपद मिळवणे, आणि स्वतःवर राज्य मिळवणे—हे सर्व अविनाशी, कीर्तीमान हरिने दिले.
एवं दत्त्वा बलेः सर्वं ससुतं भार्ययान्वितम् रसातले हरिः स्थाप्य बलिं त्व् अमरवैरिणम्
अशा प्रकारे, बळीचे सर्व काही, मुलांसह आणि पत्नीसमवेत, हरिने दिले आणि अमरांचा शत्रू बळी रसायातळात स्थापन केला.