सा तु दृष्ट्वैव भर्तारं तुतोष मुनिसत्तमाः यमस् तु कर्मणा तेन भृशं पीडितमानसः
ती आपल्या पतीला पाहून तृप्त झाली, हे श्रेष्ठ मुनीहो. पण यम त्या कृतीमुळे मनाने फारच व्याकुळ झाला.
धर्मेण रञ्जयाम् आस धर्मराज इमाः प्रजाः स लेभे कर्मणा तेन शुभेन परमद्युतिः
धर्मराजाने या सर्व प्रजांना धर्माने आनंद दिला. त्या शुभ कर्मामुळे त्याला परम तेज प्राप्त झाले.
पितॄणाम् आधिपत्यं च लोकपालत्वम् एव च मनुः प्रजापतिस् त्व् आसीत् सावर्णिः स तपोधनाः
त्याला पितरांचे अधिपत्य आणि लोकपालपद मिळाले. सावर्णी मनू प्रजापती झाला, जो तपश्चर्येने परिपूर्ण होता.
भाव्यः समागते तस्मिन् मनुः सावर्णिके ऽन्तरे मेरुपृष्ठे तपो नित्यम् अद्यापि स चरत्य् उत
त्या काळात सावर्णी मनू होईल. आजही तो मेरूच्या शिखरावर सातत्याने तप करत आहे.
भ्राता शनैश्चरस् तस्य ग्रहत्वं स तु लब्धवान् त्वष्टा तु तेजसा तेन विष्णोश् चक्रम् अकल्पयत्
त्याचा भाऊ शनैश्चर ग्रह झाला. त्वष्ट्याने आपल्या तेजाने विष्णूचे चक्र तयार केले.
तद् अप्रतिहतं युद्धे दानवान्तचिकीर्षया यवीयसी तु साप्य् आसीद् यमी कन्या यशस्विनी
ते शस्त्र युद्धात कोणालाही थांबवता येत नाही, ते दानवांचा नाश करण्यासाठी बनवले गेले. आणि त्याची धाकटी, यशस्वी कन्या म्हणजे यमी.
अभवच् च सरिच्छ्रेष्ठा यमुना लोकपावनी मनुर् इत्य् उच्यते लोके सावर्ण इति चोच्यते
ती सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ, लोकांना पावन करणारी यमुना झाली. जगात त्याला मनू म्हणतात, आणि सावर्णी असेही नाव आहे.
द्वितीयो यः सुतस् तस्य मनोर् भ्राता शनैश्चरः ग्रहत्वं स च लेभे वै सर्वलोकाभिपूजितः
त्या मनूचा दुसरा मुलगा, त्याचा भाऊ शनैश्चर, त्यालाही ग्रहपद मिळाले आणि सर्व लोकांनी त्याचा सन्मान केला.
य इदं जन्म देवानां शृणुयान् नरसत्तमः आपदं प्राप्य मुच्येत प्राप्नुयाच् च महद् यशः
हे श्रेष्ठ पुरुषा, जो कोणी देवांचा हा जन्मकथा ऐकेल, त्याच्यावर संकट आले तरी तो मुक्त होईल आणि मोठे यश मिळवेल.
मनोर् वैवस्वतस्यासन् पुत्रा वै नव तत्समाः इक्ष्वाकुश् चैव नाभागो धृष्टः शर्यातिर् एव च
वैवस्वत मनूचे नऊ पुत्र होते, जे त्याच्यासारखेच होते. त्यात इक्ष्वाकू, नाभाग, धृष्ट आणि शर्याति हे होते.
नरिष्यन्तश् च षष्ठो वै प्रांशू रिष्टश् च सप्तमः करूषश् च पृषध्रश् च नवैते मुनिसत्तमाः
नरिष्यंत सहावा, प्रांशू आणि ऋष्ट सातवा, करूष आणि पृषध्र—हे नऊ, हे श्रेष्ठ मुनीहो.
अकरोत् पुत्रकामस् तु मनुर् इष्टिं प्रजापतिः मित्रावरुणयोर् विप्राः पूर्वम् एव महामतिः
पुत्रप्राप्तीसाठी प्रजापती मनूने पूर्वीच, हे ब्राह्मणहो, मित्रावरुण यांच्यासाठी यज्ञ केला.
अनुत्पन्नेषु बहुषु पुत्रेष्व् एतेषु भो द्विजाः तस्यां च वर्तमानायाम् इष्ट्यां च द्विजसत्तमाः
हे द्विजांनो, या अनेक पुत्रांचा जन्म झाला नव्हता आणि तो यज्ञ चालू असतानाच, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो—
मित्रावरुणयोर् अंशे मनुर् आहुतिम् आवहत् तत्र दिव्याम्बरधरा दिव्याभरणभूषिता
मित्रावरुणांच्या भागात मनूने आहुती दिली. तेव्हा दिव्य वस्त्र घातलेली, दिव्य दागिने घातलेली एक स्त्री तेथे प्रकट झाली.
दिव्यसंहनना चैव इला जज्ञ इति श्रुतिः ताम् इलेत्य् एव होवाच मनुर् दण्डधरस् तदा
ती दिव्य अंगकाठीची होती, तिचे नाव इला असे पडले, असे ऐकायला मिळते. मनू, जो दंडधारी होता, त्याने तिला 'इला' असे संबोधले.
अनुगच्छस्व मां भद्रे तम् इला प्रत्युवाच ह धर्मयुक्तम् इदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम्
त्याने सांगितले, 'माझ्या मागे ये, शुभे.' तेव्हा इलेने धर्मयुक्त आणि योग्य असे हे वचन त्या पुत्राची इच्छा असलेल्या प्रजापतीला दिले.
मित्रावरुणयोर् अंशे जातास्मि वदतां वर तयोः सकाशं यास्यामि न मां धर्महतां कुरु
मित्र आणि वरुण यांच्या अंशातून मी जन्मले आहे, बोलणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुम्ही ऐका, मी त्यांच्याकडे जाणार आहे—माझ्यावर अन्याय करू नका, मला धर्मत्यागी बनवू नका.
सैवम् उक्त्वा मनुं देवं मित्रावरुणयोर् इला गत्वान्तिकं वरारोहा प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत्
अशी विनंती करून इला या सुंदर रूपाच्या देवीने मनूला वंदन केले आणि मग हात जोडून मित्र आणि वरुण यांच्या जवळ जाऊन म्हणाली—
अंशे ऽस्मि युवयोर् जाता देवौ किं करवाणि वाम् मनुना चाहम् उक्ता वाऐ अनुगच्छस्व माम् इति
देवतांनो, मी तुमच्या अंशातून जन्मले आहे, मी तुमच्यासाठी काय करू? मनूने मला सांगितले आहे, 'माझ्या मागे ये.'
तौ तथावादिनीं साध्वीम् इलां धर्मपरायणाम् मित्रश् च वरुणश् चोभाव् ऊचतुस् तां द्विजोत्तमाः
ती अशी बोलली, धर्मनिष्ठ आणि सती इला, तेव्हा मित्र आणि वरुण या दोघांनी तिला उत्तर दिले, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
अनेन तव धर्मेण प्रश्रयेण दमेन च सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ स्वो वरवर्णिनि
तुझ्या या धर्मामुळे, नम्रतेमुळे, संयमामुळे आणि सत्यामुळे, सुंदर कटी असलेल्या आणि उज्ज्वल वर्णाच्या कन्ये, आम्ही तुझ्यावर प्रसन्न झालो आहोत.
आवयोस् त्वं महाभागे ख्यातिं कन्येति यास्यसि
हे भाग्यवती, आमच्यामुळे तू 'कन्या' म्हणून प्रसिद्ध होशील.
मनोर् वंशकरः पुत्रस् त्वम् एव च भविष्यसि सुद्युम्न इति विख्यातस् त्रिषु लोकेषु शोभने
तू मनूच्या वंशाचा पुढचा पुत्रही होशील आणि सुंदर असलेल्या तुला 'सुद्युम्न' म्हणून तिन्ही लोकांत कीर्ती मिळेल.
जगत्प्रियो धर्मशीलो मनोर् वंशविवर्धनः निवृत्ता सा तु तच् छ्रुत्वा गच्छन्ती पितुर् अन्तिकात्
तो जगाचा प्रिय, धर्मशील आणि मनूच्या वंशाचा वाढवणारा होईल. हे ऐकून ती वडिलांच्या जवळून निघून गेली.
बुधेनान्तरम् आसाद्य मैथुनायोपमन्त्रिता सोमपुत्राद् बुधाद् विप्रास् तस्यां जज्ञे पुरूरवाः
सोमपुत्र बुध याला भेटून, बुधाने तिला सहवासासाठी आमंत्रित केले; त्या बुधापासून तिच्या पोटी पुरूरवा जन्मला.
जनयित्वा ततः सा तम् इला सुद्युम्नतां गता सुद्युम्नस्य तु दायादास् त्रयः परमधार्मिकाः
त्याला जन्म दिल्यावर इला पुन्हा सुद्युम्न झाली; सुद्युम्नाचे तीन फारच धर्मात्मा वारस झाले.
उत्कलश् च गयश् चैव विनताश्वश् च भो द्विजाः उत्कलस्योत्कला विप्रा विनताश्वस्य पश्चिमाः
उत्कल, गया आणि विनताश्व—हे त्याचे तीन पुत्र. उत्कलांचे वंशज उत्कल, आणि विनताश्वाचे वंशज पश्चिमेकडील लोक.
दिक् पूर्वा मुनिशार्दूला गयस्य तु गया स्मृता प्रविष्टे तु मनौ विप्रा दिवाकरम् अरिंदमम्
हे ऋषिश्रेष्ठ, पूर्व दिशा उत्कलांची आहे; गया याचे वंशज 'गया' म्हणून ओळखले जातात. मनूने प्रवेश केल्यावर, शत्रूंना जिंकणारा दिवाकर—
दशधा तत् पुनः क्षत्रम् अकरोत् पृथिवीम् इमाम् इक्ष्वाकुर् ज्येष्ठदायादो मध्यदेशम् अवाप्तवान्
त्याने पुन्हा पृथ्वी दहा भागांत विभागली आणि क्षत्रियांना दिली; ज्येष्ठ वारस इक्ष्वाकूला मध्यदेश मिळाला.
कन्याभावात् तु सुद्युम्नो नैतद् राज्यम् अवाप्तवान् वसिष्ठवचनात् त्व् आसीत् प्रतिष्ठाने महात्मनः
सुद्युम्न कन्या झाल्यामुळे त्याला ते राज्य मिळाले नाही; वसिष्ठांच्या सांगण्यावरून तो महात्मा प्रतिष्ठान येथे राहिला.