तवैश्वर्येण पुष्टाङ्गा जित्वा त्रैलोक्यम् ओजसा स्थिराः स्यामः सुरेशान कथं दैत्यं नमेमहि
तुझ्या ऐश्वर्याने आमचं शरीर बळकट झालं, तुझ्या सामर्थ्याने आम्ही तीनही लोक जिंकले, आणि आम्ही नेहमी स्थिर राहू, देवतांचे स्वामी, मग दैत्याला कसे वाकू?
इत्य् एतद् एव वचनं श्रुत्वा दैतेयसूदनः उवाच सर्वान् अमरान् देवानां कार्यसिद्धये
हेच शब्द ऐकून, दैत्यांचा संहार करणाऱ्या भगवंताने सर्व अमर देवतांसाठी, त्यांच्या कार्यसिद्धीसाठी बोलले.
मद्भक्तो ऽसौ बलिर् दैत्यो ह्य् अवध्यो ऽसौ सुरासुरैः यथा भवन्तो मत्पोष्यास् तथा पोष्यो बलिर् मम
तो बळी दैत्य माझा भक्त आहे; तो देव किंवा दानव यांच्याने मारता येणार नाही. जसं मी तुम्हा सर्वांना पोसतो, तसंच बळीला देखील मीच पोसतो.
विना तु संगरं देवा हत्वा राज्यं त्रिविष्टपे बलिं निबध्य मन्त्रोक्त्या राज्यं वः प्रददाम्य् अहम्
लढाई न करता, मी मंत्राच्या सामर्थ्याने बळीला बांधीन, आणि त्याचा पराभव करून, तुम्हाला पुन्हा स्वर्गाचं राज्य देईन.
तथेत्य् उक्त्वा सुरगणाः संजग्मुर् दिवम् एव हि भगवान् अपि देवेशो ह्य् अदित्या गर्भम् आविशत्
'तसं होऊ दे' असं म्हणून देवतांचा समूह पुन्हा स्वर्गात गेला; आणि भगवंत, देवतांचा स्वामी, अदितीच्या पोटी प्रवेशला.
तस्मिन्न् उत्पद्यमाने तु उत्सवाश् च बभूविरे जातो ऽसौ वामनो ब्रह्मन् यज्ञेशो यज्ञपूरुषः
त्याच्या जन्माच्या वेळी मोठा उत्सव झाला; तो वामन म्हणून जन्माला आला, ब्रह्मन्, यज्ञाचा स्वामी, यज्ञपुरुष.
एतस्मिन्न् अन्तरे ब्रह्मन् हयमेधाय दीक्षितः बलिर् बलवतां श्रेष्ठ ऋषिमुख्यैः समाहितः
याच दरम्यान, ब्रह्मन्, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेला बळी, अश्वमेध यज्ञासाठी दीक्षित झाला होता, आणि श्रेष्ठ ऋषी त्याच्यासोबत होते.
पुरोधसा च शुक्रेण वेदवेदाङ्गवेदिना मखे तस्मिन् वर्तमाने यजमाने बलौ तथा
त्याचा पुरोहित शुक्र, वेद आणि वेदांगांचा जाणकार, त्या यज्ञात उपस्थित होता, आणि बळी यजमान म्हणून यज्ञ करत होता.
आर्त्विज्य ऋषिमुख्ये तु शुक्रे तत्र पुरोधसि हविर्भागार्थम् आसन्नदेवगन्धर्वपन्नगे
हवी अर्पणासाठी मुख्य ऋषी शुक्र तिथे पुरोहित म्हणून उपस्थित होता. त्याच्या सभोवती देव, गंधर्व आणि नाग होते.
दीयतां भुज्यतां पूजा क्रियतां च पृथक् पृथक् परिपूर्णं पुनः पूर्णम् एवं वाक्ये प्रवर्तति
द्या, उपभोगा, वेगवेगळ्या प्रकारे पूजा करा आणि सर्व काही पूर्ण करा—अशीच ही आज्ञा वारंवार दिली जात होती.
शनैस् तद्देशम् अभ्यागाद् वामनः सामगायनः यज्ञवाटम् अनुप्राप्तो वामनश् चित्रकुण्डलः
हळूहळू सामगान गात वामन तिथे आला. चमकदार कुंडले घातलेला वामन यज्ञवेदीत प्रवेशला.
प्रशंसमानस् तं यज्ञं वामनं प्रेक्ष्य भार्गवः ब्रह्मरूपधरं देवं वामनं दैत्यसूदनम्
वामनाला पाहून आणि त्या यज्ञाचे कौतुक करत भृगुकुळातील शुक्राने ओळखले की, हा वामन म्हणजेच ब्रह्मरूप धारण केलेला, दैत्यांचा संहार करणारा देव आहे.
दातारं यज्ञतपसां फलं हन्तारं रक्षसाम् ज्ञात्वा त्वरन्न् अथोवाच राजानं भूरितेजसम्
तो दाता आहे, यज्ञतपस्येचे फळ आहे, राक्षसांचा संहार करणारा आहे—हे ओळखून भृगुकुळातील शुक्राने मोठ्या तेजस्वी राजाला तात्काळ सांगितले.
जेतारं क्षत्रधर्मेण दातारं भक्तितो धनम् बलिं बलवतां श्रेष्ठं सभार्यं दीक्षितं मखे
तो क्षत्रियधर्माने जिंकणारा, भक्तीने धन देणारा आहे. बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेला बळी, आपल्या पत्नीसमवेत यज्ञासाठी दीक्षित झाला आहे.
ध्यायन्तं यज्ञपुरुषम् उत्सृजन्तं हविः पृथक् तम् आह भृगुशार्दूलः शुक्रः परमबुद्धिमान्
जो वेगळ्या वेगळ्या प्रकारे हवी अर्पण करत यज्ञपुरुषाचा ध्यान करत होता, त्याच्याजवळ अत्यंत बुद्धिमान आणि भृगुकुळातील वाघ असलेल्या शुक्राने बोलले.
यो ऽसौ तव मखं प्राप्तो ब्राह्मणो वामनाकृतिः नासौ विप्रो बले सत्यं यज्ञेशो यज्ञवाहनः
जो हा वामनरूप ब्राह्मण तुझ्या यज्ञात आला आहे, तो खरा ब्राह्मण नाही रे बळी. तो यज्ञाचा स्वामी, यज्ञवाहन आहे.
शिशुस् त्वां याचितुं प्राप्तो नूनं देवहिताय हि मया च सह संमन्त्र्य पश्चाद् देयं त्वया प्रभो
हा मुलगा तुझ्याकडे काही मागण्यासाठी आला आहे, नक्कीच देवांच्या हितासाठी. माझ्याशी सल्ला करून मगच दे, हे प्रभो.
बलिस् तु भार्गवं प्राह पुरोधसम् अरिंदमः
शत्रूंचा संहार करणारा बळी, पुरोहित असलेल्या भृगुकुळातील शुक्राशी बोलला.
धन्यो ऽहं मम यज्ञेशो गृहम् आयाति मूर्तिमान् आगत्य याचते किंचित् किं मन्त्र्यम् अवशिष्यते
मी धन्य आहे, कारण यज्ञाचा स्वामी स्वतः माझ्या घरी आला आहे. तो काही मागतो आहे, मग अजून काय विचारायचे राहिले?
एवम् उक्त्वा सभार्यो ऽसौ शुक्रेण च पुरोधसा जगाम यत्र विप्रेन्द्रो वामनो ऽदितिनन्दनः
असे म्हणून बळी, त्याची पत्नी आणि पुरोहित शुक्र तिघे मिळून, श्रेष्ठ ब्राह्मण वामन, अदितीचा पुत्र जिथे आहे तिथे गेले.
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा केनार्थित्वं तद् उच्यताम् वामनो ऽपि तदा प्राह पदत्रयमितां भुवम्
हस्तांजली करून बळीने विचारले, 'कशासाठी आलात?' तेव्हा वामन म्हणाला, 'माझ्यासाठी तीन पावलांची जमीन द्या.'
देहि राजेन्द्र नान्येन कार्यम् अस्ति धनेन किम् तथेत्य् उक्त्वा तु कलशान् नानारत्नविभूषितात्
राजा, दुसऱ्या कोणत्याही गोष्टीसाठी नाही, धनाचा काय उपयोग? असे म्हणून त्याने विविध रत्नांनी सजवलेली कलशे आणली.
वारिधारां पुरस्कृत्य वामनाय भुवं ददौ पश्यत्सु ऋषिमुख्येषु शुक्रे चैव पुरोधसि
पाणी ओतून विधीपूर्वक वामनाला जमीन दिली, हे सर्व मुख्य ऋषी आणि पुरोहित शुक्र यांच्या उपस्थितीत घडले.
पश्यत्सु लोकनाथेषु वामनाय भुवं ददौ पश्यत्सु दैत्यसंघेषु जयशब्दे प्रवर्तति
सर्व लोकपाल पाहत असताना त्याने वामनाला जमीन दिली. दैत्यांचा समूह पाहत असताना विजयाच्या घोषणा सुरू झाल्या.
शनैस् तु वामनः प्राह स्वस्ति राजन् सुखी भव देहि मे संमितां भूमिं त्रिपदाम् आशु गम्यते
हळूहळू वामन म्हणाला, 'राजा, तुला शुभेच्छा असोत, सुखी रहा. मला तीन पावलांची मोजलेली जमीन दे, मी ती लवकरच घेईन.'
तथेत्य् उवाच दैत्येशो यावत् पश्यति वामनम् यज्ञेशो यज्ञपुरुषश् चन्द्रादित्यौ स्तनान्तरे
दैत्यांचा स्वामी म्हणाला, 'तसेच होऊ द्या,' आणि वामनाकडे पाहू लागला. त्या वेळी वामनाच्या छातीवर चंद्र आणि सूर्य चमकत होते.
यथा स्यातां सुरा मूर्ध्नि ववृधे विक्रमाकृतिः अनन्तश् चाच्युतो देवो विक्रान्तो विक्रमाकृतिः तं दृष्ट्वा दैत्यराट् प्राह सभार्यो विनयान्वितः
देवतांच्या पुढे उभे राहिले असता, त्या पराक्रमी पावलाचा आकार वाढू लागला; अनंत आणि अच्युत असा तो देव, पराक्रमी रूप धारण करून उभा राहिला. हे पाहून दैत्यांचा राजा, आपल्या पत्नीसमवेत, नम्रतेने म्हणाला.
क्रमस्व विष्णो लोकेश यावच्छक्त्या जगन्मय जितं मया सुरेशान सर्वभावेन विश्वकृत्
विष्णू, हे लोकांचे स्वामी, तुझ्या शक्तीनुसार या जगात पाऊल टाक. हे सर्व विश्व व्यापणाऱ्या, मी माझ्या सर्व सामर्थ्याने तुला सर्व काही दिले आहे.
तद्वाक्यसमकालं तु विष्णुः प्राह महाक्रतुः
त्याच वेळी, त्या शब्दांवर, महायज्ञ करणारा विष्णू उत्तर देऊ लागला.
दैत्येश्वर महाबाहो क्रमिष्ये पश्य दैत्यराट्
हे दैत्यांचे स्वामी, बलवान बाहू असलेल्या राजा, मी आता पाऊल टाकतो, बघ, हे दैत्यराजा.