अर्वाग्दशाहाद् यो बालस् तस्मान् मृत्युम् अवाप्स्यति तस्माद् देव न चान्येभ्यस् तत्र नीतिर् विधीयताम्
दहा दिवसांनंतर जो बालक जन्माला येईल, तोच त्याचा मृत्यू घडवेल; म्हणून देवा, यासाठी दुसरा काही उपाय करू नका.
पुनर् नारायणः प्राह नाहं बलोत्कटः सुराः न मत्तो मदपत्याच् च न देवेभ्यो वधो भवेत्
पुन्हा नारायण म्हणाले, "देवतांनो, मी फार सामर्थ्यवान नाही; माझ्यापासून, माझ्या स्वामीपासून किंवा इतर देवतांपासून त्याचा मृत्यू होणार नाही."
ईश्वराद् यदि जायेत अपत्यं बहुशक्तिकम् तस्माद् वधम् अवाप्नोति तारको लोकदारुणः
जर ईश्वरापासून मोठ्या शक्तीने युक्त असे अपत्य जन्माला आले, तर तो भयंकर तारक त्याच्यामुळे नष्ट होईल.
तद् गच्छामः सुराः सर्वे यतितुम् ऋषिभिः सह भार्यार्थं प्रथमो यत्नः कर्तव्यः प्रभविष्णुभिः
म्हणून चला, आपण सर्व देवता आणि ऋषी मिळून पत्नी मिळवण्यासाठी प्रयत्न करूया; हे सामर्थ्यवान लोकांनी प्रथमच केले पाहिजे.
तथेत्य् उक्त्वा सुरगणा जग्मुस् ते च नगोत्तमम् हिमवन्तं रत्नमयं मेनां च हिमवत्प्रियाम्
‘तसेच होवो’ असे म्हणून सर्व देवता रत्नांनी सजलेल्या हिमालय पर्वताकडे आणि हिमालयाच्या प्रिय मेना यांच्याकडे गेले.
इदम् ऊचुः सर्व एव सभार्यं तुहिनं गिरिम्
ते सर्वजण हिमालय पर्वत आणि त्याच्या पत्नीला हे बोलले.
दाक्षायणी लोकमाता या शक्तिः संस्थिता गिरौ बुद्धिः प्रज्ञा धृतिर् मेधा लज्जा पुष्टिः सरस्वती
दक्षकन्या, लोकांची जननी, ही शक्ती पर्वतावर वास करते—तीच बुद्धी, प्रज्ञा, धैर्य, मेधा, लज्जा, पोषण आणि सरस्वती आहे.
एवं त्व् अनेकधा लोके या स्थिता लोकपावनी देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं युवयोर् गर्भम् आविशत्
अशी ही लोकांना पावन करणारी देवी जगात अनेक रूपांनी वास करते; देवांच्या कार्यसिद्धीसाठी ती तुमच्या दोघांच्या गर्भात येईल.
समुत्पन्ना जगन्माता शंभोः पत्नी भविष्यति अस्माकं भवतां चापि पालनी च भविष्यति
जिचा जन्म होईल ती जगाची माता, शंभूची भावी पत्नी आणि आमची व तुमची रक्षण करणारी होईल.
हिमवान् अपि तद् वाक्यं सुराणाम् अभिनन्द्य च मेना चापि महोत्साहा अस्त्व् इत्य् एवं वचो ऽब्रवीत्
हिमालय देवतांच्या या वचनावर आनंदी झाला आणि मेना मोठ्या उत्साहाने म्हणाली, 'तसेच होवो.'
तदोत्पन्ना जगद्धात्री गौरी हिमवतो गृहे शिवध्यानरता नित्यं तन्निष्ठा तन्मनोगता
त्याप्रमाणे हिमालयाच्या घरी जगाला धारण करणारी गौरी जन्मली; ती नेहमी शिवध्यानात मग्न, त्याच्याशी एकरूप आणि निष्ठावान होती.
तां वै प्रोचुः सुरगणा ईशार्थे तप आविश तथा हिमवतः पृष्ठे गौरी तेपे तपो महत्
तिला देवतांनी सांगितले, 'ईश्वरासाठी तप कर.' मग हिमालयाच्या पाठीमागे गौरीने मोठे तप केले.
पुनः संमन्त्रयाम् आसुर् ईशो ध्यायति तां शिवाम् आत्मानं वा तथान्यद् वा न जानीमः कथं भवः
पुन्हा सर्वांनी चर्चा केली—'ईश्वर तिचा विचार करतोय की स्वतःचा, की अजून कुणाचा, हे आपल्याला समजत नाही.'
मेनकायाः सुतायां तु चित्तं दध्यात् सुरेश्वरः तत्र नीतिर् विधातव्या ततः श्रैष्ठ्यम् अवाप्स्यथ ततः प्राह महाबुद्धिर् वाचस्पतिर् उदारधीः
देवतांचा स्वामी मेनकेच्या मुलीवर मन एकाग्र करावा, यासाठी काही उपाय आखावा, म्हणजे तुम्हाला श्रेष्ठता मिळेल.' मग वाक्पती, मोठ्या बुद्धीचे, बोलले.
यस् त्व् अयं मदनो धीमान् कन्दर्पः पुष्पचापधृक् स विध्यतु शिवं शान्तं बाणैः पुष्पमयैः शुभैः
हा जो मदन, म्हणजेच कामदेव, पुष्पबाणधारी आहे, त्याने शुभ फुलांच्या बाणांनी शांत असलेल्या शिवाला वेधावे.
तेन विद्धस् त्रिनेत्रो ऽपि ईशायां बुद्धिम् आदधेत् परिणेष्यत्य् असौ नूनं तदा तां गिरिजां हरः
त्याच्या बाणांनी वेधला गेल्यावर, त्रिनेत्रधारी प्रभूही त्या देवीवर मन केंद्रित करेल; मग हर Girijāशी नक्कीच विवाह करील.
जयिनः पञ्चबाणस्य न बाणाः क्वापि कुण्ठिताः तथोढायां जगद्धात्र्यां शंभोः पुत्रो भविष्यति
पंचबाणाचा जिंकणारा ज्याचे बाण कधीही कुठेही मंदावत नाहीत, त्याच्याचप्रमाणे जगाला आधार देणाऱ्या देवीच्या पोटी शंभूंचा पुत्र जन्माला येईल.
जातः पुत्रस् त्रिनेत्रस्य तारकं स हनिष्यति वसन्तं च सहायार्थं शोभिष्ठं कुसुमाकरम्
त्रिनेत्रधारी शंभूंचा पुत्र जन्म घेईल आणि तो तारकासुराचा वध करील. त्याच्या मदतीसाठी फुलांनी सजलेला वसंत ऋतूही तिथे असू द्या.
आह्लादनं च मनसा कामायैनं प्रयच्छथ
आनंदाने मनात ठेवून, हे सर्व कामदेवाला अर्पण करा.
तथेत्य् उक्त्वा सुरगणा मदनं कुसुमाकरम् प्रेषयाम् आसुर् अव्यग्राः शिवान्तिकम् अरिंदमाः
'तसेच होवो' असे म्हणून देवगणांनी कुठलीही घाई न करता, शत्रूंचा नाश करणारे मदन आणि फुलांचा ऋतू शंकरांकडे पाठवले.
स जगाम त्वरा कामो धृतचापो समाधवः रत्या च सहितः कामः कर्तुं कर्म सुदुष्करम्
कामदेवाने धनुष्य हातात घेऊन, रतीसोबत, ती अतिशय कठीण अशी कृती करण्यासाठी त्वरित निघाला.
गृहीत्वा सशरं चापम् इदं तस्य मनो ऽभवत् मया वेध्यस् त्व् अवेध्यो वै शंभुर् लोकगुरुः प्रभुः
आपले धनुष्य आणि बाण घेऊन कामदेवाच्या मनात असे विचार आले—'मी सर्वांना भेदू शकतो, पण शंभू, जो लोकांचा गुरु आणि सर्वांचा स्वामी आहे, त्याला मी भेदू शकत नाही.'
त्रैलोक्यजयिनो बाणाः शंभौ मे किं दृढा न वा तेनासौ चाग्निनेत्रेण भस्मशेषस् तदा कृतः
तीनही लोकांना जिंकणारे माझे बाण शंभूवर चालतात का नाही, हे पाहायचे होते. पण शंभूने आपल्या अग्निसमान डोळ्यांनी कामदेवाला क्षणार्धात राख करून टाकले.
तद् एव कर्म सुदृढम् ईक्षितुं सुरसत्तमाः आजग्मुस् तत्र यद् वृत्तं शृणु विस्मयकारकम्
हे श्रेष्ठ देवांनो, त्या अद्भुत कृत्याचे साक्षीदार व्हावे म्हणून सर्व देव तिथे एकत्र आले. काय घडले ते ऐका, जे आश्चर्यकारक आहे.
शंभुं दृष्ट्वा सुरगणा यावत् पश्यन्ति मन्मथम् तावच् च भस्मसाद्भूतं कामं दृष्ट्वा भयातुराः तुष्टुवुस् त्रिदशेशानं कृताञ्जलिपुटाः सुराः
शंभूला पाहताना देवगणांनी कामदेवाला राख झालेला पाहिला आणि भीतीने ग्रासले गेले. त्यांनी हात जोडून त्रिदशांचा स्वामी शंभूचे स्तवन केले.
तारकाद् भयम् आपन्नं कुरु पत्नीं गिरेः सुताम्
तारकामुळे आलेल्या भीतीचा नाश करा—गिरीराजाच्या कन्येला पत्नी म्हणून स्वीकारा.
विद्धचित्तो हरो ऽप्य् आशु मेने वाक्यं सुरोदितम् अरुन्धतीं वसिष्ठं च मां तु चक्रधरं तथा
ज्याच्या मनाचा वेध घेतला गेला होता, त्या हरानेही देवांनी सांगितलेले शब्द लगेच मान्य केले. अरुंधती, वसिष्ठ, मी आणि चक्रधारी यांनीही तसेच केले.
प्रेषयाम् आसुर् अमरा विवाहाय परस्परम् संबन्धो ऽपि तथाप्य् आसीद् धिमवल्लोकनाथयोः
देवतांनी एकमेकांकडे विवाहासाठी निरोप पाठवले आणि हिमालय प्रदेशातील दोन राजांची नाती जोडली गेली.
हिमवत्पर्वते श्रेष्ठे नानारत्नविचित्रिते नानावृक्षलताकीर्णे नानाद्विजनिषेविते
हिमवत या उत्तम पर्वतावर, विविध रत्नांनी सजलेला, अनेक झाडे व वेलींनी व्यापलेला आणि अनेक पक्ष्यांनी नित्य वावरलेला असा तो प्रदेश होता.
नदीनदसरःकूपतडागादिभिर् आवृते देवगन्धर्वयक्षादिसिद्धचारणसेविते
नद्या, ओढे, सरोवरे, विहिरी, तलाव यांनी वेढलेला आणि देव, गंधर्व, यक्ष, सिद्ध, चारण यांनी सेविलेला तो प्रदेश होता.