देवानां परमैश्वर्यं हृतं तेन बलीयसा ततस् ते शरणं जग्मुर् देवाः सेन्द्रपुरोगमाः
त्या बलाढ्याने देवांचे सर्वोच्च सामर्थ्य हिरावून घेतले. मग इंद्रासह सर्व देवांनी आश्रय शोधला.
क्षीरोदशायिनं देवं जगतां प्रपितामहम् कृताञ्जलिपुटा देवा विष्णुम् ऊचुर् अनन्यगाः
सर्व देवांनी हात जोडून, क्षीरसागरात विसावणाऱ्या, जगाचा प्रपितामह असलेल्या विष्णूला एकचित्ताने वंदन केले आणि त्याला उद्देशून बोलले.
त्वं त्राता जगतां नाथ देवानां कीर्तिवर्धन सर्वेश्वर जगद्योने त्रयीमूर्ते नमो ऽस्तु ते
तू जगाचा रक्षक आहेस, सर्वांचा स्वामी, देवांची कीर्ती वाढवणारा, सर्वांचा अधिपती, जगाचा मूळ कारण, तीनही वेदांचा मूर्तिमंत स्वरूप — तुला आमचा नमस्कार असो.
लोकस्रष्टासुरान् हन्ता त्वम् एव जगतां पतिः स्थित्युत्पत्तिविनाशानां कारणं त्वं जगन्मय
तूच लोकांचा सर्जक, असुरांचा संहार करणारा, जगाचा स्वामी आहेस. सृष्टी, स्थिती आणि संहाराचे कारण तूच आहेस, सर्वत्र व्यापून राहिलेला.
त्राता न कोप्य् अस्ति जगत्त्रये ऽपि शरीरिणां सर्वविपद्गतानाम् त्वया विना वारिजपत्त्रनेत्र तापत्रयाणां शरणं न चान्यत्
तीनही लोकांत देहधारी जीवांसाठी, संकटात सापडलेल्यांसाठी, कमलासारख्या डोळ्याच्या, तुझ्याशिवाय दुसरा कोणीच रक्षक नाही. तीन प्रकारच्या दुःखांपासून तुझ्याशिवाय दुसरे कोणतेच आश्रय नाही.
पिता च माता जगतो ऽखिलस्य त्वम् एव सेवासुलभो ऽसि विष्णो प्रसीद पाहीश महाभयेभ्यो श्मदार्तिहन्ता वद कस् त्वदन्यः
तूच या संपूर्ण जगाचा पिता आणि माता आहेस, विष्णू. सेवा केल्याने सहज मिळणारा आहेस. कृपा कर, प्रभो, आम्हाला मोठ्या संकटांतून वाचव. तुझ्याशिवाय आमची दुःखे दूर करणारा दुसरा कोण आहे?
आदिकर्ता वराहस् त्वं मत्स्यः कूर्मस् तथैव च इत्यादिरूपभेदैर् नो रक्षसे भय आगते
तूच आदिकर्ता, वराह, मत्स्य, कूर्म — अशा विविध रूपांनी, संकट आल्यावर आम्हाला वाचवतोस.
हृतस्वाम्यान् सुरगणान् हृतदारान् गतापदः कस्मान् न रक्षसे देव अनन्यशरणान् हरे
देवतांचे राज्य गेले, त्यांच्या स्त्रिया हिरावल्या, स्थानही गेले — तरी, हे देव, हे हरी, दुसरा आधार नसताना तू आम्हाला का वाचवत नाहीस?
ततः प्रोवाच भगवाञ् शेषशायी जगत्पतिः कस्माच् च भयम् आपन्नं तद् ब्रुवन्तु गतज्वराः ततः श्रियः पतिं प्राहुस् तं तारकवधं प्रति
त्यावेळी शेषावर विसावणारे, जगाचे स्वामी भगवान म्हणाले, "तुम्ही आता निर्धास्तपणे सांगा, तुम्हाला भीती कशाची वाटतेय?" मग सर्वांनी श्रीच्या पतीला तारकाच्या वधाबद्दल सांगितले.
तारकाद् भयम् आपन्नं भीषणं रोमहर्षणम् न युद्धैस् तपसा शापैर् हन्तुं नैव क्षमा वयम्
आम्हाला तारकामुळे फार भयंकर, अंगावर काटा आणणारी भीती वाटते; युद्धाने, तपाने किंवा शापांनीही आम्ही त्याचा नाश करू शकत नाही.
अर्वाग्दशाहाद् यो बालस् तस्मान् मृत्युम् अवाप्स्यति तस्माद् देव न चान्येभ्यस् तत्र नीतिर् विधीयताम्
दहा दिवसांनंतर जो बालक जन्माला येईल, तोच त्याचा मृत्यू घडवेल; म्हणून देवा, यासाठी दुसरा काही उपाय करू नका.
पुनर् नारायणः प्राह नाहं बलोत्कटः सुराः न मत्तो मदपत्याच् च न देवेभ्यो वधो भवेत्
पुन्हा नारायण म्हणाले, "देवतांनो, मी फार सामर्थ्यवान नाही; माझ्यापासून, माझ्या स्वामीपासून किंवा इतर देवतांपासून त्याचा मृत्यू होणार नाही."
ईश्वराद् यदि जायेत अपत्यं बहुशक्तिकम् तस्माद् वधम् अवाप्नोति तारको लोकदारुणः
जर ईश्वरापासून मोठ्या शक्तीने युक्त असे अपत्य जन्माला आले, तर तो भयंकर तारक त्याच्यामुळे नष्ट होईल.
तद् गच्छामः सुराः सर्वे यतितुम् ऋषिभिः सह भार्यार्थं प्रथमो यत्नः कर्तव्यः प्रभविष्णुभिः
म्हणून चला, आपण सर्व देवता आणि ऋषी मिळून पत्नी मिळवण्यासाठी प्रयत्न करूया; हे सामर्थ्यवान लोकांनी प्रथमच केले पाहिजे.
तथेत्य् उक्त्वा सुरगणा जग्मुस् ते च नगोत्तमम् हिमवन्तं रत्नमयं मेनां च हिमवत्प्रियाम्
‘तसेच होवो’ असे म्हणून सर्व देवता रत्नांनी सजलेल्या हिमालय पर्वताकडे आणि हिमालयाच्या प्रिय मेना यांच्याकडे गेले.
इदम् ऊचुः सर्व एव सभार्यं तुहिनं गिरिम्
ते सर्वजण हिमालय पर्वत आणि त्याच्या पत्नीला हे बोलले.
दाक्षायणी लोकमाता या शक्तिः संस्थिता गिरौ बुद्धिः प्रज्ञा धृतिर् मेधा लज्जा पुष्टिः सरस्वती
दक्षकन्या, लोकांची जननी, ही शक्ती पर्वतावर वास करते—तीच बुद्धी, प्रज्ञा, धैर्य, मेधा, लज्जा, पोषण आणि सरस्वती आहे.
एवं त्व् अनेकधा लोके या स्थिता लोकपावनी देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं युवयोर् गर्भम् आविशत्
अशी ही लोकांना पावन करणारी देवी जगात अनेक रूपांनी वास करते; देवांच्या कार्यसिद्धीसाठी ती तुमच्या दोघांच्या गर्भात येईल.
समुत्पन्ना जगन्माता शंभोः पत्नी भविष्यति अस्माकं भवतां चापि पालनी च भविष्यति
जिचा जन्म होईल ती जगाची माता, शंभूची भावी पत्नी आणि आमची व तुमची रक्षण करणारी होईल.
हिमवान् अपि तद् वाक्यं सुराणाम् अभिनन्द्य च मेना चापि महोत्साहा अस्त्व् इत्य् एवं वचो ऽब्रवीत्
हिमालय देवतांच्या या वचनावर आनंदी झाला आणि मेना मोठ्या उत्साहाने म्हणाली, 'तसेच होवो.'
तदोत्पन्ना जगद्धात्री गौरी हिमवतो गृहे शिवध्यानरता नित्यं तन्निष्ठा तन्मनोगता
त्याप्रमाणे हिमालयाच्या घरी जगाला धारण करणारी गौरी जन्मली; ती नेहमी शिवध्यानात मग्न, त्याच्याशी एकरूप आणि निष्ठावान होती.
तां वै प्रोचुः सुरगणा ईशार्थे तप आविश तथा हिमवतः पृष्ठे गौरी तेपे तपो महत्
तिला देवतांनी सांगितले, 'ईश्वरासाठी तप कर.' मग हिमालयाच्या पाठीमागे गौरीने मोठे तप केले.
पुनः संमन्त्रयाम् आसुर् ईशो ध्यायति तां शिवाम् आत्मानं वा तथान्यद् वा न जानीमः कथं भवः
पुन्हा सर्वांनी चर्चा केली—'ईश्वर तिचा विचार करतोय की स्वतःचा, की अजून कुणाचा, हे आपल्याला समजत नाही.'
मेनकायाः सुतायां तु चित्तं दध्यात् सुरेश्वरः तत्र नीतिर् विधातव्या ततः श्रैष्ठ्यम् अवाप्स्यथ ततः प्राह महाबुद्धिर् वाचस्पतिर् उदारधीः
देवतांचा स्वामी मेनकेच्या मुलीवर मन एकाग्र करावा, यासाठी काही उपाय आखावा, म्हणजे तुम्हाला श्रेष्ठता मिळेल.' मग वाक्पती, मोठ्या बुद्धीचे, बोलले.
यस् त्व् अयं मदनो धीमान् कन्दर्पः पुष्पचापधृक् स विध्यतु शिवं शान्तं बाणैः पुष्पमयैः शुभैः
हा जो मदन, म्हणजेच कामदेव, पुष्पबाणधारी आहे, त्याने शुभ फुलांच्या बाणांनी शांत असलेल्या शिवाला वेधावे.
तेन विद्धस् त्रिनेत्रो ऽपि ईशायां बुद्धिम् आदधेत् परिणेष्यत्य् असौ नूनं तदा तां गिरिजां हरः
त्याच्या बाणांनी वेधला गेल्यावर, त्रिनेत्रधारी प्रभूही त्या देवीवर मन केंद्रित करेल; मग हर Girijāशी नक्कीच विवाह करील.
जयिनः पञ्चबाणस्य न बाणाः क्वापि कुण्ठिताः तथोढायां जगद्धात्र्यां शंभोः पुत्रो भविष्यति
पंचबाणाचा जिंकणारा ज्याचे बाण कधीही कुठेही मंदावत नाहीत, त्याच्याचप्रमाणे जगाला आधार देणाऱ्या देवीच्या पोटी शंभूंचा पुत्र जन्माला येईल.
जातः पुत्रस् त्रिनेत्रस्य तारकं स हनिष्यति वसन्तं च सहायार्थं शोभिष्ठं कुसुमाकरम्
त्रिनेत्रधारी शंभूंचा पुत्र जन्म घेईल आणि तो तारकासुराचा वध करील. त्याच्या मदतीसाठी फुलांनी सजलेला वसंत ऋतूही तिथे असू द्या.
आह्लादनं च मनसा कामायैनं प्रयच्छथ
आनंदाने मनात ठेवून, हे सर्व कामदेवाला अर्पण करा.
तथेत्य् उक्त्वा सुरगणा मदनं कुसुमाकरम् प्रेषयाम् आसुर् अव्यग्राः शिवान्तिकम् अरिंदमाः
'तसेच होवो' असे म्हणून देवगणांनी कुठलीही घाई न करता, शत्रूंचा नाश करणारे मदन आणि फुलांचा ऋतू शंकरांकडे पाठवले.