तवातितेजसाविष्टम् इदं रूपं न शोभते असहन्ती च संज्ञा सा वने चरति शाड्वले
तुझ्या प्रचंड तेजामुळे हे रूप शोभत नाही; ते सहन न होऊन संज्ञा आता गवताळ जंगलात फिरते आहे.
द्रष्टा हि तां भवान् अद्य स्वां भार्यां शुभचारिणीम् श्लाघ्यां योगबलोपेतां योगम् आस्थाय गोपते
आज, गायींच्या रक्षक, तू स्वतःच्या पुण्यशील, योगशक्तीने युक्त आणि प्रशंसनीय पत्नीला, योगाच्या बळावर पाहशील.
अनुकूलं तु ते देव यदि स्यान् मम संमतम् रूपं निर्वर्तयाम्य् अद्य तव कान्तम् अरिंदम
देवा, जर तुला आणि मलाही मान्य असेल, तर आज मी तुझ्यासाठी तुला आवडेल असं रूप तयार करीन, शत्रूंचा संहार करणारा.
ततो ऽभ्युपगमात् त्वष्टा मार्तण्डस्य विवस्वतः भ्रमिम् आरोप्य तत् तेजः शातयाम् आस भो द्विजाः
मग त्याच्या संमतीने त्वष्ट्याने मार्तंड विवस्वानसाठी, त्याला चाकावर ठेवून, त्याचं तेज कमी केलं, द्विजांनो.
ततो निर्भासितं रूपं तेजसा संहतेन वै कान्तात् कान्ततरं द्रष्टुम् अधिकं शुशुभे तदा
मग त्याचं तेज एकत्र करून ते रूप इतकं सुंदर दिसलं, की आधीपेक्षा अधिक तेजस्वी आणि आकर्षक झालं.
ददर्श योगम् आस्थाय स्वां भार्यां वडवां ततः अधृष्यां सर्वभूतानां तेजसा नियमेन च
मग योगाच्या बळावर त्याने स्वतःची पत्नी वडवा हिला पाहिलं, जी आपल्या तेजाने आणि संयमाने सर्व प्राण्यांना अप्राप्य होती.
वडवावपुषा विप्राश् चरन्तीम् अकुतोभयाम् सो ऽश्वरूपेण भगवांस् तां मुखे समभावयत्
वडवेच्या रूपात निर्भयपणे फिरताना ती ब्राह्मणांनी पाहिली; आणि भगवंत घोड्याच्या रूपात तिच्या तोंडाशी गेला.
मैथुनाय विचेष्टन्तीं परपुंसो ऽवशङ्कया सा तन् निरवमच् छुक्रं नासिकाभ्यां विवस्वतः
ती परपुरुषाची शंका घेऊन संग टाळत होती, म्हणून तिने विवस्वानाचं वीर्य नाकातून बाहेर टाकलं.
देवौ तस्याम् अजायेताम् अश्विनौ भिषजां वरौ नासत्यश् चैव दस्रश् च स्मृतौ द्वाव् अश्विनाव् इति
तिच्या पोटी दोन अश्विनी कुमार जन्मले, जे वैद्यांमध्ये श्रेष्ठ आहेत. त्यांना नासत्य आणि दस्र असे नाव आहे. हे दोघे अश्विनी कुमार म्हणून ओळखले जातात.
मार्तण्डस्यात्मजाव् एताव् अष्टमस्य प्रजापतेः तां तु रूपेण कान्तेन दर्शयाम् आस भास्करः
हे दोघे मार्तंडाचे पुत्र आहेत, जो आठवा प्रजापती आहे. भास्कराने तिला सुंदर रूपात त्यांना दाखवली.
सा तु दृष्ट्वैव भर्तारं तुतोष मुनिसत्तमाः यमस् तु कर्मणा तेन भृशं पीडितमानसः
ती आपल्या पतीला पाहून तृप्त झाली, हे श्रेष्ठ मुनीहो. पण यम त्या कृतीमुळे मनाने फारच व्याकुळ झाला.
धर्मेण रञ्जयाम् आस धर्मराज इमाः प्रजाः स लेभे कर्मणा तेन शुभेन परमद्युतिः
धर्मराजाने या सर्व प्रजांना धर्माने आनंद दिला. त्या शुभ कर्मामुळे त्याला परम तेज प्राप्त झाले.
पितॄणाम् आधिपत्यं च लोकपालत्वम् एव च मनुः प्रजापतिस् त्व् आसीत् सावर्णिः स तपोधनाः
त्याला पितरांचे अधिपत्य आणि लोकपालपद मिळाले. सावर्णी मनू प्रजापती झाला, जो तपश्चर्येने परिपूर्ण होता.
भाव्यः समागते तस्मिन् मनुः सावर्णिके ऽन्तरे मेरुपृष्ठे तपो नित्यम् अद्यापि स चरत्य् उत
त्या काळात सावर्णी मनू होईल. आजही तो मेरूच्या शिखरावर सातत्याने तप करत आहे.
भ्राता शनैश्चरस् तस्य ग्रहत्वं स तु लब्धवान् त्वष्टा तु तेजसा तेन विष्णोश् चक्रम् अकल्पयत्
त्याचा भाऊ शनैश्चर ग्रह झाला. त्वष्ट्याने आपल्या तेजाने विष्णूचे चक्र तयार केले.
तद् अप्रतिहतं युद्धे दानवान्तचिकीर्षया यवीयसी तु साप्य् आसीद् यमी कन्या यशस्विनी
ते शस्त्र युद्धात कोणालाही थांबवता येत नाही, ते दानवांचा नाश करण्यासाठी बनवले गेले. आणि त्याची धाकटी, यशस्वी कन्या म्हणजे यमी.
अभवच् च सरिच्छ्रेष्ठा यमुना लोकपावनी मनुर् इत्य् उच्यते लोके सावर्ण इति चोच्यते
ती सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ, लोकांना पावन करणारी यमुना झाली. जगात त्याला मनू म्हणतात, आणि सावर्णी असेही नाव आहे.
द्वितीयो यः सुतस् तस्य मनोर् भ्राता शनैश्चरः ग्रहत्वं स च लेभे वै सर्वलोकाभिपूजितः
त्या मनूचा दुसरा मुलगा, त्याचा भाऊ शनैश्चर, त्यालाही ग्रहपद मिळाले आणि सर्व लोकांनी त्याचा सन्मान केला.
य इदं जन्म देवानां शृणुयान् नरसत्तमः आपदं प्राप्य मुच्येत प्राप्नुयाच् च महद् यशः
हे श्रेष्ठ पुरुषा, जो कोणी देवांचा हा जन्मकथा ऐकेल, त्याच्यावर संकट आले तरी तो मुक्त होईल आणि मोठे यश मिळवेल.
मनोर् वैवस्वतस्यासन् पुत्रा वै नव तत्समाः इक्ष्वाकुश् चैव नाभागो धृष्टः शर्यातिर् एव च
वैवस्वत मनूचे नऊ पुत्र होते, जे त्याच्यासारखेच होते. त्यात इक्ष्वाकू, नाभाग, धृष्ट आणि शर्याति हे होते.
नरिष्यन्तश् च षष्ठो वै प्रांशू रिष्टश् च सप्तमः करूषश् च पृषध्रश् च नवैते मुनिसत्तमाः
नरिष्यंत सहावा, प्रांशू आणि ऋष्ट सातवा, करूष आणि पृषध्र—हे नऊ, हे श्रेष्ठ मुनीहो.
अकरोत् पुत्रकामस् तु मनुर् इष्टिं प्रजापतिः मित्रावरुणयोर् विप्राः पूर्वम् एव महामतिः
पुत्रप्राप्तीसाठी प्रजापती मनूने पूर्वीच, हे ब्राह्मणहो, मित्रावरुण यांच्यासाठी यज्ञ केला.
अनुत्पन्नेषु बहुषु पुत्रेष्व् एतेषु भो द्विजाः तस्यां च वर्तमानायाम् इष्ट्यां च द्विजसत्तमाः
हे द्विजांनो, या अनेक पुत्रांचा जन्म झाला नव्हता आणि तो यज्ञ चालू असतानाच, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो—
मित्रावरुणयोर् अंशे मनुर् आहुतिम् आवहत् तत्र दिव्याम्बरधरा दिव्याभरणभूषिता
मित्रावरुणांच्या भागात मनूने आहुती दिली. तेव्हा दिव्य वस्त्र घातलेली, दिव्य दागिने घातलेली एक स्त्री तेथे प्रकट झाली.
दिव्यसंहनना चैव इला जज्ञ इति श्रुतिः ताम् इलेत्य् एव होवाच मनुर् दण्डधरस् तदा
ती दिव्य अंगकाठीची होती, तिचे नाव इला असे पडले, असे ऐकायला मिळते. मनू, जो दंडधारी होता, त्याने तिला 'इला' असे संबोधले.
अनुगच्छस्व मां भद्रे तम् इला प्रत्युवाच ह धर्मयुक्तम् इदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम्
त्याने सांगितले, 'माझ्या मागे ये, शुभे.' तेव्हा इलेने धर्मयुक्त आणि योग्य असे हे वचन त्या पुत्राची इच्छा असलेल्या प्रजापतीला दिले.
मित्रावरुणयोर् अंशे जातास्मि वदतां वर तयोः सकाशं यास्यामि न मां धर्महतां कुरु
मित्र आणि वरुण यांच्या अंशातून मी जन्मले आहे, बोलणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुम्ही ऐका, मी त्यांच्याकडे जाणार आहे—माझ्यावर अन्याय करू नका, मला धर्मत्यागी बनवू नका.
सैवम् उक्त्वा मनुं देवं मित्रावरुणयोर् इला गत्वान्तिकं वरारोहा प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत्
अशी विनंती करून इला या सुंदर रूपाच्या देवीने मनूला वंदन केले आणि मग हात जोडून मित्र आणि वरुण यांच्या जवळ जाऊन म्हणाली—
अंशे ऽस्मि युवयोर् जाता देवौ किं करवाणि वाम् मनुना चाहम् उक्ता वाऐ अनुगच्छस्व माम् इति
देवतांनो, मी तुमच्या अंशातून जन्मले आहे, मी तुमच्यासाठी काय करू? मनूने मला सांगितले आहे, 'माझ्या मागे ये.'
तौ तथावादिनीं साध्वीम् इलां धर्मपरायणाम् मित्रश् च वरुणश् चोभाव् ऊचतुस् तां द्विजोत्तमाः
ती अशी बोलली, धर्मनिष्ठ आणि सती इला, तेव्हा मित्र आणि वरुण या दोघांनी तिला उत्तर दिले, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.