अरुन्धती यथा स्त्रीणां सतीनां श्रेष्ठतां गता तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम्
सती स्त्रियांमध्ये अरुंधती जशी श्रेष्ठ झाली, तशीच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
यथा समस्तविद्यानां मोक्षविद्या परा स्मृता तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम्
सर्व विद्यांमध्ये मोक्षविद्या जशी श्रेष्ठ मानली जाते, तशीच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
मनुष्याणां यथा राजा धेनूनाम् अपि कामधुक् तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
माणसांमध्ये राजा जसा श्रेष्ठ आहे आणि गायींमध्ये कामधेनू जशी श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
सुवर्णं सर्वरत्नानां सर्पाणां वासुकिर् यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
सर्व रत्नांमध्ये सोनं जसं श्रेष्ठ आहे आणि सापांमध्ये वासुकी जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
प्रह्लादः सर्वदैत्यानां रामः शस्त्रभृतां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
सर्व दैत्यांमध्ये प्रह्लाद जसा श्रेष्ठ आहे आणि शस्त्रधारींमध्ये राम जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
झषाणां मकरो यद्वन् मृगाणां मृगराड् यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
पाण्यातील प्राण्यांमध्ये मकर जसा श्रेष्ठ आहे आणि प्राण्यांमध्ये सिंह जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
समुद्राणां यथा श्रेष्ठः क्षीरोदः सरितां पतिः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
सर्व समुद्रांमध्ये क्षीरसागर जसा श्रेष्ठ आहे आणि नद्यांमध्ये जो प्रमुख आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
वरुणो यादसां यद्वद् यमः संयमिनां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
पाण्यातील प्राण्यांमध्ये वरुण जसा श्रेष्ठ आहे आणि संयमी लोकांमध्ये यम जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
देवर्षीणां यथा श्रेष्ठो नारदो मुनिसत्तमाः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
देवर्षींमध्ये नारद जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
धातूनां काञ्चनं यद्वत् पवित्राणां च दक्षिणा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
सर्व धातूंमध्ये सोनं जसं श्रेष्ठ आहे आणि शुद्धीमध्ये दक्षिणा जशी श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
प्रजापतिर् यथा दक्ष ऋषीणां कश्यपो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
प्रजापतींमध्ये दक्ष जसा श्रेष्ठ आहे आणि ऋषींमध्ये कश्यप जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
ग्रहाणां भास्करो यद्वन् मन्त्राणां प्रणवो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
सर्व ग्रहांमध्ये सूर्य जसा श्रेष्ठ आहे आणि मंत्रांमध्ये ॐ जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
अश्वमेधस् तु यज्ञानां यथा श्रेष्ठः प्रकीर्तितः तथा समस्ततीर्थानां क्षेत्रं च तद् द्विजोत्तमाः
सर्व यज्ञांमध्ये अश्वमेध जसा श्रेष्ठ मानला जातो, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये ते क्षेत्र श्रेष्ठ आहे.
ओषधीनां यथा धान्यं तृणेषु तृणराड् यथा तथा समस्ततीर्थानाम् उत्तमं पुरुषोत्तमम्
सर्व औषधींमध्ये धान्य जसं श्रेष्ठ आहे आणि गवतांमध्ये गवतांचा राजा जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
यथा समस्ततीर्थानां धर्मः संसारतारकः तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम्
जशी सर्व तीर्थांची पुण्यता माणसाला संसाराच्या समुद्रातून पार नेते, तशीच सर्व तीर्थांमध्ये तो पुरुषोत्तम सर्वात श्रेष्ठ आहे.
सर्वेषां चैव तीर्थानां क्षेत्राणां च द्विजोत्तमाः जपहोमव्रतानां च तपोदानफलानि च
सर्व तीर्थ, क्षेत्र, जप, होम, व्रत, तप आणि दान यांचे फळ असे आहे, हे द्विजश्रेष्ठांनो.
न तत् पश्यामि भो विप्रा यत् तेन सदृशं भुवि किं चात्र बहुनोक्तेन भाषितेन पुनः पुनः
हे ब्राह्मणहो, या पृथ्वीवर त्यासारखे दुसरे काहीच मला दिसत नाही; मग पुन्हा पुन्हा त्याच गोष्टीचे वर्णन कशाला करावे?
सत्यं सत्यं पुनः सत्यं क्षेत्रं तत् परमं महत् पुरुषाख्यं सकृद् दृष्ट्वा सागराम्भःसमाप्लुतम्
खरेच, खरेच, पुन्हा सांगतो, ते क्षेत्र अत्यंत महान आहे; एकदाच जरी त्या पुरुषोत्तम स्थळाचे दर्शन घडले, तरी जणू एखाद्याने समुद्रात स्नान केल्यासारखी शुद्धी मिळते.
ब्रह्मविद्यां सकृज् ज्ञात्वा गर्भवासो न विद्यते हरेः संनिहिते स्थान उत्तमे पुरुषोत्तमे
एकदाच ब्रह्मविद्या समजली, की पुन्हा गर्भवास मिळत नाही; जिथे हरि स्वतः आहे, त्या पुरुषोत्तमाच्या श्रेष्ठ स्थानी.
संवत्सरम् उपासीत मासमात्रम् अथापि वा तेन जप्तं हुतं तेन तेन तप्तं तपो महत्
कोणी तिथे एक वर्ष, किंवा अगदी एक महिना जरी उपासना केली, तरी तिथे केलेला जप, होम किंवा कोणतेही मोठे तप सर्व फलदायी ठरते.
स याति परमं स्थानं यत्र योगेश्वरो हरिः भुक्त्वा भोगान् विचित्रांश् च देवयोषित्समन्वितः
तो त्या परम स्थानाला पोहोचतो, जिथे योगेश्वर हरि वास करतो, आणि देवांगनांसह विविध सुखांचा अनुभव घेतो.
कल्पान्ते पुनर् आगत्य मर्त्यलोके नरोत्तमः जायते योगिनां विप्रा ज्ञानज्ञेयोद्यतो गृहे
कल्पाच्या शेवटी, पुन्हा मर्त्यलोकात परत येऊन, तो उत्तम पुरुष योगी आणि ब्राह्मणांच्या घरी, ज्ञान आणि त्याच्या साधनेसाठी जन्म घेतो.
संप्राप्य वैष्णवं योगं हरेः स्वच्छन्दतां व्रजेत् कल्पवृक्षस्य रामस्य कृष्णस्य भद्रया सह
तो वैष्णव योग प्राप्त करून, हरिच्या इच्छेप्रमाणे मुक्ती मिळवतो, आणि कल्पवृक्ष, राम, कृष्ण व शुभेच्छा असलेल्या भगिनीच्या सोबतीने राहतो.
मार्कण्डेयेन्द्रद्युम्नस्य माहात्म्यं माधवस्य च स्वर्गद्वारस्य माहात्म्यं सागरस्य विधिः क्रमात्
मार्कंडेय, इंद्रद्युम्न आणि माधव यांचे माहात्म्य, स्वर्गद्वाराचे गौरव, आणि समुद्राची विधी यांचे वर्णन मी क्रमाने सांगतो.
मार्जनस्य यथाकाले भागीरथ्याः समागमम् सर्वम् एतन् मया ख्यातं यत् परं श्रोतुम् इच्छथ
शुद्धीकरणाचा योग्य काळ, भागीरथीचे संगम—हे सर्व मी तुम्हाला सांगितले, तुम्हाला जे काही श्रेष्ठ ऐकायचे आहे तेही सांगितले.
इन्द्रद्युम्नस्य माहात्म्यम् एतच् च कथितं मया सर्वाश्चर्यं समाख्यातं रहस्यं पुरुषोत्तमम् पुराणं परमं गुह्यं धन्यं संसारमोचनम्
इंद्रद्युम्नाचे माहात्म्य मी सांगितले; सर्व अद्भुत गोष्टी सांगितल्या, पुरुषोत्तमाचे रहस्य, ते प्राचीन, अतीगूढ, पवित्र आणि संसारातून मुक्त करणारे आहे.
नहि नस् तृप्तिर् अस्तीह शृण्वतां तीर्थविस्तरम् पुनर् एव परं गुह्यं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः परं तीर्थस्य माहात्म्यं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम्
आम्हाला अजून समाधान मिळाले नाही, या सर्व तीर्थांचे विस्तार ऐकताना; म्हणून तुम्ही पुन्हा एकदा ते परमगूढ, सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ असे माहात्म्य पूर्णपणे सांगावे.
इमम् एव पुरा प्रश्नं पृष्टो ऽस्मि द्विजसत्तमाः नारदेन प्रयत्नेन तदा तं प्रोक्तवान् अहम्
हेच प्रश्न पूर्वी नारदाने मला खूप प्रयत्नपूर्वक विचारले होते, द्विजश्रेष्ठांनो; तेव्हा मी त्याला हे सांगितले होते.
तपसो यज्ञदानानां तीर्थानां पावनं स्मृतम् सर्वं श्रुतं मया त्वत्तो जगद्योने जगत्पते
तप, यज्ञ आणि दान यांमध्ये तीर्थे पावन मानली जातात; हे सर्व मी तुझ्याकडून ऐकले आहे, हे जगाचा उगम आणि पालन करणाऱ्या प्रभो.
कियन्ति सन्ति तीर्थानि स्वर्गमर्त्यरसातले सर्वेषाम् एव तीर्थानां सर्वदा किं विशिष्यते
स्वर्ग, पृथ्वी आणि पाताळात किती तीर्थे आहेत? त्या सर्व तीर्थांमध्ये नेहमीच सर्वश्रेष्ठ कोणते आहे?