ऐरावतो गजेन्द्राणां महर्षीणां भृगुर् यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा गजांमध्ये ऐरावत आणि महर्षींमध्ये भृगु श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
सेनानीनां यथा स्कन्दः सिद्धानां कपिलो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा सेनापतींमध्ये स्कंद आणि सिद्धांमध्ये कपिल श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
उच्चैःश्रवा यथाश्वानां कवीनाम् उशना कविः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा घोड्यांमध्ये उच्चैःश्रवा आणि कवींमध्ये उशनास श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
मुनीनां च यथा व्यासः कुबेरो यक्षरक्षसाम् तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा मुनींमध्ये व्यास आणि यक्ष-राक्षसांमध्ये कुबेर श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
इन्द्रियाणां मनो यद्वद् भूतानाम् अवनी यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जशी इंद्रियांमध्ये मन आणि सर्व भूतांमध्ये पृथ्वी श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां पवनः प्लवतां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा सर्व वृक्षांमध्ये अश्वत्थ आणि हालचाल करणाऱ्यांमध्ये वायू श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
भूषणानां तु सर्वेषां यथा चूडामणिर् द्विजाः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा सर्व दागिन्यांमध्ये कुडामणी श्रेष्ठ असतो, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
गन्धर्वाणां चित्ररथः शस्त्राणां कुलिशो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
गंधर्वांमध्ये चित्ररथ जसा श्रेष्ठ आहे आणि शस्त्रांमध्ये वज्र जसं श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
अकारः सर्ववर्णानां गायत्री छन्दसां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
सर्व वर्णांमध्ये 'अ' जसा प्रमुख आहे आणि छंदांमध्ये गायत्री जशी श्रेष्ठ आहे, तशीच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
सर्वाङ्गेभ्यो यथा श्रेष्ठम् उत्तमाङ्गं द्विजोत्तमाः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
सर्व अंगांमध्ये डोकं जसं श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
अरुन्धती यथा स्त्रीणां सतीनां श्रेष्ठतां गता तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम्
सती स्त्रियांमध्ये अरुंधती जशी श्रेष्ठ झाली, तशीच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
यथा समस्तविद्यानां मोक्षविद्या परा स्मृता तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम्
सर्व विद्यांमध्ये मोक्षविद्या जशी श्रेष्ठ मानली जाते, तशीच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
मनुष्याणां यथा राजा धेनूनाम् अपि कामधुक् तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
माणसांमध्ये राजा जसा श्रेष्ठ आहे आणि गायींमध्ये कामधेनू जशी श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
सुवर्णं सर्वरत्नानां सर्पाणां वासुकिर् यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
सर्व रत्नांमध्ये सोनं जसं श्रेष्ठ आहे आणि सापांमध्ये वासुकी जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
प्रह्लादः सर्वदैत्यानां रामः शस्त्रभृतां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
सर्व दैत्यांमध्ये प्रह्लाद जसा श्रेष्ठ आहे आणि शस्त्रधारींमध्ये राम जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
झषाणां मकरो यद्वन् मृगाणां मृगराड् यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
पाण्यातील प्राण्यांमध्ये मकर जसा श्रेष्ठ आहे आणि प्राण्यांमध्ये सिंह जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
समुद्राणां यथा श्रेष्ठः क्षीरोदः सरितां पतिः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
सर्व समुद्रांमध्ये क्षीरसागर जसा श्रेष्ठ आहे आणि नद्यांमध्ये जो प्रमुख आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
वरुणो यादसां यद्वद् यमः संयमिनां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
पाण्यातील प्राण्यांमध्ये वरुण जसा श्रेष्ठ आहे आणि संयमी लोकांमध्ये यम जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
देवर्षीणां यथा श्रेष्ठो नारदो मुनिसत्तमाः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
देवर्षींमध्ये नारद जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
धातूनां काञ्चनं यद्वत् पवित्राणां च दक्षिणा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
सर्व धातूंमध्ये सोनं जसं श्रेष्ठ आहे आणि शुद्धीमध्ये दक्षिणा जशी श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
प्रजापतिर् यथा दक्ष ऋषीणां कश्यपो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
प्रजापतींमध्ये दक्ष जसा श्रेष्ठ आहे आणि ऋषींमध्ये कश्यप जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
ग्रहाणां भास्करो यद्वन् मन्त्राणां प्रणवो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
सर्व ग्रहांमध्ये सूर्य जसा श्रेष्ठ आहे आणि मंत्रांमध्ये ॐ जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
अश्वमेधस् तु यज्ञानां यथा श्रेष्ठः प्रकीर्तितः तथा समस्ततीर्थानां क्षेत्रं च तद् द्विजोत्तमाः
सर्व यज्ञांमध्ये अश्वमेध जसा श्रेष्ठ मानला जातो, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये ते क्षेत्र श्रेष्ठ आहे.
ओषधीनां यथा धान्यं तृणेषु तृणराड् यथा तथा समस्ततीर्थानाम् उत्तमं पुरुषोत्तमम्
सर्व औषधींमध्ये धान्य जसं श्रेष्ठ आहे आणि गवतांमध्ये गवतांचा राजा जसा श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
यथा समस्ततीर्थानां धर्मः संसारतारकः तथा समस्ततीर्थानां श्रेष्ठं तत् पुरुषोत्तमम्
जशी सर्व तीर्थांची पुण्यता माणसाला संसाराच्या समुद्रातून पार नेते, तशीच सर्व तीर्थांमध्ये तो पुरुषोत्तम सर्वात श्रेष्ठ आहे.
सर्वेषां चैव तीर्थानां क्षेत्राणां च द्विजोत्तमाः जपहोमव्रतानां च तपोदानफलानि च
सर्व तीर्थ, क्षेत्र, जप, होम, व्रत, तप आणि दान यांचे फळ असे आहे, हे द्विजश्रेष्ठांनो.
न तत् पश्यामि भो विप्रा यत् तेन सदृशं भुवि किं चात्र बहुनोक्तेन भाषितेन पुनः पुनः
हे ब्राह्मणहो, या पृथ्वीवर त्यासारखे दुसरे काहीच मला दिसत नाही; मग पुन्हा पुन्हा त्याच गोष्टीचे वर्णन कशाला करावे?
सत्यं सत्यं पुनः सत्यं क्षेत्रं तत् परमं महत् पुरुषाख्यं सकृद् दृष्ट्वा सागराम्भःसमाप्लुतम्
खरेच, खरेच, पुन्हा सांगतो, ते क्षेत्र अत्यंत महान आहे; एकदाच जरी त्या पुरुषोत्तम स्थळाचे दर्शन घडले, तरी जणू एखाद्याने समुद्रात स्नान केल्यासारखी शुद्धी मिळते.
ब्रह्मविद्यां सकृज् ज्ञात्वा गर्भवासो न विद्यते हरेः संनिहिते स्थान उत्तमे पुरुषोत्तमे
एकदाच ब्रह्मविद्या समजली, की पुन्हा गर्भवास मिळत नाही; जिथे हरि स्वतः आहे, त्या पुरुषोत्तमाच्या श्रेष्ठ स्थानी.
संवत्सरम् उपासीत मासमात्रम् अथापि वा तेन जप्तं हुतं तेन तेन तप्तं तपो महत्
कोणी तिथे एक वर्ष, किंवा अगदी एक महिना जरी उपासना केली, तरी तिथे केलेला जप, होम किंवा कोणतेही मोठे तप सर्व फलदायी ठरते.