वटसागरयोर् मध्ये यः स्मरेत् पुरुषोत्तमम् ते ऽपि तत्र नरा यान्ति ये मृताः पुरुषोत्तमे
वड आणि समुद्र यांच्या मध्ये जे पुरुषोत्तमाचे स्मरण करतात, आणि जे पुरुषोत्तम क्षेत्रात मरण पावतात, तेही त्या स्थानाला पोहोचतात.
ते ऽपि तत्र परं स्थानं यान्ति नास्त्य् अत्र संशयः एवं मया मुनिश्रेष्ठा विष्णुलोकः सनातनः सर्वानन्दकरः प्रोक्तो भुक्तिमुक्तिफलप्रदः
तेही त्या परम स्थानाला जातात, यात काहीच शंका नाही. हे श्रेष्ठ मुनींनो, मी सनातन, सर्व आनंद देणारे, भोग आणि मुक्ती देणारे विष्णूचे लोक सांगितले.
बह्वाश्चर्यस् त्वया प्रोक्तो विष्णुलोको जगत्पते नित्यानन्दकरः श्रीमान् भुक्तिमुक्तिफलप्रदः
हे जगाच्या अधिपती, तुम्ही विष्णूचे लोक किती अद्भुत, नित्य आनंद देणारे, श्रीमंत, भोग आणि मुक्ती देणारे आहे हे सांगितले.
क्षेत्रं च दुर्लभं लोके कीर्तितं पुरुषोत्तमम् त्यक्त्वा यत्र नरो देहं याति सालोक्यतां हरेः
पुरुषोत्तम नावाचे, जगात दुर्मिळ असे क्षेत्र तुम्ही गौरवले; जेथे कोणी आपले शरीर सोडते, त्याला हरिसम लोकप्राप्ती होते.
सम्यक् क्षेत्रस्य माहात्म्यं त्वया सम्यक् प्रकीर्तितम् यत्र स्वदेहसंत्यागाद् विष्णुलोकं व्रजेन् नरः
त्या क्षेत्राचे महात्म्य तुम्ही पूर्णपणे वर्णन केले, जिथे स्वतःचे शरीर सोडल्यावर मनुष्य विष्णूच्या लोकात पोहोचतो.
अहो मोक्षस्य मार्गो ऽयं देहत्यागस् त्वयोदितः नराणाम् उपकाराय पुरुषाख्ये न संशयः
अहो, हेच मुक्तीचे मार्ग आहे—शरीरत्याग, तुम्ही सांगितल्याप्रमाणे, पुरुषोत्तम क्षेत्रातील लोकांच्या कल्याणासाठी; यात शंका नाही.
अनायासेन देवेश देहं त्यक्त्वा नरोत्तमाः तस्मिन् क्षेत्रे परं विष्णोः पदं यान्ति निरामयम्
हे देवाधिदेव, त्या क्षेत्रात सहजपणे शरीर सोडणारे उत्तम पुरुष, विष्णूचे परम, रोगरहित स्थान प्राप्त करतात.
श्रुत्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं विस्मयो नो महान् अभूत् प्रयागपुष्करादीनि क्षेत्राण्य् आयतनानि च
त्या क्षेत्राचे महात्म्य ऐकून आम्हाला फारसा आश्चर्य वाटला नाही; प्रयाग, पुष्कर आणि इतर क्षेत्रे व तीर्थक्षेत्रे—
पृथिव्यां सर्वतीर्थानि सरितश् च सरांसि च न तथा तानि सर्वाणि प्रशंससि सुरोत्तम
हे देवश्रेष्ठ, पृथ्वीवरची सर्व तीर्थस्थाने, नद्या आणि सरोवरे, तू त्यांची तितकी स्तुती करत नाहीस.
यथा प्रशंससि क्षेत्रं पुरुषाख्यं पुनः पुनः ज्ञातो ऽस्माभिर् अभिप्रायस् तवेदानीं पितामह
पण 'पुरुष' नावाच्या क्षेत्राची तू वारंवार स्तुती करतोस, त्यामुळे तुझा हेतू आम्हाला आता समजला आहे, हे पितामह.
येन प्रशंससि क्षेत्रं मुक्तिदं पुरुषोत्तमम् पुरुषाख्यसमं नूनं क्षेत्रं नास्ति महीतले तेन त्वं विबुधश्रेष्ठ प्रशंससि पुनः पुनः
तू 'पुरुषोत्तम' या मुक्तिदायक क्षेत्राची स्तुती करतोस, म्हणजेच पृथ्वीवर 'पुरुषाख्य' क्षेत्रासारखे दुसरे कोणतेही क्षेत्र नाही. म्हणूनच, हे विद्वानांमध्ये श्रेष्ठ, तू त्याची पुन्हा पुन्हा स्तुती करतोस.
सत्यं सत्यं मुनिश्रेष्ठा भवद्भिः समुदाहृतम् पुरुषाख्यसमं क्षेत्रं नास्त्य् अत्र पृथिवीतले
हे ऋषिश्रेष्ठ, तुम्ही जे सांगितले ते अगदी खरे आहे. पृथ्वीवर 'पुरुषाख्य' क्षेत्रासारखे दुसरे क्षेत्र नाही.
सन्ति यानि तु तीर्थानि पुण्यान्य् आयतनानि च तानि श्रीपुरुषाख्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्
जितकीही पुण्य तीर्थस्थाने आणि पवित्र स्थानं आहेत, ती सर्व मिळूनही श्रीपुरुषाख्याच्या सोळाव्या भागाइतकीही होत नाहीत.
यथा सर्वेश्वरो विष्णुः सर्वलोकोत्तमोत्तमः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा विष्णू सर्व लोकांमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
आदित्यानां यथा विष्णुः श्रेष्ठत्वे समुदाहृतः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा विष्णू आदित्यांमध्ये श्रेष्ठ मानला जातो, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
नक्षत्राणां यथा सोमः सरसां सागरो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा सोम नक्षत्रांमध्ये आणि सागर सर्व जलांमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
वसूनां पावको यद्वद् रुद्राणां शंकरो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा वसुंमध्ये पावक आणि रुद्रांमध्ये शंकर श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
वर्णानां ब्राह्मणो यद्वद् वैनतेयश् च पक्षिणाम् तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा वर्णांमध्ये ब्राह्मण आणि पक्ष्यांमध्ये विनतेय (गरुड) श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
शिखरिणां यथा मेरुः पर्वतानां हिमालयः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा शिखरांमध्ये मेरू आणि पर्वतांमध्ये हिमालय श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
प्रमदानां यथा लक्ष्मीः सरितां जाह्नवी यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जशी स्त्रियांमध्ये लक्ष्मी आणि नद्यांमध्ये जाह्नवी (गंगा) श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
ऐरावतो गजेन्द्राणां महर्षीणां भृगुर् यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा गजांमध्ये ऐरावत आणि महर्षींमध्ये भृगु श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
सेनानीनां यथा स्कन्दः सिद्धानां कपिलो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा सेनापतींमध्ये स्कंद आणि सिद्धांमध्ये कपिल श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
उच्चैःश्रवा यथाश्वानां कवीनाम् उशना कविः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा घोड्यांमध्ये उच्चैःश्रवा आणि कवींमध्ये उशनास श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
मुनीनां च यथा व्यासः कुबेरो यक्षरक्षसाम् तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा मुनींमध्ये व्यास आणि यक्ष-राक्षसांमध्ये कुबेर श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
इन्द्रियाणां मनो यद्वद् भूतानाम् अवनी यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जशी इंद्रियांमध्ये मन आणि सर्व भूतांमध्ये पृथ्वी श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां पवनः प्लवतां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा सर्व वृक्षांमध्ये अश्वत्थ आणि हालचाल करणाऱ्यांमध्ये वायू श्रेष्ठ आहे, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये 'पुरुषोत्तम' श्रेष्ठ आहे.
भूषणानां तु सर्वेषां यथा चूडामणिर् द्विजाः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
जसा सर्व दागिन्यांमध्ये कुडामणी श्रेष्ठ असतो, तसाच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
गन्धर्वाणां चित्ररथः शस्त्राणां कुलिशो यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
गंधर्वांमध्ये चित्ररथ जसा श्रेष्ठ आहे आणि शस्त्रांमध्ये वज्र जसं श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
अकारः सर्ववर्णानां गायत्री छन्दसां यथा तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
सर्व वर्णांमध्ये 'अ' जसा प्रमुख आहे आणि छंदांमध्ये गायत्री जशी श्रेष्ठ आहे, तशीच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.
सर्वाङ्गेभ्यो यथा श्रेष्ठम् उत्तमाङ्गं द्विजोत्तमाः तथा समस्ततीर्थानां वरिष्ठं पुरुषोत्तमम्
सर्व अंगांमध्ये डोकं जसं श्रेष्ठ आहे, तसंच सर्व तीर्थांमध्ये पुरुषोत्तम श्रेष्ठ आहे.