पितुः समीपगा सा तु पित्रा निर्भर्त्सिता शुभा भर्तुः समीपं गच्छेति नियुक्ता च पुनः पुनः
वडिलांकडे गेल्यावर, ती शुभ्र संज्ञा वारंवार वडिलांनी फटकारली गेली आणि पुन्हा पुन्हा नवऱ्याकडे परत जा असं सांगितलं.
आगच्छद् वडवा भूत्वा आच्छाद्य रूपम् अनिन्दिता कुरून् अथोत्तरान् गत्वा तृणान्य् अथ चचार ह
ती निष्पाप संज्ञा घोडी रूप घेऊन, आपलं मूळ रूप लपवून, कुरू देशाच्या उत्तरेला गेली आणि तिथे गवत खाऊ लागली.
द्वितीयायां तु संज्ञायां संज्ञेयम् इति चिन्तयन् आदित्यो जनयाम् आस पुत्रम् आत्मसमं तदा
ही दुसरी बायको आहे असं समजून, सूर्याने तिच्यापासून स्वतःसारखा एक मुलगा जन्माला घातला.
पूर्वजस्य मनोर् विप्राः सदृशो ऽयम् इति प्रभुः मनुर् एवाभवन् नाम्ना सावर्ण इति चोच्यते
'हा पहिल्या मनूसारखा आहे,' असं प्रभूंनी म्हटलं. म्हणून त्याचं नाव सावर्णी पडलं.
द्वितीयो यः सुतस् तस्याः स विज्ञेयः शनैश्चरः संज्ञा तु पार्थिवी विप्राः स्वस्य पुत्रस्य वै तदा
तिचा दुसरा मुलगा म्हणजे शनी, हे ओळखा; त्या वेळी संज्ञा स्वतःच्या मुलाची आई होती.
चकाराभ्यधिकं स्नेहं न तथा पूर्वजेषु वै मनुस् तस्याः क्षमत् तत् तु यमस् तस्या न चक्षमे
तिने या मुलावर आधीच्या मुलांपेक्षा जास्त माया दाखवली; मनूने ते सहन केलं, पण यमाने नाही.
स वै रोषाच् च बाल्याच् च भाविनो ऽर्थस्य वानघ पदा संतर्जयाम् आस संज्ञां वैवस्वतो यमः
राग आणि बालिशपणामुळे, विवस्वताचा मुलगा यमाने, पुढे काय होईल हे न कळता, पायाने संज्ञेला धमकी दिली.
तं शशाप ततः क्रोधात् सावर्णजननी तदा चरणः पतताम् एष तवेति भृशदुःखिता
तेव्हा सावर्णीची आई रागाने म्हणाली, 'तुझा पाय गळून जावो,' आणि ती फार दुःखी झाली.
यमस् तु तत् पितुः सर्वं प्राञ्जलिः प्रत्यवेदयत् भृशं शापभयोद्विग्नः संज्ञावाक्यैर् विशङ्कितः
शापाची भीती आणि संज्ञेच्या शब्दांनी व्याकुळ होऊन, यमाने सर्व काही हात जोडून वडिलांना सांगितलं.
शापो ऽयं विनिवर्तेत प्रोवाच पितरं द्विजाः मात्रा स्नेहेन सर्वेषु वर्तितव्यं सुतेषु वै
'हा शाप मागे घ्या,' असं त्याने वडिलांना सांगितलं. द्विजांनी उत्तर दिलं, 'आईने सर्व मुलांवर सारखीच माया करावी.'
सेयम् अस्मान् अपास्येह विवस्वन् संबुभूषति तस्यां मयोद्यतः पादो न तु देहे निपातितः
इथे आम्हाला दूर सारून विवस्वान तिला सजवायला निघाला आहे; मी तिच्यावर पाय उचलला, पण तो तिच्या अंगावर पडला नाही.
बाल्याद् वा यदि वा लौल्यान् मोहात् तत् क्षन्तुम् अर्हसि शप्तो ऽहम् अस्मि लोकेश जनन्या तपतां वर तव प्रसादाच् चरणो न पतेन् मम गोपते
बालिशपणा असो किंवा लोभ किंवा अज्ञान, हे सर्व तू माफ करावं, हे जगाच्या अधिपती; आईने मला शाप दिला आहे, पण तुझ्या कृपेने माझा पाय खाली पडणार नाही, गायींच्या रक्षक.
असंशयं पुत्र महद् भविष्यत्य् अत्र कारणम् येन त्वाम् आविशत् क्रोधो धर्मज्ञं सत्यवादिनम्
नक्कीच, मुला, तुझ्यात जो राग आला त्यामागे मोठं कारण आहे, तू धर्म जाणणारा आणि सत्य बोलणारा आहेस.
न शक्यम् एतन् मिथ्या तु कर्तुं मातृवचस् तव कृमयो मांसम् आदाय यास्यन्त्य् अवनिम् एव च
आईचे शब्द खोटे करता येणार नाहीत; किडे तुझे मांस घेऊन जमिनीवर जातील.
कृतम् एवं वचस् तथ्यं मातुस् तव भविष्यति शापस्य परिहारेण त्वं च त्रातो भविष्यसि
म्हणून तुझ्या आईचे शब्द खरे ठरतील; पण शाप दूर झाल्यावर तूही वाचशील.
आदित्यश् चाब्रवीत् संज्ञां किमर्थं तनयेषु वै तुल्येष्व् अभ्यधिकः स्नेह एकस्मिन् क्रियते त्वया
मग आदित्याने संज्ञेला विचारले, 'तुझी सर्व मुले सारखी असताना, एकावरच अधिक माया का करतेस?'
सा तत् परिहरन्ती तु नाचचक्षे विवस्वते स चात्मानं समाधाय योगात् तथ्यम् अपश्यत
ती हे टाळण्यासाठी विवस्वानला काहीच सांगितले नाही; आणि विवस्वान योगाच्या बळावर सत्य जाणून गेला.
तां शप्तुकामो भगवान् नाशपन् मुनिसत्तमाः मूर्धजेषु निजग्राह स तु तां मुनिसत्तमाः
तीला शाप द्यायची इच्छा असूनही, भगवंताने तिला शाप दिला नाही, ऋषिमुख्यांनो; पण तिचे केस पकडले.
ततः सर्वं यथावृत्तम् आचचक्षे विवस्वते विवस्वान् अथ तच् छ्रुत्वा क्रुद्धस् त्वष्टारम् अभ्यगात्
नंतर तिने सगळं जसं घडलं तसंच विवस्वानला सांगितलं; आणि हे ऐकून विवस्वान रागाने त्वष्ट्याजवळ गेला.
दृष्ट्वा तु तं यथान्यायम् अर्चयित्वा विभावसुम् निर्दग्धुकामं रोषेण सान्त्वयाम् आस वै तदा
त्याला योग्य प्रकारे पाहून आणि पूजून, ती त्याचा राग शांत करण्यासाठी प्रयत्न करू लागली, कारण तो संतापाने जाळायला निघाला होता.
तवातितेजसाविष्टम् इदं रूपं न शोभते असहन्ती च संज्ञा सा वने चरति शाड्वले
तुझ्या प्रचंड तेजामुळे हे रूप शोभत नाही; ते सहन न होऊन संज्ञा आता गवताळ जंगलात फिरते आहे.
द्रष्टा हि तां भवान् अद्य स्वां भार्यां शुभचारिणीम् श्लाघ्यां योगबलोपेतां योगम् आस्थाय गोपते
आज, गायींच्या रक्षक, तू स्वतःच्या पुण्यशील, योगशक्तीने युक्त आणि प्रशंसनीय पत्नीला, योगाच्या बळावर पाहशील.
अनुकूलं तु ते देव यदि स्यान् मम संमतम् रूपं निर्वर्तयाम्य् अद्य तव कान्तम् अरिंदम
देवा, जर तुला आणि मलाही मान्य असेल, तर आज मी तुझ्यासाठी तुला आवडेल असं रूप तयार करीन, शत्रूंचा संहार करणारा.
ततो ऽभ्युपगमात् त्वष्टा मार्तण्डस्य विवस्वतः भ्रमिम् आरोप्य तत् तेजः शातयाम् आस भो द्विजाः
मग त्याच्या संमतीने त्वष्ट्याने मार्तंड विवस्वानसाठी, त्याला चाकावर ठेवून, त्याचं तेज कमी केलं, द्विजांनो.
ततो निर्भासितं रूपं तेजसा संहतेन वै कान्तात् कान्ततरं द्रष्टुम् अधिकं शुशुभे तदा
मग त्याचं तेज एकत्र करून ते रूप इतकं सुंदर दिसलं, की आधीपेक्षा अधिक तेजस्वी आणि आकर्षक झालं.
ददर्श योगम् आस्थाय स्वां भार्यां वडवां ततः अधृष्यां सर्वभूतानां तेजसा नियमेन च
मग योगाच्या बळावर त्याने स्वतःची पत्नी वडवा हिला पाहिलं, जी आपल्या तेजाने आणि संयमाने सर्व प्राण्यांना अप्राप्य होती.
वडवावपुषा विप्राश् चरन्तीम् अकुतोभयाम् सो ऽश्वरूपेण भगवांस् तां मुखे समभावयत्
वडवेच्या रूपात निर्भयपणे फिरताना ती ब्राह्मणांनी पाहिली; आणि भगवंत घोड्याच्या रूपात तिच्या तोंडाशी गेला.
मैथुनाय विचेष्टन्तीं परपुंसो ऽवशङ्कया सा तन् निरवमच् छुक्रं नासिकाभ्यां विवस्वतः
ती परपुरुषाची शंका घेऊन संग टाळत होती, म्हणून तिने विवस्वानाचं वीर्य नाकातून बाहेर टाकलं.
देवौ तस्याम् अजायेताम् अश्विनौ भिषजां वरौ नासत्यश् चैव दस्रश् च स्मृतौ द्वाव् अश्विनाव् इति
तिच्या पोटी दोन अश्विनी कुमार जन्मले, जे वैद्यांमध्ये श्रेष्ठ आहेत. त्यांना नासत्य आणि दस्र असे नाव आहे. हे दोघे अश्विनी कुमार म्हणून ओळखले जातात.
मार्तण्डस्यात्मजाव् एताव् अष्टमस्य प्रजापतेः तां तु रूपेण कान्तेन दर्शयाम् आस भास्करः
हे दोघे मार्तंडाचे पुत्र आहेत, जो आठवा प्रजापती आहे. भास्कराने तिला सुंदर रूपात त्यांना दाखवली.