अक्षयां पितरस् तेषां तृप्तिं संप्राप्नुवन्ति वै एवं स्नानफलं सम्यक् सागरस्य मयोदितम्
त्यांच्या पितरांना कधीही न संपणारे समाधान मिळते; समुद्रात स्नान केल्याचे फळ मी नीट सांगितले आहे.
दानस्य च फलं विप्राः पिण्डदानस्य चैव हि धर्मार्थमोक्षफलदम् आयुष्कीर्तियशस्करम्
हे ब्राह्मणांनो, दानाचे आणि पिंडदानाचे फळ धर्म, अर्थ, मोक्ष, दीर्घायुष्य, कीर्ती आणि यश देणारे आहे.
भुक्तिमुक्तिफलं नॄणां धन्यं दुःस्वप्ननाशनम् सर्वपापहरं पुण्यं सर्वकामफलप्रदम्
हे लोकांना भोग आणि मोक्ष देते, संपत्ती मिळवून देते, वाईट स्वप्नांचा नाश करते, सर्व पापे दूर करते, पुण्य मिळवते आणि सर्व इच्छा पूर्ण करते.
नास्तिकाय न वक्तव्यं पुराणं च द्विजोत्तमाः तावद् गर्जन्ति तीर्थानि माहात्म्यैः स्वैः पृथक् पृथक्
हे श्रेष्ठ द्विजांनो, नास्तिकाला पुराण सांगू नये; तोपर्यंत सर्व तीर्थे आपापली महती वेगवेगळी सांगतात.
यावन् न तीर्थराजस्य माहात्म्यं वर्ण्यते द्विजाः पुष्करादीनि तीर्थानि प्रयच्छन्ति स्वकं फलम्
हे ब्राह्मणांनो, जोपर्यंत तीर्थराजाचे माहात्म्य सांगितले जात नाही, तोपर्यंत पुष्कर वगैरे तीर्थे आपापले फळ देतात.
तीर्थराजस् तु स पुनः सर्वतीर्थफलप्रदः भूतले यानि तीर्थानि सरितश् च सरांसि च
पण तीर्थांचा राजा पुन्हा सर्व तीर्थांचे फळ देतो; पृथ्वीवरील सर्व तीर्थे, नद्या आणि सरोवरे—
विशन्ति सागरे तानि तेनासौ श्रेष्ठतां गतः राजा समस्ततीर्थानां सागरः सरितां पतिः
सर्व समुद्रात एकत्र येतात; म्हणूनच त्याला श्रेष्ठत्व मिळाले आहे. समुद्र हा सर्व तीर्थांचा राजा आणि नद्यांचा स्वामी आहे.
तस्मात् समस्ततीर्थेभ्यः श्रेष्ठो ऽसौ सर्वकामदः तमो नाशं यथाभ्येति भास्करे ऽभ्युदिते द्विजाः
म्हणून तो सर्व तीर्थांपेक्षा श्रेष्ठ आहे, सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहे; जसा सूर्य उगवल्यावर अंधार नाहीसा होतो, तसे—
स्नानेन तीर्थराजस्य तथा पापस्य संक्षयः तीर्थराजसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति
तीर्थराजात स्नान केल्यावर पापांचा नाश होतो; तीर्थराजासारखे तीर्थ कधी झाले नाही आणि होणारही नाही.
अधिष्ठानं यदा यत्र प्रभोर् नारायणस्य वै कः शक्नोति गुणान् वक्तुं तीर्थराजस्य भो द्विजाः
जिथे प्रभू नारायणाचे निवासस्थान आहे, तिथे तीर्थराजाची महती कोण सांगू शकतो, हे ब्राह्मणांनो?
कोट्यो नवनवत्यस् तु यत्र तीर्थानि सन्ति वै तस्मात् स्नानं च दानं च होमं जप्यं सुरार्चनम् यत् किंचित् क्रियते तत्र चाक्षयं क्रियते द्विजाः
जिथे नव्वद कोटी तीर्थे आहेत, तिथे स्नान, दान, होम, जप, देवपूजा—जे काही केले जाते, ते सर्व अमर्यादित होते, हे ब्राह्मणांनो.
ततो गच्छेद् द्विजश्रेष्ठास् तीर्थं यज्ञाङ्गसंभवम् इन्द्रद्युम्नसरो नाम यत्रास्ते पावनं शुभम्
मग, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, यज्ञाच्या अंगांतून निर्माण झालेल्या, पवित्र आणि शुभ अशा इंद्रद्युम्न सरोवर या तीर्थात जावे.
गत्वा तत्र शुचिर् धीमान् आचम्य मनसा हरिम् ध्यात्वोपस्थाय च जलम् इमं मन्त्रम् उदीरयेत्
तिथे जाऊन, शुद्ध आणि बुद्धिमान होऊन, पाणी घेऊन, मनाने हरिचे ध्यान करून, त्या पाण्याजवळ जाऊन हा मंत्र म्हणावा—
अश्वमेधाङ्गसंभूत तीर्थ सर्वाघनाशन स्नानं त्वयि करोम्य् अद्य पापं हर नमो ऽस्तु ते
अश्वमेधाच्या अंगांतून जन्मलेले तीर्थ, सर्व पापांचा नाश करणारे, आज मी तुझ्यात स्नान करतो; माझे पाप दूर कर, तुला नमस्कार.
एवम् उच्चार्य विधिवत् स्नात्वा देवान् ऋषीन् पितॄन् तिलोदकेन चान्यांश् च संतर्प्याचम्य वाग्यतः
शास्त्रानुसार मंत्र उच्चारून, विधीपूर्वक स्नान करून, तिळाच्या पाण्याने देव, ऋषी, पितर आणि इतरांचं तृप्तीकरण केल्यावर, पाणी पिऊन मन, वाणी आणि शरीरावर संयम ठेवावा.
दत्त्वा पितॄणां पिण्डांश् च संपूज्य पुरुषोत्तमम् दशाश्वमेधिकं सम्यक् फलं प्राप्नोति मानवः
पितरांना पिंड अर्पण करून, पुरुषोत्तमाचं पूजन केल्यावर, माणसाला दहा अश्वमेध यज्ञांच्या समत्वाचं फळ मिळतं.
सप्तावरान् सप्त परान् वंशान् उद्धृत्य देववत् कामगेन विमानेन विष्णुलोकं स गच्छति
आपल्या वंशातील सात पिढ्या मागच्या आणि सात पुढच्या पिढ्यांना देवांसारखं उध्दार करून, इच्छेने मिळणाऱ्या दिव्य विमानात बसून तो विष्णुलोकात जातो.
भुक्त्वा तत्र सुखान् भोगान् यावच् चन्द्रार्कतारकम् च्युतस् तस्माद् इहायातो मोक्षं च लभते ध्रुवम्
तेथे तो चंद्र, सूर्य आणि तारे अस्तित्वात असतील तोपर्यंत सर्व सुखांचा उपभोग घेतो; नंतर तिथून परत पृथ्वीवर येतो आणि नक्कीच मुक्ती मिळवतो.
एवं कृत्वा पञ्चतीर्थीम् एकादश्याम् उपोषितः ज्येष्ठशुक्लपञ्चदश्यां यः पश्येत् पुरुषोत्तमम्
पंचतीर्थ यात्रा करून, एकादशीला उपवास करून, ज्येष्ठ शुद्ध पौर्णिमेला जो पुरुषोत्तमाचं दर्शन घेतो—
स पूर्वोक्तं फलं प्राप्य क्रीडित्वा वाच्युतालये प्रयाति परमं स्थानं यस्मान् नावर्तते पुनः
तो वरील फळ मिळवून, अच्युताच्या निवासस्थानी आनंदाने रमतो आणि मग अशा सर्वोच्च स्थानाला पोहोचतो, जिथून पुन्हा परत येणं होत नाही.
मासान् अन्यान् परित्यज्य माघादीन् प्रपितामह प्रशंससि कथं ज्येष्ठं ब्रूहि तत्कारणं प्रभो
पितामह, तू माघ आणि इतर महिने बाजूला ठेवून ज्येष्ठ महिन्याचंच स्तुती करतोस; हे प्रभो, त्यामागचं कारण मला सांग.
शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रवक्ष्यामि समासतः ज्येष्ठं मासं यथा तेभ्यः प्रशंसामि पुनः पुनः
मुनिश्रेष्ठांनो, ऐका, मी थोडक्यात सांगतो की मी पुन्हा पुन्हा ज्येष्ठ महिन्याचंच का कौतुक करतो.
पृथिव्यां यानि तीर्थानि सरितश् च सरांसि च पुष्करिण्यस् तडागानि वाप्यः कूपास् तथा ह्रदाः
पृथ्वीवरील सर्व तीर्थक्षेत्रं, नद्या, सरोवरं, पुष्करणी, तळी, विहिरी आणि तलाव—
नानानद्यः समुद्राश् च सप्ताहं पुरुषोत्तमे ज्येष्ठशुक्लदशम्यादि प्रत्यक्षं यान्ति सर्वदा
नाना नद्या आणि समुद्र, ज्येष्ठ शुद्ध दशमीपासून पुढील सात दिवस पुरुषोत्तमाच्या ठिकाणी प्रत्यक्ष प्रकट होतात.
स्नानदानादिकं तस्माद् देवताप्रेक्षणं द्विजाः यत् किंचित् क्रियते तत्र तस्मिन् काले ऽक्षयं भवेत्
म्हणून, द्विजांनो, त्या काळात जे काही स्नान, दान किंवा देवदर्शन केलं जातं, ते सर्व अक्षय होतं.
शुक्लपक्षस्य दशमी ज्येष्ठे मासि द्विजोत्तमाः हरते दश पापानि तस्माद् दशहरा स्मृता
द्विजश्रेष्ठांनो, ज्येष्ठ महिन्यातल्या शुक्ल पक्षातील दशमी ही दहा पापं दूर करते, म्हणून तिला 'दशहरा' असं म्हणतात.
यस् तस्यां हलिनं कृष्णं पश्येद् भद्रां सुसंयतः सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं व्रजेन् नरः
जो त्या दिवशी संयमित राहून काळ्या नांगराचं आणि शुभ चिन्हाचं दर्शन करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन विष्णुलोकात जातो.
उत्तरे दक्षिणे विप्रास् त्व् अयने पुरुषोत्तमम् दृष्ट्वा रामं सुभद्रां च विष्णुलोकं व्रजेन् नरः
उत्तरायण किंवा दक्षिणायन काळात, ब्राह्मणांनो, जो पुरुषोत्तम, राम आणि सुभद्राचं दर्शन घेतो, तो विष्णुलोकात जातो.
नरो दोलागतं दृष्ट्वा गोविन्दं पुरुषोत्तमम् फाल्गुन्यां प्रयतो भूत्वा गोविन्दस्य पुरं व्रजेत्
फाल्गुन महिन्यात भक्तिभावाने जो डोल्यावर बसलेल्या गोविंद, पुरुषोत्तमाचं दर्शन घेतो, तो गोविंदाच्या नगरीत प्रवेश करतो.
विषुवद्दिवसे प्राप्ते पञ्चतीर्थीं विधानतः कृत्वा संकर्षणं कृष्णं दृष्ट्वा भद्रां च भो द्विजाः
विषुवदिनाला, विधीपूर्वक पंचतीर्थ यात्रा करून, संकर्षण, कृष्ण आणि शुभद्राचं दर्शन घेतल्यावर, हे द्विजांनो—