स्नात्वैवं सागरे सम्यक् तस्मिन् क्षेत्रवरे द्विजाः तीरे चाभ्यर्च्य विधिवन् नारायणम् अनामयम्
त्या उत्तम क्षेत्रात समुद्रात नीट स्नान करून, मग काठावर नियमाने निष्कलंक नारायणाची पूजा करावी.
रामं कृष्णं सुभद्रां च प्रणिपत्य च सागरम् शतानाम् अश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः
राम, कृष्ण, सुभद्रा आणि समुद्र यांना वंदन केल्याने मनुष्याला शेकडो अश्वमेध यज्ञांचे फळ मिळते.
सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वदुःखविवर्जितः वृन्दारक इव श्रीमान् रूपयौवनगर्वितः
सर्व पापांपासून मुक्त, सर्व दुःखांपासून दूर, तो श्रीमंत वृंदारकासारखा तेजस्वी, सौंदर्य आणि तारुण्यावर गर्व करणारा होतो.
विमानेनार्कवर्णेन दिव्यगन्धर्वनादिना कुलैकविंशम् उद्धृत्य विष्णुलोकं स गच्छति
सूर्यासारख्या तेजस्वी विमानात, दिव्य गंधर्वांसह, आपल्या वंशातील एकवीस पिढ्या उचलून तो विष्णुलोकात जातो.
भुक्त्वा तत्र वरान् भोगान् क्रीडित्वा चाप्सरैः सह मन्वन्तरशतं साग्रं जरामृत्युविवर्जितः
तेथे उत्तम सुखांचा उपभोग घेऊन, अप्सरांसोबत खेळून, शंभर मन्वंतरांपेक्षा जास्त काळ तो वार्धक्य व मृत्यूपासून मुक्त राहतो.
पुण्यक्षयाद् इहायातः कुले सर्वगुणान्विते रूपवान् सुभगः श्रीमान् सत्यवादी जितेन्द्रियः
पुण्य संपल्यावर, तो सर्व गुणांनी युक्त अशा कुळात जन्म घेतो; रूपवान, भाग्यवान, श्रीमंत, सत्यवचन करणारा आणि इंद्रियांवर विजय मिळवणारा असतो.
वेदशास्त्रार्थविद् विप्रो भवेद् यज्वा तु वैष्णवः योगं च वैष्णवं प्राप्य ततो मोक्षम् अवाप्नुयात्
जो ब्राह्मण वेद आणि शास्त्रांचा अर्थ जाणतो, तो यज्ञ करणारा आणि विष्णूभक्त होतो. वैष्णव योग प्राप्त करून तो शेवटी मुक्ती मिळवतो.
ग्रहोपरागे संक्रान्त्याम् अयने विषुवे तथा युगादिषु षडशीत्यां व्यतीपाते दिनक्षये
चंद्र किंवा सूर्यग्रहणाच्या वेळी, उत्तरायण-दक्षिणायन, विषुव, युगारंभ, षष्ठी, ग्रहांची विशेष स्थिती आणि दिवसाच्या शेवटी—
आषाढ्यां चैव कार्त्तिक्यां माघ्यां वान्ये शुभे तिथौ ये तत्र दानं विप्रेभ्यः प्रयच्छन्ति सुमेधसः
आषाढ, कार्तिक, माघ किंवा इतर शुभ तिथीला, जे बुद्धिमान लोक तिथे ब्राह्मणांना दान देतात—
फलं सहस्रगुणितम् अन्यतीर्थाल् लभन्ति ते पितॄणां ये प्रयच्छन्ति पिण्डं तत्र विधानतः
इतर तीर्थांपेक्षा हजारपट अधिक फळ त्यांना मिळते, जे तिथे आपल्या पितरांसाठी विधिपूर्वक पिंडदान करतात.
अक्षयां पितरस् तेषां तृप्तिं संप्राप्नुवन्ति वै एवं स्नानफलं सम्यक् सागरस्य मयोदितम्
त्यांच्या पितरांना कधीही न संपणारे समाधान मिळते; समुद्रात स्नान केल्याचे फळ मी नीट सांगितले आहे.
दानस्य च फलं विप्राः पिण्डदानस्य चैव हि धर्मार्थमोक्षफलदम् आयुष्कीर्तियशस्करम्
हे ब्राह्मणांनो, दानाचे आणि पिंडदानाचे फळ धर्म, अर्थ, मोक्ष, दीर्घायुष्य, कीर्ती आणि यश देणारे आहे.
भुक्तिमुक्तिफलं नॄणां धन्यं दुःस्वप्ननाशनम् सर्वपापहरं पुण्यं सर्वकामफलप्रदम्
हे लोकांना भोग आणि मोक्ष देते, संपत्ती मिळवून देते, वाईट स्वप्नांचा नाश करते, सर्व पापे दूर करते, पुण्य मिळवते आणि सर्व इच्छा पूर्ण करते.
नास्तिकाय न वक्तव्यं पुराणं च द्विजोत्तमाः तावद् गर्जन्ति तीर्थानि माहात्म्यैः स्वैः पृथक् पृथक्
हे श्रेष्ठ द्विजांनो, नास्तिकाला पुराण सांगू नये; तोपर्यंत सर्व तीर्थे आपापली महती वेगवेगळी सांगतात.
यावन् न तीर्थराजस्य माहात्म्यं वर्ण्यते द्विजाः पुष्करादीनि तीर्थानि प्रयच्छन्ति स्वकं फलम्
हे ब्राह्मणांनो, जोपर्यंत तीर्थराजाचे माहात्म्य सांगितले जात नाही, तोपर्यंत पुष्कर वगैरे तीर्थे आपापले फळ देतात.
तीर्थराजस् तु स पुनः सर्वतीर्थफलप्रदः भूतले यानि तीर्थानि सरितश् च सरांसि च
पण तीर्थांचा राजा पुन्हा सर्व तीर्थांचे फळ देतो; पृथ्वीवरील सर्व तीर्थे, नद्या आणि सरोवरे—
विशन्ति सागरे तानि तेनासौ श्रेष्ठतां गतः राजा समस्ततीर्थानां सागरः सरितां पतिः
सर्व समुद्रात एकत्र येतात; म्हणूनच त्याला श्रेष्ठत्व मिळाले आहे. समुद्र हा सर्व तीर्थांचा राजा आणि नद्यांचा स्वामी आहे.
तस्मात् समस्ततीर्थेभ्यः श्रेष्ठो ऽसौ सर्वकामदः तमो नाशं यथाभ्येति भास्करे ऽभ्युदिते द्विजाः
म्हणून तो सर्व तीर्थांपेक्षा श्रेष्ठ आहे, सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहे; जसा सूर्य उगवल्यावर अंधार नाहीसा होतो, तसे—
स्नानेन तीर्थराजस्य तथा पापस्य संक्षयः तीर्थराजसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति
तीर्थराजात स्नान केल्यावर पापांचा नाश होतो; तीर्थराजासारखे तीर्थ कधी झाले नाही आणि होणारही नाही.
अधिष्ठानं यदा यत्र प्रभोर् नारायणस्य वै कः शक्नोति गुणान् वक्तुं तीर्थराजस्य भो द्विजाः
जिथे प्रभू नारायणाचे निवासस्थान आहे, तिथे तीर्थराजाची महती कोण सांगू शकतो, हे ब्राह्मणांनो?
कोट्यो नवनवत्यस् तु यत्र तीर्थानि सन्ति वै तस्मात् स्नानं च दानं च होमं जप्यं सुरार्चनम् यत् किंचित् क्रियते तत्र चाक्षयं क्रियते द्विजाः
जिथे नव्वद कोटी तीर्थे आहेत, तिथे स्नान, दान, होम, जप, देवपूजा—जे काही केले जाते, ते सर्व अमर्यादित होते, हे ब्राह्मणांनो.
ततो गच्छेद् द्विजश्रेष्ठास् तीर्थं यज्ञाङ्गसंभवम् इन्द्रद्युम्नसरो नाम यत्रास्ते पावनं शुभम्
मग, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, यज्ञाच्या अंगांतून निर्माण झालेल्या, पवित्र आणि शुभ अशा इंद्रद्युम्न सरोवर या तीर्थात जावे.
गत्वा तत्र शुचिर् धीमान् आचम्य मनसा हरिम् ध्यात्वोपस्थाय च जलम् इमं मन्त्रम् उदीरयेत्
तिथे जाऊन, शुद्ध आणि बुद्धिमान होऊन, पाणी घेऊन, मनाने हरिचे ध्यान करून, त्या पाण्याजवळ जाऊन हा मंत्र म्हणावा—
अश्वमेधाङ्गसंभूत तीर्थ सर्वाघनाशन स्नानं त्वयि करोम्य् अद्य पापं हर नमो ऽस्तु ते
अश्वमेधाच्या अंगांतून जन्मलेले तीर्थ, सर्व पापांचा नाश करणारे, आज मी तुझ्यात स्नान करतो; माझे पाप दूर कर, तुला नमस्कार.
एवम् उच्चार्य विधिवत् स्नात्वा देवान् ऋषीन् पितॄन् तिलोदकेन चान्यांश् च संतर्प्याचम्य वाग्यतः
शास्त्रानुसार मंत्र उच्चारून, विधीपूर्वक स्नान करून, तिळाच्या पाण्याने देव, ऋषी, पितर आणि इतरांचं तृप्तीकरण केल्यावर, पाणी पिऊन मन, वाणी आणि शरीरावर संयम ठेवावा.
दत्त्वा पितॄणां पिण्डांश् च संपूज्य पुरुषोत्तमम् दशाश्वमेधिकं सम्यक् फलं प्राप्नोति मानवः
पितरांना पिंड अर्पण करून, पुरुषोत्तमाचं पूजन केल्यावर, माणसाला दहा अश्वमेध यज्ञांच्या समत्वाचं फळ मिळतं.
सप्तावरान् सप्त परान् वंशान् उद्धृत्य देववत् कामगेन विमानेन विष्णुलोकं स गच्छति
आपल्या वंशातील सात पिढ्या मागच्या आणि सात पुढच्या पिढ्यांना देवांसारखं उध्दार करून, इच्छेने मिळणाऱ्या दिव्य विमानात बसून तो विष्णुलोकात जातो.
भुक्त्वा तत्र सुखान् भोगान् यावच् चन्द्रार्कतारकम् च्युतस् तस्माद् इहायातो मोक्षं च लभते ध्रुवम्
तेथे तो चंद्र, सूर्य आणि तारे अस्तित्वात असतील तोपर्यंत सर्व सुखांचा उपभोग घेतो; नंतर तिथून परत पृथ्वीवर येतो आणि नक्कीच मुक्ती मिळवतो.
एवं कृत्वा पञ्चतीर्थीम् एकादश्याम् उपोषितः ज्येष्ठशुक्लपञ्चदश्यां यः पश्येत् पुरुषोत्तमम्
पंचतीर्थ यात्रा करून, एकादशीला उपवास करून, ज्येष्ठ शुद्ध पौर्णिमेला जो पुरुषोत्तमाचं दर्शन घेतो—
स पूर्वोक्तं फलं प्राप्य क्रीडित्वा वाच्युतालये प्रयाति परमं स्थानं यस्मान् नावर्तते पुनः
तो वरील फळ मिळवून, अच्युताच्या निवासस्थानी आनंदाने रमतो आणि मग अशा सर्वोच्च स्थानाला पोहोचतो, जिथून पुन्हा परत येणं होत नाही.