परमेष्ठिसुता विप्रा मेरुसावर्ण्यतां गताः दक्षस्यैते हि दौहित्राः प्रियायास् तनया नृपाः
हे ब्राह्मणांनो, परमेष्ठीचे पुत्र, जे मेरुसावर्ण्य झाले, हे दक्षाच्या प्रिय कन्येचे नातू आहेत.
महता तपसा युक्ता मेरुपृष्ठे महौजसः रुचेः प्रजापतेः पुत्रो रौच्यो नाम मनुः स्मृतः
महान तप आणि तेज असलेला, मेरूच्या शिखरावर राहणारा प्रजापती रुचिचा पुत्र, रौचि नावाचा मनू म्हणून ओळखला जातो.
भूत्यां चोत्पादितो देव्यां भौत्यो नाम रुचेः सुतः अनागताश् च सप्तैते कल्पे ऽस्मिन् मनवः स्मृताः
देवी भूतीपासून रुचिचा पुत्र भौति जन्मला; हे सात मनू या कल्पात अजून येणारे म्हणून ओळखले जातात.
तैर् इयं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना पूर्णं युगसहस्रं तु परिपाल्या द्विजोत्तमाः
हे श्रेष्ठ द्विजांनो, या सर्वांनी ही संपूर्ण पृथ्वी, सात द्वीपांसह आणि नगरांसह, हजार युगांपर्यंत रक्षित केली जाईल.
प्रजापतिश् च तपसा संहारं तेषु नित्यशः युगानि सप्ततिस् तानि साग्राणि कथितानि च
प्रजापती आपल्या तपस्येने सतत त्यांच्यात संहार घडवतो; ती सत्तर युगं आणि त्यांचे तुकडे सांगितले आहेत.
कृतत्रेतादियुक्तानि मनोर् अन्तरम् उच्यते चतुर्दशैते मनवः कथिताः कीर्तिवर्धनाः
कृत, त्रेता आणि इतर युगांनी मिळून जे चक्र तयार होतं, त्याला मन्वंतर असं म्हणतात; हे चौदा मनू, ज्यांची कीर्ती मोठी आहे, ते सांगितले गेले.
वेदेषु सपुराणेषु सर्वेषु प्रभविष्णवः प्रजानां पतयो विप्रा धन्यम् एषां प्रकीर्तनम्
वेदांमध्ये आणि सर्व पुराणांमध्ये, हे सामर्थ्यशाली लोक, म्हणजे प्रजांचे स्वामी, ब्राह्मणांनो, यांची स्तुती शुभ मानली जाते.
मन्वन्तरेषु संहाराः संहारान्तेषु संभवाः न शक्यते ऽन्तस् तेषां वै वक्तुं वर्षशतैर् अपि
मन्वंतरांमध्ये संहार होतात आणि त्या संहारांच्या शेवटी पुन्हा सृष्टी होते; त्यांच्या शेवटाचा शोध शंभर वर्षांनीही लावता येत नाही.
विसर्गस्य प्रजानां वै संहारस्य च भो द्विजाः मन्वन्तरेषु संहाराः श्रूयन्ते द्विजसत्तमाः
द्विजांनो, प्राण्यांची सृष्टी आणि संहार, तसेच मन्वंतरांमधील संहार, हे ऐकायला मिळतात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो.
सशेषास् तत्र तिष्ठन्ति देवाः सप्तर्षिभिः सह तपसा ब्रह्मचर्येण श्रुतेन च समन्विताः
तेथे उरलेले देव आणि सप्तर्षी, तप, ब्रह्मचर्य आणि विद्या याने युक्त होऊन, तिथे राहतात.
पूर्णे युगसहस्रे तु कल्पो निःशेष उच्यते तत्र भूतानि सर्वाणि दग्धान्य् आदित्यरश्मिभिः
जेव्हा हजार युगं पूर्ण होतात, तेव्हा कल्प पूर्णपणे संपतो असं म्हणतात; तेव्हा सर्व जीव सूर्याच्या किरणांनी जळून जातात.
ब्रह्माणम् अग्रतः कृत्वा सहादित्यगणैर् द्विजाः प्रविशन्ति सुरश्रेष्ठं हरिनारायणं प्रभुम्
ब्रह्माला पुढे करून, आदित्यांसह, ब्राह्मणांनो, ते सर्व देवश्रेष्ठ हरि-नारायण या प्रभूमध्ये प्रवेश करतात.
स्रष्टारं सर्वभूतानां कल्पान्तेषु पुनः पुनः अव्यक्तः शाश्वतो देवस् तस्य सर्वम् इदं जगत्
सर्व सृष्टीचा कर्ता, प्रत्येक कल्पाच्या शेवटी पुन्हा पुन्हा, तो अव्यक्त, शाश्वत देव आहे; हे सर्व जग त्याचं आहे.
अत्र वः कीर्तयिष्यामि मनोर् वैवस्वतस्य वै विसर्गं मुनिशार्दूलाः सांप्रतस्य महाद्युतेः
मुनीश्रेष्ठांनो, मी आता तुम्हाला वैवस्वत मनू, या सध्याच्या तेजस्वी मनूची सृष्टी सांगणार आहे.
अत्र वंशप्रसङ्गेन कथ्यमानं पुरातनम् यत्रोत्पन्नो महात्मा स हरिर् वृष्णिकुले प्रभुः
येथे वंशाच्या संदर्भाने, ती प्राचीन कथा सांगितली जाते, ज्यात महान आत्मा, प्रभू हरि, वृष्णिकुळात जन्मला.
विवस्वान् कश्यपाज् जज्ञे दाक्षायण्यां द्विजोत्तमाः तस्य भार्याभवत् संज्ञा त्वाष्ट्री देवी विवस्वतः
विवस्वान कश्यप आणि दक्षकन्या यांच्या पोटी जन्मला, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो; त्याची पत्नी संज्ञा, त्वष्टाचा कन्या, होती.
सुरेश्वरीति विख्याता त्रिषु लोकेषु भाविनी सा वै भार्या भगवतो मार्तण्डस्य महात्मनः
ती तिन्ही लोकांत सुरेश्वरी म्हणून प्रसिद्ध होती, आणि तीच भगवंत मार्तंड या महात्म्याची पत्नी झाली.
भर्तृरूपेण नातुष्यद् रूपयौवनशालिनी संज्ञा नाम सुतपसा सुदीप्तेन समन्विता
रूप आणि तारुण्य असतानाही, तिला पतीचं रूप आवडत नव्हतं; संज्ञा नावाची ती, कठोर तप आणि तेजाने युक्त होती.
आदित्यस्य हि तद् रूपं मण्डलस्य सुतेजसा गात्रेषु परिदग्धं वै नातिकान्तम् इवाभवत्
खरं तर, सूर्याचं तेजस्वी रूप तिच्या अंगावर जळलं होतं, म्हणून ते तिला फारसं आवडत नव्हतं.
न खल्व् अयं मृतो ऽण्डस्य इति स्नेहाद् अभाषत अजानन् काश्यपस् तस्मान् मार्तण्ड इति चोच्यते
"हा अंड्यातून मेला नाही," असं प्रेमापोटी त्याने म्हटलं; हे न कळता, कश्यपाने त्याला मार्तंड असं नाव दिलं.
तेजस् त्व् अभ्यधिकं तस्य नित्यम् एव विवस्वतः येनातितापयाम् आस त्रींल् लोकान् कश्यपात्मजः
विवस्वानचं तेज नेहमीच जास्त होतं, त्यामुळे कश्यपपुत्राने तिन्ही लोकं जाळली.
त्रीण्य् अपत्यानि भो विप्राः संज्ञायां तपतां वरः आदित्यो जनयाम् आस कन्यां द्वौ च प्रजापती
हे ब्राह्मणांनो, तपस्वींच्या श्रेष्ठ असलेल्या सूर्याने संज्ञेपासून एक कन्या आणि दोन पुत्र, म्हणजे प्रजापती, उत्पन्न केले.
मनुर् वैवस्वतः पूर्वं श्राद्धदेवः प्रजापतिः यमश् च यमुना चैव यमजौ संबभूवतुः
पूर्वी विवस्वताचा मुलगा मनु, ज्याला श्राद्धदेव प्रजापती म्हणत, आणि यम व यमुना ही जुळी भावंडं जन्माला आली.
श्यामवर्णं तु तद् रूपं संज्ञा दृष्ट्वा विवस्वतः असहन्ती तु स्वां छायां सवर्णां निर्ममे ततः
विवस्वताचं काळं रूप पाहून, संज्ञेला ते सहन झालं नाही, म्हणून तिने आपल्या सारखी सावली तयार केली.
मायामयी तु सा संज्ञा तस्यां छायासमुत्थिताम् प्राञ्जलिः प्रणता भूत्वा छाया संज्ञां द्विजोत्तमाः
ती संज्ञा, जी माया होती, तिने स्वतःच्या अंगातून सावली निर्माण केली; ती सावली हात जोडून आणि वाकून संज्ञेजवळ आली, हे द्विजश्रेष्ठ.
उवाच किं मया कार्यं कथयस्व शुचिस्मिते स्थितास्मि तव निर्देशे शाधि मां वरवर्णिनि
ती म्हणाली, 'माझ्याकडून काय करावं हे सांग, हसऱ्या मुखे. मी तुझ्या आज्ञेत उभी आहे; सुंदरिनी, मला सांग.'
अहं यास्यामि भद्रं ते स्वम् एव भवनं पितुः त्वयैव भवने मह्यं वस्तव्यं निर्विशङ्कया
'मी माझ्या वडिलांच्या घरी जाते, तुझं कल्याण होवो. तू निर्धास्तपणे माझ्या घरी राहा.'
इमौ च बालकौ मह्यं कन्या चेयं सुमध्यमा संभाव्यास् ते न चाख्येयम् इदं भगवते क्वचित्
'हे दोन मुलगे आणि ही सुडौल कंबर असलेली मुलगी माझी आहेत; तू त्यांची काळजी घे, पण हे कधीच भगवंताला सांगू नकोस.'
आ कचग्रहणाद् देवि आ शापान् नैव कर्हिचित् आख्यास्यामि नमस् तुभ्यं गच्छ देवि यथासुखम्
'देवी, केस ओढले गेले किंवा शाप मिळाला, याशिवाय मी हे कधीच उघड करणार नाही. तुला नमस्कार, देवी, तू सुखाने जा.'
समादिश्य सवर्णां तु तथेत्य् उक्ता तया च सा त्वष्टुः समीपम् अगमद् व्रीडितेव तपस्विनी
संज्ञेने सावर्णीला असं सांगितल्यावर आणि तिचं 'ठीक आहे' असं ऐकून, संज्ञा लाजून व तपस्विनी होऊन त्वष्ट्याजवळ गेली.