जले स्थले च पाताले स्वर्गलोके ऽम्बरे नगे अवष्टभ्य इदं सर्वम् आस्ते नारायणः प्रभुः
पाण्यात, जमिनीवर, पाताळात, स्वर्गात, आकाशात, पर्वतावर — या सर्व ठिकाणी नारायण प्रभू व्यापून राहतो.
किं चात्र बहुनोक्तेन जगद् एतच् चराचरम् ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं सर्वं नारायणात्मकम्
येथे जास्त बोलण्यात काय अर्थ आहे? हे सगळे चराचर जग, ब्रह्मापासून गवताच्या पात्यापर्यंत, सर्व काही नारायणस्वरूप आहे.
नारायणात् परं किंचिन् नेह पश्यामि भो द्विजाः तेन व्याप्तम् इदं सर्वं दृश्यादृश्यं चराचरम्
हे द्विजांनो, मला येथे नारायणापलीकडे काहीच दिसत नाही; हे सर्व दृश्य, अदृश्य, चर आणि अचर, त्याच्याने व्यापलेले आहे.
आपो ह्य् आयतनं विष्णोः स च एवाम्भसां पतिः तस्माद् अप्सु स्मरेन् नित्यं नारायणम् अघापहम्
पाणी हेच विष्णूचे निवासस्थान आहे, आणि तोच पाण्यांचा स्वामी आहे. म्हणून, पाण्यात नेहमी पापहारी नारायणाचे स्मरण करावे.
स्नानकाले विशेषेण चोपस्थाय जले शुचिः स्मरेन् नारायणं ध्यायेद् धस्ते काये च विन्यसेत्
विशेषतः स्नानाच्या वेळी, पाण्याजवळ जाऊन, शुद्ध होऊन, नारायणाचे स्मरण करावे, ध्यान करावे आणि मंत्र हातावर व शरीरावर ठेवावा.
ओंकारं च नकारं च अङ्गुष्ठे हस्तयोर् न्यसेत् शेषैर् हस्ततलं यावत् तर्जन्यादिषु विन्यसेत्
'ॐ' आणि 'न' हे अक्षर दोन्ही हातांच्या अंगठ्यांवर ठेवावे, आणि उरलेली अक्षरे हाताच्या तळव्यावर, तर्जनीपासून इतर बोटांपर्यंत ठेवावीत.
ओंकारं वामपादे तु नकारं दक्षिणे न्यसेत् मोकारं वामकट्यां तु नाकारं दक्षिणे न्यसेत्
डाव्या पायावर 'ओं' अक्षर ठेवावे, उजव्या पायावर 'न' अक्षर ठेवावे; डाव्या कंबरेवर 'मो' अक्षर ठेवावे, आणि उजव्या कंबरेवर 'न' अक्षर ठेवावे.
राकारं नाभिदेशे तु यकारं वामबाहुके णाकारं दक्षिणे न्यस्य यकारं मूर्ध्नि विन्यसेत्
नाभीच्या ठिकाणी 'र' अक्षर ठेवावे, डाव्या हातावर 'य' अक्षर ठेवावे; उजव्या हातावर 'ण' अक्षर ठेवावे, आणि डोक्यावर 'य' अक्षर ठेवावे.
अधश् चोर्ध्वं च हृदये पार्श्वतः पृष्ठतो ऽग्रतः ध्यात्वा नारायणं पश्चाद् आरभेत् कवचं बुधः
हृदयात, वर, खाली, दोन्ही बाजूंना, मागे आणि समोर, नारायणाचे ध्यान करून, नंतर बुद्धिमान माणसाने कवच सुरू करावे.
पूर्वे मां पातु गोविन्दो दक्षिणे मधुसूदनः पश्चिमे श्रीधरो देवः केशवस् तु तथोत्तरे
पूर्वेला गोविंदा माझे रक्षण करो, दक्षिणेला मधुसूदन, पश्चिमेला श्रीधर देव, आणि उत्तरेला केशव रक्षण करो.
पातु विष्णुस् तथाग्नेये नैरृते माधवो ऽव्ययः वायव्ये तु हृषीकेशस् तथेशाने च वामनः
आग्नेय दिशेला विष्णू रक्षण करो, नैऋत्येला अविनाशी माधव, वायव्येला हृषीकेश, आणि ईशान्येला वामन रक्षण करो.
भूतले पातु वाराहस् तथोर्ध्वं च त्रिविक्रमः कृत्वैवं कवचं पश्चाद् आत्मानं चिन्तयेत् ततः
पृथ्वीवर वराह रक्षण करो, आणि वर त्रिविक्रम रक्षण करो; असे कवच घालून, नंतर स्वतःचे ध्यान करावे.
अहं नारायणो देवः शङ्खचक्रगदाधरः एवं ध्यात्वा तदात्मानम् इमं मन्त्रम् उदीरयेत्
मी नारायण देव आहे, शंख, चक्र आणि गदा धारण करणारा; असे स्वतःचे ध्यान करून, हा मंत्र म्हणावा.
त्वम् अग्निर् द्विपदां नाथ रेतोधाः कामदीपनः प्रधानः सर्वभूतानां जीवानां प्रभुर् अव्ययः
तू अग्नी आहेस, दोन पायांच्या प्राण्यांचा स्वामी, बीजधारी, इच्छा जागवणारा; सर्व सृष्टीचा प्रमुख, आणि जिवांचा अविनाशी प्रभू आहेस.
अमृतस्यारणिस् त्वं हि देवयोनिर् अपां पते वृजिनं हर मे सर्वं तीर्थराज नमो ऽस्तु ते
तू अमृताचा मंथनदंड आहेस, देवांचा जन्मदाता, पाण्यांचा स्वामी; सर्व पापे माझी दूर कर, तीर्थराजा, तुला नमस्कार असो.
एवम् उच्चार्य विधिवत् ततः स्नानं समाचरेत् अन्यथा भो द्विजश्रेष्ठाः स्नानं तत्र न शस्यते
असे विधिपूर्वक उच्चारून, मग स्नान करावे; अन्यथा, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, तेथे स्नान योग्य नाही.
कृत्वा तु वैदिकैर् मन्त्रैर् अभिषेकं च मार्जनम् अन्तर् जले जपेत् पश्चात् त्रिर् आवृत्त्याघमर्षणम्
वैदिक मंत्रांनी अभिषेक आणि शुद्धी करून, पाण्यात असताना नंतर तीनदा आघमर्षण मंत्र म्हणावा.
हयमेधो यथा विप्राः सर्वपापहरः क्रतुः तथाघमर्षणं चात्र सूक्तं सर्वाघनाशनम्
जसे अश्वमेध यज्ञ सर्व पापे दूर करणारा आहे, तसेच येथे आघमर्षण सूक्त सर्व दोष नष्ट करणारे आहे.
उत्तीर्य वाससी धौते निर्मले परिधाय वै प्राणान् आयम्य चाचम्य संध्यां चोपास्य भास्करम्
पाण्यातून बाहेर येऊन, धुतलेले स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे; प्राण आवरावे, पाणी पिऊन, संध्याकाळी सूर्याची पूजा करावी.
उपतिष्ठेत् ततश् चोर्ध्वं क्षिप्त्वा पुष्पजलाञ्जलिम् उपस्थायोर्ध्वबाहुश् च तल्लिङ्गैर् भास्करं ततः
मग सरळ उभे राहून, फुलांचे आणि पाण्याचे अंजली अर्पण करावी; दोन्ही हात वर करून, त्या चिन्हांनी सूर्याची पूजा करावी.
गायत्रीं पावनीं देवीं जपेद् अष्टोत्तरं शतम् अन्यांश् च सौरमन्त्रांश् च जप्त्वा तिष्ठन् समाहितः
पावन गायत्री देवीचा एकशे आठ वेळा जप करावा, आणि इतर सौर मंत्रही, एकाग्रतेने उभे राहून म्हणावे.
कृत्वा प्रदक्षिणं सूर्यं नमस्कृत्योपविश्य च स्वाध्यायं प्राङ्मुखः कृत्वा तर्पयेद् दैवतान्य् ऋषीन्
सूर्याची प्रदक्षिणा करून, नमस्कार करून, पूर्वेकडे तोंड करून बसावे; स्वाध्याय करावा, आणि देवता व ऋषी यांना तर्पण द्यावे.
मनुष्यांश् च पितॄंश् चान्यान् नामगोत्रेण मन्त्रवित् तोयेन तिलमिश्रेण विधिवत् सुसमाहितः
मंत्र जाणणाऱ्याने, माणसे आणि इतर पितर, त्यांची नावे व गोत्र घेऊन, तिळमिश्रित पाण्याने योग्य रीतीने तर्पण करावे.
तर्पणं देवतानां च पूर्वं कृत्वा समाहितः अधिकारी भवेत् पश्चात् पितॄणां तर्पणे द्विजः
देवतांचे तर्पण आधी एकाग्रतेने करून, नंतर द्विज पितरांचे तर्पण करण्यास पात्र होतो.
श्राद्धे हवनकाले च पाणिनैकेन निर्वपेत् तर्पणे तूभयं कुर्याद् एष एव विधिः सदा
श्राद्ध किंवा होम करताना एका हातानेच अर्पण करावे; पण तर्पण करताना दोन्ही हात वापरावेत. हा नियम नेहमीच पाळावा.
अन्वारब्धेन सव्येन पाणिना दक्षिणेन तु तृप्यताम् इति सिञ्चेत् तु नामगोत्रेण वाग्यतः
डाव्या हाताने आधार देऊन, उजव्या हाताने पाणी ओतावे आणि 'ते समाधानी होवोत' असे नाव आणि गोत्र उच्चारून म्हणावे.
कायस्थैर् यस् तिलैर् मोहात् करोति पितृतर्पणम् तर्पितास् तेन पितरस् त्वङ्मांसरुधिरास्थिभिः
जो कोणी अज्ञानामुळे शरीरावर तीळ ठेवून पितरांना तर्पण करतो, त्याचे पितर त्याच्या त्वचा, मांस, रक्त आणि हाडांनी तृप्त होतात.
अङ्गस्थैर् न तिलैः कुर्याद् देवतापितृतर्पणम् रुधिरं तद् भवेत् तोयं प्रदाता किल्बिषी भवेत्
अंगावर तीळ ठेवून देवता किंवा पितरांना तर्पण करू नये; असे केल्यास रक्तच पाण्याचे रूप घेते आणि देणारा पापी ठरतो.
भूम्यां यद् दीयते तोयं दाता चैव जले स्थितः वृथा तन् मुनिशार्दूला नोपतिष्ठति कस्यचित्
जर कोणी पाणी जमिनीवर देतो आणि स्वतः पाण्यात उभा असतो, हे व्यर्थ आहे आणि कोणालाही पोहोचत नाही, हे ऋषिश्रेष्ठा.
स्थले स्थित्वा जले यस् तु प्रयच्छेद् उदकं नरः पितॄणां नोपतिष्ठेत सलिलं तन् निरर्थकम्
जो मनुष्य जमिनीवर उभा राहून पाण्यात पाणी अर्पण करतो, ते पाणी पितरांपर्यंत पोहोचत नाही; ते निरुपयोगी ठरते.