लोभाभिभूतैः कृपणैर् अनार्यैर् अकृतात्मभिः तन् मां महाफलं विद्धि नराणां भावितात्मनाम्
लोभाने पछाडलेल्या, दीन, नीच आणि स्वतःला घडवू न शकलेल्या माणसांसाठी मी मोठं फळ नाही. पण ज्यांचे मन शुद्ध, उदात्त आणि सज्जन आहे, त्यांच्यासाठी मी मोठं फळ आहे, हे जाण.
सुदुष्प्रापं विमूढानां मां कुयोगनिषेविणाम् यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर् भवति सत्तम
जे मूढ, चुकीच्या मार्गाने चालणारे आहेत, त्यांना मी सहज मिळत नाही. जेव्हा जेव्हा धर्माचा क्षय होतो, हे श्रेष्ठा—
अभ्युत्थानम् अधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्य् अहम् दैत्या हिंसानुरक्ताश् च अवध्याः सुरसत्तमैः
आणि अधर्माचा उदय होतो, तेव्हा मी स्वतःच प्रकट होतो. दैत्य जे हिंसेला आसक्त आहेत, ते देवांनाही जिंकता येत नाहीत.
राक्षसाश् चापि लोके ऽस्मिन् यदोत्पत्स्यन्ति दारुणाः तदाहं संप्रसूयामि गृहेषु पुण्यकर्मणाम्
आणि या जगात जेव्हा भयंकर राक्षस जन्म घेतात, तेव्हा मी पुण्यवानांच्या घरात अवतरतो.
प्रविष्टो मानुषं देहं सर्वं प्रशमयाम्य् अहम् सृष्ट्वा देवमनुष्यांश् च गन्धर्वोरगराक्षसान्
मानवी देहात प्रवेश करून मी सर्वत्र शांतता आणतो; देव, माणसं, गंधर्व, सर्प आणि राक्षस यांना निर्माण करून—
स्थावराणि च भूतानि संहराम्य् आत्ममायया कर्मकाले पुनर् देहम् अनुचिन्त्य सृजाम्य् अहम्
स्थावर जीवसुद्धा मी माझ्या इच्छेने संहारतो; कर्माच्या वेळी पुन्हा विचार करून मी देहाची निर्मिती करतो.
आविश्य मानुषं देहं मर्यादाबन्धकारणात् श्वेतः कृतयुगे धर्मः श्यामस् त्रेतायुगे मम
मानवी देहात प्रवेश करून, मर्यादा स्थापण्यासाठी, कृतयुगात धर्म पांढरा असतो, तर त्रेतायुगात माझा धर्म काळसर असतो.
रक्तो द्वापरम् आसाद्य कृष्णः कलियुगे तथा त्रयो भागा ह्य् अधर्मस्य तस्मिन् काले भवन्ति च
द्वापरयुगात तो लाल असतो आणि कलियुगात काळा होतो; त्या काळात अधर्माचे तीन भाग वाढतात.
अन्तकाले च संप्राप्ते कालो भूत्वातिदारुणः त्रैलोक्यं नाशयाम्य् एकः सर्वं स्थावरजङ्गमम्
आणि जेव्हा संहारकाळ येतो, तेव्हा मी अत्यंत भयंकर काळ होऊन, तीनही लोकांचा, सर्व स्थावर-जंगमाचा नाश करतो.
अहं त्रिधर्मा विश्वात्मा सर्वलोकसुखावहः अभिन्नः सर्वगो ऽनन्तो हृषीकेश उरुक्रमः
मी त्रिविध धर्म आहे, विश्वाचा आत्मा आहे, सर्व लोकांना सुख देणारा आहे; मी अखंड, सर्वत्र असणारा, अनंत, इंद्रियांचा स्वामी आणि महान पावलांनी चालणारा आहे.
कालचक्रं नयाम्य् एको ब्रह्मरूपं ममैव तत् शमनं सर्वभूतानां सर्वभूतकृतोद्यमम्
मी एकटाच काळाचं चक्र चालवतो; माझं ते रूप म्हणजे ब्रह्मा, सर्व जीवांना शांत करणारा आणि सर्वांच्या कृत्यांना कारणीभूत आहे.
एवं प्रणिहितः सम्यङ् ममात्मा मुनिसत्तम सर्वभूतेषु विप्रेन्द्र न च मां वेत्ति कश्चन
माझा आत्मा अशा प्रकारे योग्य रीतीने स्थिर आहे, हे श्रेष्ठ मुनी; सर्व जीवांमध्ये असूनही, कोणीही मला ओळखू शकत नाही.
सर्वलोके च मां भक्ताः पूजयन्ति च सर्वशः यच् च किंचित् त्वया प्राप्तं मयि क्लेशात्मकं द्विज
सर्व लोकांत माझे भक्त मला सर्वत्र पूजतात; आणि द्विजा, तुझ्या वाट्याला जे काही कष्ट आले आहेत—
सुखोदयाय तत् सर्वं श्रेयसे च तवानघ यच् च किंचित् त्वया लोके दृष्टं स्थावरजङ्गमम्
ते सर्व तुझ्या सुखासाठी आणि कल्याणासाठीच आहे, हे निष्पापा; या जगात तुझ्या नजरेस पडलेलं सर्व स्थावर-जंगम—
विहितः सर्व एवासौ मयात्मा भूतभावनः अहं नारायणो नाम शङ्खचक्रगदाधरः
हे सर्व मीच, जीवांची वाढ करणारा आत्मा, निर्माण केलं आहे; मी नारायण नावाचा, शंख, चक्र आणि गदा धारण करणारा आहे.
यावद् युगानां विप्रर्षे सहस्रं परिवर्तते तावत् स्वपिमि विश्वात्मा सर्वविश्वानि मोहयन्
ब्राह्मण ऋषीमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, जेवढी हजारो युगं जातात, तेवढा काळ मी विश्वाचा आत्मा म्हणून झोपतो आणि सर्व विश्वाला मोहात टाकतो.
एवं सर्वम् अहं कालम् इहासे मुनिसत्तम अशिशुः शिशुरूपेण यावद् ब्रह्मा न बुध्यते
अशा प्रकारे, हे श्रेष्ठ मुनी, मी इथे सर्वत्र काळ आहे; ब्रह्मा जागा होईपर्यंत मी बालरूपात, बाळासारखा राहतो.
मया च दत्तो विप्रेन्द्र वरस् ते ब्रह्मरूपिणा असकृत् परितुष्टेन विप्रर्षिगणपूजित
आणि मीच तुला, हे श्रेष्ठ द्विजा, ब्रह्मरूपाचा वर दिला आहे; अनेकदा तृप्त होऊन, ब्राह्मण ऋषींच्या पूजेने सन्मानित केला आहे.
सर्वम् एकार्णवं कृत्वा नष्टे स्थावरजङ्गमे निर्गतो ऽसि मयाज्ञातस् ततस् ते दर्शितं जगत्
सर्व स्थावर-जंगम नष्ट होऊन एकाच महासागरात विलीन झाल्यावर, तू माझ्या माहितीस न येता प्रकट झाला होतास; त्यानंतर तुला हे जग दिसले.
अभ्यन्तरं शरीरस्य प्रविष्टो ऽसि यदा मम दृष्ट्वा लोकं समस्तं हि विस्मितो नावबुध्यसे
माझ्या देहात प्रवेश करून, तू सर्व जग पाहिलेस, तेव्हा तू आश्चर्यचकित झालास आणि काहीच समजू शकले नाहीस.
ततो ऽसि वक्त्राद् विप्रर्षे द्रुतं निःसारितो मया आख्यातस् ते मया चात्मा दुर्ज्ञेयो हि सुरासुरैः
मग, श्रेष्ठ ऋष्या, मी तुला माझ्या तोंडातून लगेच बाहेर काढले; हे मी तुला सांगितले आहे, आणि माझे खरे स्वरूप देवांना व दानवांनाही समजणे कठीण आहे.
यावत् स भगवान् ब्रह्मा न बुध्येत महातपाः तावत् त्वम् इह विप्रर्षे विश्रब्धश् चर वै सुखम्
जोपर्यंत तो पुण्यश्लोक ब्रह्मा, मोठ्या तपश्चर्येने युक्त, जागृत होत नाही, तोपर्यंत, श्रेष्ठ विप्र, तू येथे निर्धास्तपणे व आनंदाने रहा.
ततो विबुद्धे तस्मिंस् तु सर्वलोकपितामहे एको भूतानि स्रक्ष्यामि शरीराणि द्विजोत्तम
जेव्हा सर्व लोकांचे पितामह ब्रह्मा जागृत होतील, तेव्हा, श्रेष्ठ द्विजा, मी एकटाच सर्व भूतमात्रांची व देहांची निर्मिती करीन.
आकाशं पृथिवीं ज्योतिर् वायुः सलिलम् एव च लोके यच् च भवेत् किंचिद् इह स्थावरजङ्गमम्
आकाश, पृथ्वी, तेज, वायु, पाणी आणि या जगात जे काही स्थावर-जंगम आहे, ते सर्व येथे निर्माण होईल.
एवम् उक्त्वा तदा विप्राः पुनस् तं प्राह माधवः पूर्णे युगसहस्रे तु मेघगम्भीरनिस्वनः
असे सांगून, त्या वेळी, ऋषींनो, पुन्हा माधवाने त्याला संबोधून, हजार युगं पूर्ण झाल्यावर, मेघांसारख्या गंभीर आवाजात बोलले.
मुने ब्रूहि यदर्थं मां स्तुतवान् परमार्थतः वरं वृणीष्व यच् छ्रेष्ठं ददामि नचिराद् अहम्
मुनी, तू मला खरेखुरे कोणत्या हेतूने स्तुती केलीस, ते सांग; जे श्रेष्ठ वर तुला हवे आहे, ते माग, मी ते तुला लवकरच देईन.
आयुष्मान् असि देवानां मद्भक्तो ऽसि दृढव्रतः तेन त्वम् असि विप्रेन्द्र पुनर् दीर्घायुर् आप्नुहि
तू देवांमध्ये दीर्घायुषी आहेस, माझा भक्त आहेस, आणि तुझी व्रते दृढ आहेत; म्हणून, श्रेष्ठ ब्राह्मणा, तुला पुन्हा दीर्घायुष्य लाभेल.
श्रुत्वा वाणीं शुभां तस्य विलोक्य स तदा पुनः मूर्ध्ना निपत्य सहसा प्रणम्य पुनर् अब्रवीत्
त्याची शुभ वाणी ऐकून आणि त्याच्याकडे पाहून, त्याने त्वरित डोक्याने वाकून नमस्कार केला आणि पुन्हा बोलू लागला.
दृष्टं परं हि देवेश तव रूपं द्विजोत्तम मोहो ऽयं विगतः सत्यं त्वयि दृष्टे तु मे हरे
देवाधिदेव, मी तुझे परम रूप पाहिले; श्रेष्ठ द्विजा, तुझे दर्शन झाल्यावर माझा मोह खरोखरच नाहीसा झाला, हे हरी.
एवम् एवम् अहं नाथ इच्छेयं त्वत्प्रसादतः लोकानां च हितार्थाय नानाभावप्रशान्तये
हे नाथ, तसेच आहे; तुझ्या कृपेने मला फक्त हेच हवे आहे—लोकांच्या कल्याणासाठी आणि विविध मतभेद शांत करण्यासाठी.