वृथा मे तपसो वीर्यं वृथा ज्ञानं वृथा क्रिया वृथा मे जीवितं दीर्घं वृथा मानुष्यम् एव च
माझ्या तपश्चर्येचे सामर्थ्य व्यर्थ गेले, ज्ञान व्यर्थ गेले, कृती व्यर्थ गेल्या; माझे दीर्घ आयुष्यही व्यर्थ गेले, आणि माणूस म्हणून जन्मही व्यर्थ गेला.
यो ऽहं सुप्तं न जानामि पर्यङ्के दिव्यबालकम्
मी झोपेत असताना या दिव्य बालकाला ओळखू शकलो नाही.
एवं संचिन्तयन् विप्रः प्लवमानो विचेतनः त्राणार्थं विह्वलश् चासौ निर्वेदं गतवांस् तदा
अशा विचारात गुंतून, तो ऋषी भरकटला, गोंधळला, रक्षणासाठी व्याकुळ झाला आणि मग निराशेत पडला.
ततो बालार्कसंकाशं स्वमहिम्ना व्यवस्थितम् सर्वतेजोमयं विप्रा न शशाकाभिवीक्षितुम्
नंतर, स्वतःच्या तेजाने झळाळणारा, बालार्कासारखा तेजस्वी, सर्व प्रकाशांनी भरलेला तो देव, त्या ऋषीला पाहवत नव्हता.
दृष्ट्वा तं मुनिम् आयान्तं स बालः प्रहसन्न् इव प्रोवाच मुनिशार्दूलास् तदा मेघौघनिस्वनः
तो ऋषी जवळ येताना पाहून, तो बालक हसल्यासारखा दिसला आणि त्याचा आवाज मेघांच्या गडगडाटासारखा गूंजत म्हणाला.
वत्स जानामि श्रान्तं त्वां त्राणार्थं माम् उपस्थितम् शरीरं विश मे क्षिप्रं विश्रामस् ते मयोदितः
वत्सा, मला माहित आहे की तू थकला आहेस आणि रक्षणासाठी माझ्याकडे आला आहेस; पटकन माझ्या शरीरात ये, मी तुझ्या विश्रांतीची व्यवस्था केली आहे.
श्रुत्वा स वचनं तस्य किंचिन् नोवाच मोहितः विवेश वदनं तस्य विवृतं चावशो मुनिः
त्याचे हे शब्द ऐकून, तो ऋषी भ्रमित झाला, काहीच बोलू शकला नाही आणि आपोआप त्या बालकाच्या उघड्या तोंडात गेला.
स प्रविश्योदरे तस्य बालस्य मुनिसत्तमः ददर्श पृथिवीं कृत्स्नां नानाजनपदैर् वृताम्
त्या बालकाच्या उदरात प्रवेश केल्यावर, त्या श्रेष्ठ ऋषीने संपूर्ण पृथ्वी आणि विविध लोकांनी वेढलेली भूमी पाहिली.
लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलोदधीन् ददर्श तान् समुद्रांश् च जम्बु प्लक्षं च शाल्मलम्
त्याने मिठाचे, ऊसाच्या रसाचे, मद्याचे, तुपाचे, दह्याचे, दूधाचे आणि पाण्याचे समुद्र पाहिले, तसेच जांबू, प्लक्ष आणि शाल्मली हेही पाहिले.
कुशं क्रौञ्चं च शाकं च पुष्करं च ददर्श सः भारतादीनि वर्षाणि तथा सर्वांश् च पर्वतान्
त्याने कुश, क्रौंच, शाक आणि पुष्कर ही द्वीपे पाहिली, भारत वगैरे प्रदेश आणि सर्व पर्वतसुद्धा पाहिले.
मेरुं च सर्वरत्नाढ्यं अपश्यत् कनकाचलम् नानारत्नान्वितैः शृङ्गैर् भूषितं बहुकन्दरम्
त्याने सर्व रत्नांनी नटलेला, सोन्याचा मेरू पर्वत पाहिला. त्या पर्वतावर वेगवेगळ्या रत्नांनी सजलेली शिखरे होती आणि अनेक गुहा होत्या.
नानामुनिजनाकीर्णं नानावृक्षवनाकुलम् नानासत्त्वसमायुक्तं नानाश्चर्यसमन्वितम्
तो पर्वत अनेक ऋषी-मुनींनी गजबजलेला होता, विविध झाडांनी आणि वनांनी भरलेला होता, वेगवेगळ्या प्राण्यांनी वसलेला होता आणि अनेक अद्भुत गोष्टींनी युक्त होता.
व्याघ्रैः सिंहैर् वराहैश् च चामरैर् महिषैर् गजैः मृगैः शाखामृगैश् चान्यैर् भूषितं सुमनोहरम्
त्या ठिकाणी वाघ, सिंह, रानडुक्कर, चौरी, म्हशी, हत्ती, हरिण, माकडे आणि इतर अनेक प्राणी होते, त्यामुळे तो प्रदेश फारच आकर्षक आणि रमणीय वाटत होता.
शक्राद्यैर् विविधैर् देवैः सिद्धचारणपन्नगैः मुनियक्षाप्सरोभिश् च वृतैश् चान्यैः सुरालयैः
त्या ठिकाणी इंद्रासह विविध देवता, सिद्ध, चारण, नाग, ऋषी, यक्ष, अप्सरा आणि इतर अनेक दिव्य लोक उपस्थित होते.
एवं सुमेरुं श्रीमन्तम् अपश्यन् मुनिसत्तमः पर्यटन् स तदा विप्रस् तस्य बालस्य चोदरे
त्यावेळी त्या श्रेष्ठ ऋषीने त्या मुलाच्या पोटात भटकताना तेजस्वी सुमेरू पर्वत पाहिला.
हिमवन्तं हेमकूटं निषधं गन्धमादनम् श्वेतं च दुर्धरं नीलं कैलासं मन्दरं गिरिम्
त्याने हिमालय, हेमकूट, निषध, गंधमादन, श्वेत, दुर्धर, नील, कैलास आणि मंदार हे पर्वत पाहिले.
महेन्द्रं मलयं विन्ध्यं पारियात्रं तथार्बुदम् सह्यं च शुक्तिमन्तं च मैनाकं वक्रपर्वतम्
त्याने महेंद्र, मलय, विंध्य, पारियात्र, अर्बुद, सह्य, शुक्तिमान, मैनाक आणि वक्रपर्वत हे पर्वतही पाहिले.
एताश् चान्याश् च बहवो यावन्तः पृथिवीधराः ततस् तांस् तु मुनिश्रेष्ठाः सो ऽपश्यद् रत्नभूषितान्
याशिवाय पृथ्वीवरील जितके पर्वत आहेत, ते सर्व रत्नांनी सजलेले पर्वत त्या श्रेष्ठ ऋषीने पाहिले.
कुरुक्षेत्रं च पाञ्चालान् मत्स्यान् मद्रान् सकेकयान् बाह्लीकान् शूरसेनांश् च काश्मीरांस् तङ्गणान् खसान्
त्याने कुरुक्षेत्र, पांचाळ, मत्स्य, मद्र, केकय, बाह्लिक, शूरसेन, काश्मीर, तंगण आणि खास हे प्रदेश पाहिले.
पार्वतीयान् किरातांश् च कर्णप्रावरणान् मरून् अन्त्यजान् अन्त्यजातींश् च सो ऽपश्यत् तस्य चोदरे
त्याने पर्वतीय लोक, किरात, कानात कुंडले घालणारे, वाळवंटी लोक, अंत्यज आणि इतर सर्व अंत्यज जाती त्या मुलाच्या पोटात पाहिल्या.
मृगाञ् शाखामृगान् सिंहान् वराहान् सृमराञ् शशान् गजांश् चान्यांस् तथा सत्त्वान् सो ऽपश्यत् तस्य चोदरे
त्याने हरिण, माकडे, सिंह, रानडुक्कर, सुमार, सश, हत्ती आणि इतर अनेक प्राणी त्या पोटात पाहिले.
पृथिव्यां यानि तीर्थानि ग्रामाश् च नगराणि च कृषिगोरक्षवाणिज्यं क्रयविक्रयणं तथा
त्याने पृथ्वीवरील सर्व तीर्थक्षेत्रे, गावे, नगरे, शेती, गुरे राखणे, व्यापार, आणि खरेदी-विक्री हे सर्व पाहिले.
शक्रादीन् विबुधाञ् श्रेष्ठांस् तथान्यांश् च दिवौकसः गन्धर्वाप्सरसो यक्षान् ऋषींश् चैव सनातनान्
त्याने इंद्रासारख्या श्रेष्ठ देवता, इतर दिव्य लोक, गंधर्व, अप्सरा, यक्ष आणि सनातन ऋषी पाहिले.
दैत्यदानवसंघांश् च नागांश् च मुनिसत्तमाः सिंहिकातनयांश् चैव ये चान्ये सुरशत्रवः
त्याने दैत्य, दानवांचे समूह, नाग, श्रेष्ठ ऋषी, सिंहिकेची मुले आणि इतर देवांचे शत्रू पाहिले.
यत् किंचित् तेन लोके ऽस्मिन् दृष्टपूर्वं चराचरम् अपश्यत् स तदा सर्वं तस्य कुक्षौ द्विजोत्तमाः
या जगात जी काही हालचाल करणारी किंवा स्थिर वस्तू पूर्वी पाहिली असेल, ती सर्व त्या वेळी त्या मुलाच्या पोटात त्याने पाहिली.
अथवा किं बहूक्तेन कीर्तितेन पुनः पुनः ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं यत् किंचित् सचराचरम्
किंवा पुन्हा पुन्हा सांगण्यात काय अर्थ आहे? ब्रह्मादेवापासून गवताच्या पात्यापर्यंत जे काही जड-चेतन आहे, ते सर्वच...
भूर्लोकं च भुवर्लोकं स्वर्लोकं च द्विजोत्तमाः महर् जनस् तपः सत्यम् अतलं वितलं तथा
त्याने भूरलोक, भुवर्लोक, स्वर्लोक, महर्लोक, जनलोक, तपोलोक, सत्यलोक, अतल आणि वितल हे सर्व लोक पाहिले.
पातालं सुतलं चैव वितलं च रसातलम् महातलं च ब्रह्माण्डम् अपश्यत् तस्य चोदरे
त्याने पाताळ, सुतळ, वितळ, रसातळ, महातळ आणि ब्रह्मांडसुद्धा त्या मुलाच्या पोटात पाहिले.
अव्याहता गतिस् तस्य तदाभूद् द्विजसत्तमाः प्रसादात् तस्य देवस्य स्मृतिलोपश् च नाभवत्
त्या काळी त्याची चाल कुठेही अडथळा न येता झाली, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, त्या देवाच्या कृपेने त्याला विस्मरणही आले नाही.
भ्रममाणस् तदा कुक्षौ कृत्स्नं जगद् इदं द्विजाः नान्तं जगाम देहस्य तस्य विष्णोः कदाचन
तो जेव्हा त्या गर्भात फिरत होता, तेव्हा, हे ब्राह्मणहो, संपूर्ण विश्व तिथे असतानाही, विष्णूच्या त्या देहाचा शेवट त्याला कधीच सापडला नाही.