आपूरिता दिशः सर्वाः सलिलौघपरिप्लुताः ततस् ते जलदा घोरा वारिणा मुनिसत्तमाः
सर्व दिशांना पाण्याच्या लोंढ्यांनी भरून गेल्या; मग त्या भीषण मेघांनी, हे श्रेष्ठ ऋषी, सर्वत्र जलाचा पूर आणला.
सर्वतः प्लावयाम् आसुश् चोदिताः परमेष्ठिना वर्षमाणा महातोयं पूरयन्तो वसुंधराम्
परमेश्वराच्या प्रेरणेने, त्यांनी सर्वत्र पाणी सोडले, मोठ्या पावसाने संपूर्ण पृथ्वी भरून टाकली.
सुघोरम् अशिवं रौद्रं नाशयन्ति स्म पावकम् ततो द्वादश वर्षाणि पयोदाः समुपप्लवे
त्यांनी त्या भीषण, अशुभ आणि रौद्र अग्नीचा नाश केला; मग बारा वर्षे ते पर्जन्य मेघ प्रलयात राहिले.
धाराभिः पूरयन्तो वै चोद्यमाना महात्मना ततः समुद्राः स्वां वेलाम् अतिक्रामन्ति भो द्विजाः
महात्म्याच्या प्रेरणेने, त्यांनी पाण्याच्या धारांनी सर्वत्र पूर आणला; मग, हे ब्राह्मणहो, समुद्रांनी आपली मर्यादा ओलांडली.
पर्वताश् च व्यशीर्यन्त मही चाप्सु निमज्जति सर्वतः सुमहाभ्रान्तास् ते पयोदा नभस्तलम्
पर्वत तुटून गेले आणि पृथ्वी पाण्यात बुडाली; सर्वत्र मोठ्या गोंधळात ढग आकाशभर पसरले.
संवेष्टयित्वा नश्यन्ति वायुवेगसमाहताः ततस् तं मारुतं घोरं स विष्णुर् मुनिसत्तमाः
वाऱ्याच्या जोराने ते ढग नाहीसे झाले; मग तो भयंकर वारा, ऋषिमंडळींनो, विष्णूंनी थांबवला.
आदिपद्मालयो देवः पीत्वा स्वपिति भो द्विजाः तस्मिन्न् एकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे
आदिपद्मात राहणारा देव त्या भयंकर एकाच समुद्रावर, जिथे सगळं स्थावर-जंगम नष्ट झालं होतं, पाणी प्यायल्यावर झोपला, हे द्विजांनो.
नष्टे देवासुरनरे यक्षराक्षसवर्जिते ततो मुनिः स विश्रान्तो ध्यात्वा च पुरुषोत्तमम्
सर्व देव, असुर, माणसं, यक्ष, राक्षस नष्ट झाल्यावर, तो ऋषी विश्रांती घेऊन, पुन्हा पुन्हा पुरुषोत्तमाचे ध्यान करू लागला.
ददर्श चक्षुर् उन्मील्य जलपूर्णां वसुंधराम् नापश्यत् तं वटं नोर्वीं न दिगादि न भास्करम्
डोळे उघडून त्याने पाहिलं की, पृथ्वी सगळी पाण्याने भरली आहे; त्याला तिथे वडाचं झाड, जमीन, दिशा किंवा सूर्य काहीच दिसलं नाही.
न चन्द्रार्काग्निपवनं न देवासुरपन्नगम् तस्मिन्न् एकार्णवे घोरे तमोभूते निराश्रये
त्या भयंकर एकाच समुद्रात, जिथे अंधारच अंधार आणि कुठेच आधार नाही, तिथे ना चंद्र, ना सूर्य, ना अग्नी, ना वारा, ना देव, असुर, सर्प काहीच नव्हतं.
निमज्जन् स तदा विप्राः संतर्तुम् उपचक्रमे बभ्रामासौ मुनिश् चार्त इतश् चेतश् च संप्लवन्
मग, ऋषिमंडळींनो, तो बुडू लागला आणि पोहत जाऊ लागला; तो दु:खी ऋषी या त्या बाजूला पाण्याच्या प्रवाहात फिरत राहिला.
निममज्ज तदा विप्रास् त्रातारं नाधिगच्छति एवं तं विह्वलं दृष्ट्वा कृपया पुरुषोत्तमः प्रोवाच मुनिशार्दूलास् तदा ध्यानेन तोषितः
तो बुडत गेला, ऋषिमंडळींनो, आणि त्याला कुठेच तारणारा मिळाला नाही; त्याची अशी अवस्था पाहून, त्याच्या ध्यानाने संतुष्ट होऊन, पुरुषोत्तमाने दयाळूपणे त्या ऋषीला बोलावलं.
वत्स श्रान्तो ऽसि बालस् त्वं भक्तत्र मम सुव्रत आगच्छागच्छ शीघ्रं त्वं मार्कण्डेय ममान्तिकम्
"मुला, तू थकलास आणि अजून लहान आहेस, माझ्यावर निष्ठा ठेवणारा आहेस; ये, ये लवकर, मार्कंडेय, माझ्या जवळ ये."
मा त्वयैव च भेतव्यं संप्राप्तो ऽसि ममाग्रतः मार्कण्डेय मुने धीर बालस् त्वं श्रमपीडितः
"काही भीती बाळगू नकोस, कारण तू माझ्या समोर आला आहेस; धीरगंभीर मार्कंडेय ऋषी, तू अजून लहान आहेस आणि श्रमाने थकलास."
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा मुनिः परमकोपितः उवाच स तदा विप्रा विस्मितश् चाभवन् मुहुः
ही वचने ऐकून तो ऋषी फारच रागावला; मग तो ऋषिमंडळींनो बोलू लागला आणि पुन्हा पुन्हा आश्चर्यचकित झाला.
को ऽयं नाम्ना कीर्तयति तपः परिभवन्न् इव बहुवर्षसहस्राख्यं धर्षयन्न् इव मे वपुः
"हा कोण आहे, जो माझं नाव घेऊन बोलतो, जणू माझ्या तपस्येची थट्टा करतो, आणि हजारो वर्षे प्रसिद्ध असलेल्या माझ्या देहाला आव्हान देतो?"
न ह्य् एष समुदाचारो देवेष्व् अपि समाहितः मां ब्रह्मा स च देवेशो दीर्घायुर् इति भाषते
"असं वागणं तर देवांमध्येही योग्य नाही; पण ब्रह्मा आणि देवांचा स्वामी मला दीर्घायुषी म्हणतात."
कस् तपो घोरशिरसो ममाद्य त्यक्तजीवितः मार्कण्डेयेति चोक्त्वा मन्मृत्युं गन्तुम् इहेच्छति
"हा कोण, ज्याच्या मनात भयंकर हेतू आहे, जो आज मला 'मार्कंडेय' म्हणत माझा अंत घडवू पाहतो?"
एवम् उक्त्वा तदा विप्राश् चिन्ताविष्टो ऽभवन् मुनिः किं स्वप्नो ऽयं मया दृष्टः किं वा मोहो ऽयम् आगतः
असं बोलून तो ऋषी चिंतेने भरून गेला: "हे मी पाहिलेलं स्वप्न आहे का, की माझ्या मनात काही भ्रम आला आहे?"
इत्थं चिन्तयतस् तस्य उत्पन्ना दुःखहा मतिः व्रजामि शरणं देवं भक्त्याहं पुरुषोत्तमम्
अशा विचारात असताना, त्याच्या मनात दु:ख दूर करणारा विचार आला: "मी भक्तीने त्या देव पुरुषोत्तमाचा आश्रय घेईन."
स गत्वा शरणं देवं मुनिस् तद्गतमानसः ददर्श तं वटं भूयो विशालं सलिलोपरि
मग त्या देवाचा आश्रय घ्यायला, पूर्ण मनाने त्याच्याकडे वळून, त्या ऋषीने पुन्हा त्या पाण्यावरचं मोठं वडाचं झाड पाहिलं.
शाखायां तस्य सौवर्णं विस्तीर्णायां महाद्भुतम् रुचिरं दिव्यपर्यङ्कं रचितं विश्वकर्मणा
त्या झाडाच्या मोठ्या फांदीवर त्याने सुवर्णाचा, विलक्षण आणि सुंदर असा दिव्य पलंग पाहिला, जो विश्वकर्म्याने तयार केला होता.
वज्रवैदूर्यरचितं मणिविद्रुमशोभितम् पद्मरागादिभिर् जुष्टं रत्नैर् अन्यैर् अलंकृतम्
वज्र, वैडूर्य यांनी बनवलेले, मणी आणि प्रवाळांनी शोभलेले, पद्मराग आणि इतर मौल्यवान रत्नांनी सजवलेले, विविध रत्नांनी अलंकृत असे ते स्थान होते.
नानास्तरणसंवीतं नानारत्नोपशोभितम् नानाश्चर्यसमायुक्तं प्रभामण्डलमण्डितम्
त्या ठिकाणी अनेक प्रकारच्या चादरी अंथरलेल्या होत्या, विविध रत्नांनी ते उजळले होते, अनेक अद्भुत गोष्टींनी भरलेले होते आणि तेजाचा वलय त्याभोवती पसरलेला होता.
तस्योपरि स्थितं देवं कृष्णं बालवपुर्धरम् सूर्यकोटिप्रतीकाशं दीप्यमानं सुवर्चसम्
त्या स्थानी भगवान कृष्ण बालरूपात उभे होते, त्यांच्या तेजाने दहा कोटी सूर्यांप्रमाणे प्रकाशमान आणि तेजस्वी दिसत होते.
चतुर्भुजं सुन्दराङ्गं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् श्रीवत्सवक्षसं देवं शङ्खचक्रगदाधरम्
त्यांना चार भुजा होत्या, सुंदर अंग होते, कमळाच्या पाकळ्यांसारखी मोठी डोळे होती, छातीवर श्रीवत्साचा चिन्ह होता आणि शंख, चक्र, गदा हातात धरली होती.
वनमालावृतोरस्कं दिव्यकुण्डलधारिणम् हारभारार्पितग्रीवं दिव्यरत्नविभूषितम्
त्यांच्या छातीवर वनफुलांची माळ होती, दिव्य कुंडले कानात घातली होती, गळ्यात जड हार होते आणि दिव्य रत्नांनी ते सजले होते.
दृष्ट्वा तदा मुनिर् देवं विस्मयोत्फुल्ललोचनः रोमाञ्चिततनुर् देवं प्रणिपत्येदम् अब्रवीत्
तो देव पाहून त्या ऋषींच्या डोळ्यांत आश्चर्याने आनंद दाटला, अंगावर रोमांच उभे राहिले आणि त्यांनी देवाला वंदन करून असे म्हटले.
अहो चैकार्णवे घोरे विनष्टे सचराचरे कथम् एको ह्य् अयं बालस् तिष्ठत्य् अत्र सुनिर्भयः
अहो! या एकाच भयंकर समुद्रात सर्व चराचर नष्ट झाले असताना, हा बालक एकटा इतक्या निर्भयपणे कसा उभा आहे?
भूतं भव्यं भविष्यं च जानन्न् अपि महामुनिः न बुबोध तदा देवं मायया तस्य मोहितः यदा न बुबुधे चैनं तदा खेदाद् उवाच ह
तो महान ऋषी भूत, भविष्य आणि वर्तमान जाणूनही, त्या वेळी देवाला ओळखू शकला नाही, कारण त्याच्या मायेमुळे तो भ्रमित झाला होता; आणि जेव्हा त्याला ओळखता आले नाही, तेव्हा तो दुःखी होऊन बोलू लागला.