एवं बहुविधं दत्त्वा राज्यं कृत्वा यथोचितम् इष्ट्वा च विविधैर् यज्ञैर् दत्त्वा दानान्य् अनेकशः
अशा प्रकारे अनेक प्रकारची दाने देऊन, योग्य रीतीने राज्य करून, विविध यज्ञ करून आणि अनेक वेळा दान देऊन,
कृतकृत्यस् ततो राजा त्यक्तसर्वपरिग्रहः जगाम परमं स्थानं तद् विष्णोः परमं पदम्
राजा सर्व काही करून, सर्व संपत्ती सोडून, कृतार्थ झाला आणि मग विष्णूचे परम स्थान, म्हणजेच सर्वोच्च पद गाठले.
एवं मया मुनिश्रेष्ठाः कथितो वो नृपोत्तमः क्षेत्रस्य चैव माहात्म्यं किम् अन्यच् छ्रोतुम् इच्छथ
मुनिश्रेष्ठांनो, मी तुम्हाला त्या उत्तम राजाची आणि त्या क्षेत्राचे महत्त्व सांगितले. आता तुम्हाला अजून काय ऐकायचे आहे?
श्रुत्वैवं वचनं तस्य ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः आश्चर्यं मेनिरे विप्राः पप्रच्छुश् च पुनर् मुदा
अव्यक्त जन्म असलेल्या ब्रह्मदेवांचे हे वचन ऐकून, ब्राह्मणांना ते अद्भुत वाटले आणि त्यांनी आनंदाने पुन्हा विचारणा केली.
कस्मिन् काले सुरश्रेष्ठ गन्तव्यं पुरुषोत्तमम् विधिना केन कर्तव्यं पञ्चतीर्थम् इति प्रभो
हे देवांमध्ये श्रेष्ठ, प्रभो, कोणत्या काळात पुरुषोत्तम क्षेत्री जावे आणि पंचतीर्थ कशा पद्धतीने करावे हे आम्हाला सांगा.
एकैकस्य च तीर्थस्य स्नानदानस्य यत् फलम् देवताप्रेक्षणे चैव ब्रूहि सर्वं पृथक् पृथक्
प्रत्येक तीर्थात स्नान आणि दान केल्याने काय फळ मिळते आणि देवतांचे दर्शन घेतल्याने काय लाभ होतो, हे सर्व वेगवेगळे सांगावे.
निराहारः कुरुक्षेत्रे पादेनैकेन यस् तपेत् जितेन्द्रियो जितक्रोधः सप्तसंवत्सरायुतम्
जो मनुष्य उपवास करून, एक पायावर उभा राहून, इंद्रिये आणि क्रोध जिंकून, कुरुक्षेत्रात सात हजार वर्षे तप करतो,
दृष्ट्वा सदा ज्येष्ठशुक्लद्वादश्यां पुरुषोत्तमम् कृतोपवासः प्राप्नोति ततो ऽधिकतरं फलम्
तो नेहमी ज्येष्ठ महिन्यातील शुक्ल द्वादशीला पुरुषोत्तमाचे दर्शन घेऊन, उपवास केल्यावर, त्याहून अधिक श्रेष्ठ फळ प्राप्त करतो.
तस्माज् ज्येष्ठे मुनिश्रेष्ठाः प्रयत्नेन सुसंयतैः स्वर्गलोकेप्सुविप्राद्यैर् द्रष्टव्यः पुरुषोत्तमः
म्हणून, श्रेष्ठ ऋषींनो, ज्येष्ठ महिन्यात, स्वर्ग मिळवायची इच्छा असलेल्या ब्राह्मणांनी आणि इतरांनी, पूर्ण प्रयत्न आणि नीट संयम ठेवून, परमेश्वराचं दर्शन घ्यावं.
पञ्चतीर्थं तु विधिवत् कृत्वा ज्येष्ठे नरोत्तमः शुक्लपक्षस्य द्वादश्यां पश्येत् तं पुरुषोत्तमम्
ज्येष्ठ महिन्यात, नीट विधीप्रमाणे पंचतीर्थ स्नान करून, श्रेष्ठ पुरुषाने शुक्ल पक्षातील द्वादशीला त्या परमेश्वराचं दर्शन घ्यावं.
ये पश्यन्त्य् अव्ययं देवं द्वादश्यां पुरुषोत्तमम् ते विष्णुलोकम् आसाद्य न च्यवन्ते कदाचन
जे लोक द्वादशीच्या दिवशी अविनाशी देवाचं, म्हणजेच परमेश्वराचं दर्शन घेतात, ते विष्णूच्या लोकात जातात आणि तिथून कधीच खाली पडत नाहीत.
तस्माज् ज्येष्ठे प्रयत्नेन गन्तव्यं भो द्विजोत्तमाः कृत्वा तस्मिन् पञ्चतीर्थं द्रष्टव्यः पुरुषोत्तमः
म्हणून, श्रेष्ठ द्विजांनो, ज्येष्ठ महिन्यात पूर्ण प्रयत्न करून तिथे जाऊन, पंचतीर्थ स्नान करून, परमेश्वराचं दर्शन घ्यावं.
सुदूरस्थो ऽपि यो भक्त्या कीर्तयेत् पुरुषोत्तमम् अहन्य् अहनि शुद्धात्मा सो ऽपि विष्णुपुरं व्रजेत्
जो कोणी अगदी दूर असला तरी, शुद्ध मनाने आणि भक्तीने रोज परमेश्वराचं गुणगान करतो, तोही शेवटी विष्णूच्या नगरीत पोहोचतो.
यात्रां करोति कृष्णस्य श्रद्धया यः समाहितः सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं व्रजेन् नरः
जो कोणी श्रद्धेने आणि एकाग्रतेने कृष्णाची यात्रा करतो, आणि सर्व पापांपासून मुक्त होतो, तो मनुष्य विष्णूच्या लोकात पोहोचतो.
चक्रं दृष्ट्वा हरेर् दूरात् प्रासादोपरि संस्थितम् सहसा मुच्यते पापान् नरो भक्त्या प्रणम्य तत्
जो भक्तीने मंदिराच्या छतावर असलेलं हरिचं चक्र दूरून पाहतो आणि त्याला वंदन करतो, तो मनुष्य लगेचच पापमुक्त होतो.
आसीत् कल्पे मुनिश्रेष्ठाः संप्रवृत्ते महाक्षये नष्टे ऽर्कचन्द्रे पवने नष्टे स्थावरजङ्गमे
श्रेष्ठ ऋषींनो, जेव्हा त्या कल्पातील महाविनाश सुरू झाला, सूर्य आणि चंद्र नाहीसे झाले, वारा थांबला आणि स्थावर-जंगम सर्व काही नष्ट झालं—
उदिते प्रलयादित्ये प्रचण्डे घनगर्जिते विद्युदुत्पातसंघातैः संभग्ने तरुपर्वते
जेव्हा प्रलयाचा तिव्र सूर्य उगवला, गडगडाटी मेघांनी गर्जना केली, आणि वीजांच्या मोठ्या गडगडाटाने झाडं आणि डोंगर फोडले गेले—
लोके च संहृते सर्वे महदुल्कानिबर्हणे शुष्केषु सर्वतोयेषु सरःसु च सरित्सु च
जेव्हा संपूर्ण जग नष्ट झालं, मोठ्या उल्कांनी सर्व काही नाहीसं केलं, आणि सर्व तलाव, नद्या कोरडे पडले—
ततः संवर्तको वह्निर् वायुना सह भो द्विजाः लोकं तु प्राविशत् सर्वम् आदित्यैर् उपशोभितम्
मग, ब्राह्मणांनो, प्रलयाचा अग्नी आणि वारा मिळून, त्या अनेक सूर्यांनी उजळलेल्या संपूर्ण जगात पसरले.
पश्चात् स पृथिवीं भित्त्वा प्रविश्य च रसातलम् देवदानवयक्षाणां भयं जनयते महत्
नंतर, त्या अग्नीने पृथ्वी फोडून रसातळात प्रवेश केला आणि देव, दानव, यक्ष यांना मोठा भयंकर भीती वाटू लागली.
निर्दहन् नागलोकं च यच् च किंचित् क्षिताव् इह अधस्तान् मुनिशार्दूलाः सर्वं नाशयते क्षणात्
त्या अग्नीने नागलोक आणि पृथ्वीखालील जे काही होतं ते सर्व जाळलं, आणि श्रेष्ठ ऋषींनो, क्षणात सर्व काही नष्ट केलं.
ततो योजनविंशानां सहस्राणि शतानि च निर्दहत्य् आशुगो वायुः स च संवर्तको ऽनलः
मग, वेगवान वारा आणि प्रलयाचा अग्नी यांनी वीस हजार योजनांचं अंतर जाळून टाकलं.
सदेवासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् ततो दहति संदीप्तः सर्वम् एव जगत् प्रभुः
त्या प्रज्वलित प्रभूने देव, दानव, गंधर्व, यक्ष, नाग, राक्षसांसह संपूर्ण जग जाळून टाकलं.
प्रदीप्तो ऽसौ महारौद्रः कल्पाग्निर् इति संश्रुतः महाज्वालो महार्चिष्मान् संप्रदीप्तमहास्वनः
तो प्रलयाचा अग्नी अत्यंत भयंकर, मोठ्या ज्वाळांनी आणि तेजाने प्रज्वलित, मोठ्या गर्जनेसह, 'प्रलयाग्नि' म्हणून ओळखला जातो.
सूर्यकोटिप्रतीकाशो ज्वलन्न् इव स तेजसा त्रैलोक्यं चादहत् तूर्णं ससुरासुरमानुषम्
तो अग्नी दहा कोटी सूर्यांसारखा तेजस्वी, प्रज्वलित, आपल्या तेजाने तिन्ही लोकं—देव, दानव, माणसं—लवकरच जाळून टाकतो.
एवंविधे महाघोरे महाप्रलयदारुणे ऋषिः परमधर्मात्मा ध्यानयोगपरो ऽभवत्
अशा भयंकर आणि कठीण महाप्रलयात, एक परमधर्मात्मा ऋषी ध्यान आणि योगात मग्न झाला.
एकः संतिष्ठते विप्रा मार्कण्डेयेति विश्रुतः मोहपाशैर् निबद्धो ऽसौ क्षुत्तृष्णाकुलितेन्द्रियाः
तेथे एकटेच प्रसिद्ध मार्कंडेय उभे आहेत, भ्रमाच्या जाळ्यात अडकलेले, उपासमारीने आणि तहानाने त्यांची इंद्रिये व्याकुळ झाली आहेत.
स दृष्ट्वा तं महावह्निं शुष्ककण्ठौष्ठतालुकः तृष्णार्तः प्रस्खलन् विप्रास् तदासौ भयविह्वलः
तो ब्राह्मण जेव्हा तो प्रचंड अग्नी पाहतो, तेव्हा त्याचे घसा, ओठ आणि तालू कोरडे पडतात, तहानेने त्रस्त होतो, घाबरून तो डगमगत चालतो.
बभ्राम पृथिवीं सर्वां कांदिशीको विचेतनः त्रातारं नाधिगच्छन् वै इतश् चेतश् च धावति
तो संपूर्ण पृथ्वीवरून भटकत राहिला, दिशाहीन आणि गोंधळलेला, कुठेही रक्षण करणारा मिळाला नाही, त्याचे मन इकडे तिकडे धावत होते.
न लेभे च तदा शर्म यत्र विश्राम्यता द्विजाः करोमि किं न जानामि यस्याहं शरणं व्रजे
त्याला कुठेही शांती मिळाली नाही, विश्रांतीसाठी जागा सुद्धा सापडली नाही. 'मी काय करू? कुणाकडे जाऊन आश्रय घ्यावा हे मला कळत नाही,' असे तो म्हणाला.