नानाव्याधिशतावर्ते जलबुद्बुदसंनिभे यतस् ते मतिर् उत्पन्ना विष्णोर् आराधनाय वै
शेकडो आजारांनी वेढलेला, पाण्याच्या फुग्यांसारखा नाशवंत असलेल्या या जगात, तुझं मन विष्णूच्या पूजेकरता जागृत झालं आहे.
धन्यस् त्वं नृपशार्दूल गुणैः सर्वैर् अलंकृतः सप्रजा पृथिवी धन्या सशैलवनकानना
राजाधिराज, तू खरोखरच भाग्यवान आहेस, सर्व गुणांनी युक्त आहेस. प्रजेने, पर्वतांनी, वनांनी आणि उपवनांनी युक्त अशी ही पृथ्वीही धन्य आहे.
सपुरग्रामनगरा चतुर्वर्णैर् अलंकृता यत्र त्वं नृपशार्दूल प्रजाः पालयिता प्रभुः
शहरांनी, गावांनी आणि नगरांनी सजलेली, चारही वर्णांनी सुशोभित झालेली ही भूमीही धन्य आहे, कारण तू, राजसिंह, या लोकांचा रक्षणकर्ता आहेस.
एह्य् एहि सुमहाभाग द्रुमे ऽस्मिन् सुखशीतले आवाभ्यां सह तिष्ठ त्वं कथाभिर् धर्मसंश्रितः
या थंडगार झाडाखाली ये, भाग्यवान राजा. आपण दोघेही येथे बसूया आणि धर्माच्या गोष्टींमध्ये रमूया.
अयं मम सहायस् तु आगतः शिल्पिनां वरः विश्वकर्मसमः साक्षान् निपुणः सर्वकर्मसु मयोद्दिष्टां तु प्रतिमां करोत्य् एष तटं त्यज
माझा हा सोबती आला आहे, तो सर्व कारागिरांत श्रेष्ठ आहे, साक्षात विश्वकर्मासारखा कुशल आहे. मी सांगतो तशी मूर्ती तो तयार करील—तू आता किनारा सोड.
श्रुत्वैवं वचनं तस्य तदा राजा द्विजन्मनः सागरस्य तटं त्यक्त्वा गत्वा तस्य समीपतः
ब्राह्मणाच्या या शब्दांनी राजा लगेचच समुद्रकिनारा सोडून त्याच्या जवळ गेला.
तस्थौ स नृपतिश्रेष्ठो वृक्षच्छाये सुशीतले ततस् तस्मै स विश्वात्मा ददाव् आज्ञां द्विजाकृतिः
तो श्रेष्ठ राजा त्या झाडाच्या गार सावलीत उभा राहिला. मग त्या ब्राह्मणरूप विश्वात्म्याने त्याला आज्ञा दिली.
शिल्पिमुख्याय विप्रेन्द्राः कुरुष्व प्रतिमा इति कृष्णरूपं परं शान्तं पद्मपत्त्रायतेक्षणम्
त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने मुख्य शिल्पकाराला सांगितलं—'कृष्णाच्या रूपात, अत्यंत शांत, कमळाच्या पाकळीसारख्या मोठ्या डोळ्यांची मूर्ती तयार कर.'
श्रीवत्सकौस्तुभधरं शङ्खचक्रगदाधरम् गौराङ्गं क्षीरवर्णाभं द्वितीयं स्वस्तिकाङ्कितम्
श्रीवत्स आणि कौस्तुभ धारण केलेली, शंख, चक्र, गदा घेतलेली, दूधासारखी गोरी काया असलेली, दुसरी मूर्ती स्वस्तिकाच्या चिन्हाने युक्त असावी.
लाङ्गलास्त्रधरं देवम् अनन्ताख्यं महाबलम् देवदानवगन्धर्वयक्षविद्याधरोरगैः
नांगर आणि शस्त्र धारण करणारा, अनंत नावाचा, अत्यंत बलवान असा देव, देव, दानव, गंधर्व, यक्ष, विद्याधर किंवा नाग यांना ज्याचं खरं स्वरूप माहीत नाही.
न विज्ञातो हि तस्यान्तस् तेनानन्त इति स्मृतः भगिनीं वासुदेवस्य रुक्मवर्णां सुशोभनाम्
त्याचा शेवट कुणालाच कळत नाही, म्हणून त्याला अनंत म्हणतात. वसुदेवाची बहिण, सोन्यासारखी तेजस्वी आणि सुंदर.
तृतीयां वै सुभद्रां च सर्वलक्षणलक्षिताम्
तिसरी म्हणजे सुभद्रा, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त.
श्रुत्वैतद् वचनं तस्य विश्वकर्मा सुकर्मकृत् तत्क्षणात् कारयाम् आस प्रतिमाः शुभलक्षणाः
हे सर्व ऐकून, शुभ कर्म करणारा विश्वकर्मा लगेचच शुभ लक्षणांनी युक्त अशा मूर्ती बनवू लागला.
प्रथमं शुक्लवर्णाभं शारदेन्दुसमप्रभम् आरक्ताक्षं महाकायं स्फटाविकटमस्तकम्
सर्वात आधी, पांढऱ्या वर्णाची, शरद ऋतूच्या चंद्रासारखी तेजस्वी, लाल डोळ्यांची, मोठ्या देहाची आणि स्फटिकासारख्या मोठ्या डोक्याची मूर्ती तयार केली.
नीलाम्बरधरं चोग्रं बलं बलमदोद्धतम् कुण्डलैकधरं दिव्यं गदामुशलधारिणम्
निळ्या वस्त्रातला, भयंकर, गर्वाने फुलून आलेला, एकच कुंडल घातलेला, दिव्य, गदा आणि मुसळ धारण केलेला.
द्वितीयं पुण्डरीकाक्षं नीलजीमूतसंनिभम् अतसीपुष्पसंकाशं पद्मपत्त्रायतेक्षणम्
दुसरी मूर्ती कमळासारख्या डोळ्यांची, गडद मेघासारखी काळी, अतसी फुलासारखी, कमळाच्या पाकळीसारख्या मोठ्या डोळ्यांची.
पीतवाससम् अत्युग्रं शुभं श्रीवत्सलक्षणम् चक्रपूर्णकरं दिव्यं सर्वपापहरं हरिम्
पिवळ्या वस्त्रात शोभणारा, फारच भयंकर आणि मंगल, श्रीवत्साचा चिन्ह असलेला, हातात पूर्ण चक्र धारण केलेला, दिव्य, सर्व पापांचा नाश करणारा हरि.
तृतीयां स्वर्णवर्णाभां पद्मपत्त्रायतेक्षणाम् विचित्रवस्त्रसंछन्नां हारकेयूरभूषिताम्
तिसरी मूर्ती सोन्यासारखी तेजस्वी, कमळाच्या पाकळ्यांसारखी लांब डोळे असलेली, रंगीबेरंगी वस्त्रांनी झाकलेली, हार आणि कंकणांनी सजलेली.
विचित्राभरणोपेतां रत्नहारावलम्बिताम् पीनोन्नतकुचां रम्यां विश्वकर्मा विनिर्ममे
विविध दागिन्यांनी सजलेली, रत्नांच्या हारांनी मढवलेली, उन्नत आणि भरगच्च स्तन असलेली, सुंदर — ही मूर्ती विश्वकर्म्याने घडवली.
स तु राजाद्भुतं दृष्ट्वा क्षणेनैकेन निर्मिताः दिव्यवस्त्रयुगच्छन्ना नानारत्नैर् अलंकृताः
राजाने हे अद्भुत निर्माण पाहिले, क्षणात घडवलेले, दिव्य वस्त्रांच्या जोड्यांनी झाकलेले, विविध रत्नांनी सजवलेले.
सर्वलक्षणसंपन्नाः प्रतिमाः सुमनोहराः विस्मयं परमं गत्वा इदं वचनम् अब्रवीत्
सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, मन मोहून टाकणाऱ्या त्या मूर्तींनी, अत्यंत आश्चर्याने भरून, हे शब्द उच्चारले:
किं देवौ समनुप्राप्तौ द्विजरूपधराव् उभौ उभौ चाद्भुतकर्माणौ देववृत्ताव् अमानुषौ
तुम्ही दोघे कोण देवता आहात? ब्राह्मणाचा रूप घेतलेले, अद्भुत कृत्य करणारे, दिव्य वर्तन असलेले, मानवापलीकडचे.
देवौ वा मानुषौ वापि यक्षविद्याधरौ युवाम् किं नु ब्रह्महृषीकेशौ किं वसू किम् उताश्विनौ
देव आहात का, मानव आहात का, की यक्ष किंवा विद्याधर? ब्रह्मा आणि हृषीकेश आहात का, की वसु किंवा अश्विन?
न वेद्मि सत्यसद्भावौ मायारूपेण संस्थितौ युवां गतो ऽस्मि शरणम् आत्मा तु मे प्रकाश्यताम्
तुमची खरी स्थिती मला ठाऊक नाही — सत्य की मायिक — तुम्ही मायारूपात उभे आहात. मी तुमच्याकडे आश्रयाला आलो आहे; माझ्यासमोर तुमचं खरं रूप उघडा.
नाहं देवो न यक्षो वा न दैत्यो न च देवराट् न ब्रह्मा न च रुद्रो ऽहं विद्धि मां पुरुषोत्तमम्
मी देव नाही, यक्ष नाही, दैत्य नाही, देवांचा राजा नाही; मी ब्रह्मा नाही, रुद्र नाही — मला परम पुरुष म्हणून ओळख.
अर्तिहा सर्वलोकानाम् अनन्तबलपौरुषः आराधनीयो भूतानाम् अन्तो यस्य न विद्यते
सर्व लोकांचे दुःख दूर करणारा, अनंत सामर्थ्य आणि पराक्रम असलेला, सर्व सृष्टीच्या पूजेचा अधिकारी, ज्याचा शेवट कुणालाही माहीत नाही.
पठ्यते सर्वशास्त्रेषु वेदान्तेषु निगद्यते यम् आहुर् ज्ञानगम्येति वासुदेवेति योगिनः
सर्व शास्त्रांमध्ये ज्याचे वर्णन आहे, वेदांतात ज्याचा उल्लेख आहे, योगी ज्याला ज्ञानाने गाठता येते असे म्हणतात — तो वासुदेव.
अहम् एव स्वयं ब्रह्मा अहं विष्णुः शिवो ऽप्य् अहम् इन्द्रो ऽहं देवराजश् च जगत्संयमनो यमः
मीच ब्रह्मा आहे, मी विष्णू आहे, मीच शिव आहे; मी इंद्र आहे, देवांचा राजा, आणि जगाचा संचालक यम आहे.
पृथिव्यादीनि भूतानि त्रेताग्निर् हुतभुङ् नृप वरुणो ऽपां पतिश् चाहं धरित्री च महीधरः
पृथ्वीपासून सुरू होणारी सर्व तत्त्वे, तीन यज्ञाग्नी, होमाचा स्वीकार करणारा, हे राजन, मीच वरुण — पाण्याचा स्वामी, पृथ्वी आणि पर्वत आहे.
यत् किंचिद् वाङ्मयं लोके जगत् स्थावरजङ्गमम् चराचरं च यद् विश्वं मदन्यन् नास्ति किंचन
जगात जी काही वाणी आहे, स्थावर आणि जंगम — सर्व जग — माझ्यापलीकडे काहीच नाही.