इदं समस्ताघविनाशहेतुः कारुण्यसंज्ञं सुखमोक्षदं च अशेषवाञ्छाफलदं वरिष्ठं स्तोत्रं मयोक्तं पुरुषोत्तमस्य
हे पुरुषोत्तमाचे श्रेष्ठ स्तोत्र, सर्व पापांचा नाश करणारे, करुणा म्हणून ओळखले जाणारे, सुख आणि मोक्ष देणारे, सर्व इच्छा पूर्ण करणारे मी सांगितले आहे.
ये तं सुसूक्ष्मं विमला मुरारिं ध्यायन्ति नित्यं पुरुषं पुराणम् ते मुक्तिभाजः प्रविशन्ति विष्णुं मन्त्रैर् यथाज्यं हुतम् अध्वराग्नौ
जे शुद्ध मनाचे लोक नेहमी त्या सूक्ष्म, निर्मळ, प्राचीन, मुरारि पुरुषाचे ध्यान करतात, ते मुक्तीचे अधिकारी होतात आणि मंत्रांनी यज्ञाग्नीत टाकलेल्या आहुतीप्रमाणे विष्णूत विलीन होतात.
एकः स देवो भवदुःखहन्ता परः परेषां न ततो ऽस्ति चान्यत् द्रष्टा स पाता स तु नाशकर्ता विष्णुः समस्ताखिलसारभूतः
एकटाच तो देव आहे, जो जन्ममृत्यूच्या दुःखाचा नाश करतो; तो सर्वात श्रेष्ठ आहे, आणि त्याच्या पलीकडे दुसरा कोणी नाही. तो पाहणारा, रक्षण करणारा आणि नाश करणारा आहे; विष्णूच सर्व जगाचा सार आहे.
किं विद्यया किं स्वगुणैश् च तेषां यज्ञैश् च दानैश् च तपोभिर् उग्रैः येषां न भक्तिर् भवतीह कृष्णे जगद्गुरौ मोक्षसुखप्रदे च
ज्ञान, आपले गुण, यज्ञ, दान किंवा कठोर तप — याचा काय उपयोग, जर कृष्णा या जगाच्या गुरूवर आणि मोक्ष व आनंद देणाऱ्या देवावर येथे भक्तीच नसली?
लोके स धन्यः स शुचिः स विद्वान् मखैस् तपोभिः स गुणैर् वरिष्ठः ज्ञाता स दाता स तु सत्यवक्ता यस्यास्ति भक्तिः पुरुषोत्तमाख्ये
या जगात तोच धन्य, तोच पवित्र, तोच ज्ञानी, तोच यज्ञ, तप आणि गुणात श्रेष्ठ आहे; तोच जाणणारा, देणारा आणि सत्य बोलणारा — ज्याच्या मनात पुरुषोत्तमावर भक्ती आहे.
स्तुत्वैवं मुनिशार्दूलाः प्रणम्य च सनातनम् वासुदेवं जगन्नाथं सर्वकामफलप्रदम्
अशा प्रकारे स्तुती करून आणि सनातन वासुदेव, जगाचा स्वामी, सर्व इच्छांचे फल देणारा याला नमस्कार करून, ऋषीगणांनी त्याची पूजा केली.
चिन्ताविष्टो महीपालः कुशान् आस्तीर्य भूतले वस्त्रं च तन्मना भूत्वा सुष्वाप धरणीतले
किंग चिंतेने भरलेला होता; त्याने भूमीवर कुशाचे गवत पसरले, मन त्या गवतावर केंद्रित केले आणि पृथ्वीवर झोपला.
कथं प्रत्यक्षम् अभ्येति देवदेवो जनार्दनः मम चार्तिहरो देवस् तदासाव् इति चिन्तयन्
तो विचार करत होता, 'देवांचा देव जनार्दन माझ्या समोर कसा प्रकट होईल? माझ्या दुःखाचा नाश करणारा देव आता कसा दिसेल?'
सुप्तस्य तस्य नृपतेर् वासुदेवो जगद्गुरुः आत्मानं दर्शयाम् आस शङ्खचक्रगदाभृतम्
राजा झोपलेला असताना, वासुदेव, जगाचा गुरू, शंख, चक्र आणि गदा घेऊन स्वतःला त्याला दाखवला.
स ददर्श तु सप्रेम देवदेवं जगद्गुरुम् शङ्खचक्रधरं देवं गदाचक्रोग्रपाणिनम्
त्याने भक्तीने देवांचा देव, जगाचा गुरू, शंख आणि चक्र धारण केलेला देव, हातात गदा आणि चक्र असलेला तेजस्वी देव पाहिला.
शार्ङ्गबाणधरं देवं ज्वलत्तेजोतिमण्डलम् युगान्तादित्यवर्णाभं नीलवैदूर्यसंनिभम्
त्याने शार्ङ्ग धनुष्य आणि बाण घेणारा, तेजाने झळकणारा, युगाच्या अंताच्या सूर्यासारखा आणि निळ्या वैडूर्याप्रमाणे चमकणारा देव पाहिला.
सुपर्णांसे तम् आसीनं षोडशार्धभुजं शुभम् स चास्मै प्राब्रवीद् धीराः साधु राजन् महामते
गरुडाच्या पंखावर बसलेला, सोळा आणि अर्धा सुंदर हात असलेला, तो देव राजाला शांतपणे म्हणाला: 'छान केलेस, बुद्धिमान आणि श्रेष्ठ राजा.'
क्रतुनानेन दिव्येन तथा भक्त्या च श्रद्धया तुष्टो ऽस्मि ते महीपाल वृथा किम् अनुशोचसि
'या दिव्य यज्ञामुळे, तुझ्या भक्ती आणि श्रद्धेमुळे मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे, राजा. व्यर्थ का दुःखी होतोस?'
यद् अत्र प्रतिमा राजञ् जगत्पूज्या सनातनी यथा सा प्राप्यते भूप तदुपायं ब्रवीमि ते
'राजा, येथे असलेली सनातन प्रतिमा, जी जगात पूजनीय आहे — ती कशी मिळते, हे मी तुला सांगतो, भूमिपती.'
गतायाम् अद्य शर्वर्यां निर्मले भास्करोदिते सागरस्य जलस्यान्ते नानाद्रुमविभूषिते
'आजची रात्र संपली आणि निर्मळ सूर्य उगवला की, समुद्राच्या काठी, विविध झाडांनी सजलेली आणि समुद्राच्या पाण्याच्या शेवटी —'
जलं तथैव वेलायां दृश्यते तत्र वै महत् लवणस्योदधे राजंस् तरङ्गैः समभिप्लुतम्
'राजा, तिथे किनाऱ्यावर तू पाणी पाहशील, जे लवणयुक्त समुद्राच्या लाटांनी फारच हललेले असेल.'
कूलान्ते हि महावृक्षः स्थितः स्थलजलेषु च वेलाभिर् हन्यमानश् च न चासौ कम्पते द्रुमः
'किनाऱ्यावर, जमिनी आणि पाण्यात, एक मोठा वृक्ष उभा आहे; त्यावर लाटांचा प्रहार होत असला तरी तो वृक्ष हलत नाही.'
परशुम् आदाय हस्तेन ऊर्मेर् अन्तस् ततो व्रज एकाकी विहरन् राजन् स त्वं पश्यसि पादपम्
'हातात कुऱ्हाड घेऊन, लाटांच्या आत जा; तिथे एकटा फिरत जा, राजा, आणि तू तो वृक्ष पाहशील.'
ईदृक् चिह्नं समालोक्य छेदय त्वम् अशङ्कितः छेद्यमानं तु तं वृक्षं प्रातर् अद्भुतदर्शनम्
'अशा चिन्हे पाहून, निःसंकोचपणे तो वृक्ष कापा; सकाळी तो वृक्ष कापताना तू अद्भुत दृश्य पाहशील.'
दृष्ट्वा तेनैव संचिन्त्य ततो भूपाल दर्शनात् कुरु तां प्रतिमां दिव्यां जहि चिन्तां विमोहिनीम्
'ते पाहिल्यावर, त्यावर विचार कर; मग त्या दर्शनातून दिव्य प्रतिमा तयार कर आणि तुझी भ्रमित चिंता दूर कर.'
एवम् उक्त्वा महाभागो जगामादर्शनं हरिः स चापि स्वप्नम् आलोक्य परं विस्मयम् आगतः
असं सांगून, तेजस्वी हरि तिथून अदृश्य झाला. आणि तो राजा, तो अद्भुत स्वप्न पाहून मोठ्या आश्चर्याने भरून गेला.
तां निशां स समुद्वीक्ष्य स्थितस् तद्गतमानसः व्याहरन् वैष्णवान् मन्त्रान् सूक्तं चैव तदात्मकम्
ती रात्र त्याने त्या दर्शनात पूर्ण घालवली, मन तिथेच गुंतले होते. तो वैष्णव मंत्र आणि त्या दर्शनाशी संबंधित स्तोत्रे म्हणत राहिला.
प्रगतायां रजन्यां तु उत्थितो नान्यमानसः स स्नात्वा सागरे सम्यग् यथावद् विधिना ततः
रात्र संपल्यावर, तो राजा एकाग्र मनाने उठला. त्याने नीट आणि विधीपूर्वक समुद्रात स्नान केले.
दत्त्वा दानं च विप्रेभ्यो ग्रामांश् च नगराणि च कृत्वा पौर्वाह्णिकं कर्म जगाम स नृपोत्तमः
त्याने ब्राह्मणांना दान दिले, गावे दिली, आणि सकाळची कृत्ये पार पाडली. मग तो श्रेष्ठ राजा पुढे निघाला.
न चाश्वो न पदातिश् च न गजो न च सारथिः एकाकी स महावेलां प्रविवेश महीपतिः
त्याच्यासोबत ना घोडा, ना पायदळ, ना हत्ती, ना सारथी—कोणीच नव्हते. तो राजा एकटाच त्या महान किनाऱ्यावर गेला.
तं ददर्श महावृक्षं तेजस्वन्तं महाद्रुमम् महातिगमहारोहं पुण्यं विपुलम् एव च
त्याला एक भव्य, तेजस्वी, प्रचंड उंच आणि रुंद असा पवित्र वृक्ष दिसला.
महोत्सेधं महाकायं प्रसुप्तं च जलान्तिके सान्द्रमाञ्जिष्ठवर्णाभं नामजातिविवर्जितम्
तो वृक्ष उंच, विशाल, पाण्याजवळ शांतपणे पडलेला, गडद मंजीष्ठ रंगाचा आणि नाव-जात नसलेला होता.
नरनाथस् तदा विप्रा द्रुमं दृष्ट्वा मुदान्वितः परशुना शातयाम् आस निशितेन दृढेन च
तेव्हा तो नराधिप, आनंदाने भरून, त्या वृक्षाला धारदार आणि मजबूत कुऱ्हाडीने तोडू लागला.
द्वैधीकर्तुमनास् तत्र बभूवेन्द्रसखः स च निरीक्ष्यमाणे काष्ठे तु बभूवाद्भुतदर्शनम्
त्याला दोन भाग करायचा विचार करत तो इंद्राचा मित्र तिथे उभा राहिला. लाकडाकडे पाहताना त्याला एक अद्भुत दृश्य दिसले.
विश्वकर्मा च विष्णुश् च विप्ररूपधराव् उभौ आजग्मतुर् महाभागौ तदा तुल्याग्रजन्मनौ
विश्वकर्मा आणि विष्णू, दोघेही ब्राह्मणाचे रूप घेऊन, एकत्र आले. दोघेही तेजस्वी आणि समान जन्माचे होते.