हृष्टपुष्टजनाः सर्वे तस्मिन् राज्ञो महोत्सवे ये च तत्र तपःसिद्धा मुनयश् चिरजीविनः
त्या राजाच्या मोठ्या उत्सवात सर्व लोक आनंदी आणि तृप्त होते, तसेच तपाने सिद्ध झालेले आणि दीर्घायुषी ऋषीही तिथे होते.
न जातं तादृशं यज्ञं धनधान्यसमन्वितम् एवं स राजा विधिवद् वाजिमेधं द्विजोत्तमाः क्रतुं समापयाम् आस प्रासादं वैष्णवं तथा
इतका संपत्ती आणि धान्याने युक्त यज्ञ पूर्वी कधीच झाला नव्हता; त्या राजाने विधिपूर्वक वाजपेय यज्ञ आणि वैष्णव मंदिर पूर्ण केले.
ब्रूहि नो देवदेवेश यत् पृच्छामः पुरातनम् यथा ताः प्रतिमाः पूर्वम् इन्द्रद्युम्नेन निर्मिताः
देवतांचा अधिपती, आम्ही जे विचारतो ते प्राचीन काळातील सांग, पूर्वी इन्द्रद्युम्नाने त्या मूर्ती कशा तयार केल्या हे सांग.
केन चैव प्रकारेण तुष्टस् तस्मै स माधवः तत् सर्वं वद चास्माकं परं कौतूहलं हि नः
तो माधव त्याच्यावर कशा प्रकारे प्रसन्न झाला, हे सर्व आम्हाला सांग, कारण आम्हाला फारच कुतूहल आहे.
शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः पुराणं वेदसंमितम् कथयामि पुरा वृत्तं प्रतिमानां च संभवम्
मुनिश्रेष्ठांनो, वेदसमर्थ असा हा प्राचीन इतिहास ऐका; मी पूर्वी घडलेली घटना आणि त्या मूर्तींची उत्पत्ती सांगतो.
प्रवृत्ते च महायज्ञे प्रासादे चैव निर्मिते चिन्ता तस्य बभूवाथ प्रतिमार्थम् अहर्निशम्
महायज्ञ सुरू झाला आणि मंदिरही बांधले गेले, तेव्हा त्या मूर्तींबद्दल राजाला रात्रंदिवस चिंता वाटू लागली.
न वेद्मि केन देवेशं सर्वेशं लोकपावनम् सर्गस्थित्यन्तकर्तारं पश्यामि पुरुषोत्तमम्
मी कोणाच्या द्वारे त्या सर्व देवांचे देव, सर्वांचे पावन करणारे, सृष्टी-स्थिती-लय करणारे पुरुषोत्तम पाहू शकतो हे मला माहीत नाही.
चिन्ताविष्टस् त्व् अभूद् राजा शेते रात्रौ दिवापि न न भुङ्क्ते विविधान् भोगान् न च स्नानं प्रसाधनम्
राजा चिंता ग्रस्त झाला होता; तो रात्री किंवा दिवसा झोपत नव्हता, विविध सुखांचा आस्वाद घेत नव्हता, स्नान किंवा अलंकार घालत नव्हता.
नैव वाद्येन गन्धेन गायनैर् वर्णकैर् अपि न गजैर् मदयुक्तैश् च न चानेकैर् हयान्वितैः
त्याला वाद्य, सुगंध, गाणे, रंग, मदाने उन्मत्त हत्ती किंवा अनेक घोडे यांतही काहीच आनंद वाटत नव्हता.
नेन्द्रनीलैर् महानीलैः पद्मरागमयैर् न च सुवर्णरजताद्यैश् च वज्रस्फटिकसंयुतैः
मोती, निळे रत्न, पद्मराग, सोनं, चांदी, हिरा आणि स्फटिक यांनी सजवलेले मौल्यवान दगड यांतही त्याला काहीच आकर्षण वाटत नव्हते.
बहुरागार्थकामैर् वा न वन्यैर् अन्तरिक्षगैः बभूव तस्य नृपतेर् मनसस् तुष्टिवर्धनम्
त्या राजाच्या मनाला कितीही विषयांची, इच्छा-वासनेची गोष्ट, जंगली वस्तू किंवा आकाशातील गोष्टींनीही समाधान मिळाले नाही.
शैलमृद्दारुजातेषु प्रशस्तं किं महीतले विष्णुप्रतिमायोग्यं च सर्वलक्षणलक्षितम्
पृथ्वीवर सापडणाऱ्या दगड, माती, लाकूड यामध्ये कोणती वस्तू सर्व गुणांनी युक्त आणि विष्णूच्या मूर्तीला योग्य म्हणून सर्वांत जास्त प्रशंसा मिळते?
एतैर् एव त्रयाणां तु दयितं स्यात् सुरार्चितम् स्थापिते प्रीतिम् अभ्येति इति चिन्तापरो ऽभवत्
या तिघांपैकी देवांना प्रिय आणि त्यांच्याकडून पूजले जाणारे जे आहे, ते स्थापन केल्यावर मनाला आनंद मिळतो, असे विचार करत तो राजाही त्या विचारात मग्न झाला.
पञ्चरात्रविधानेन संपूज्य पुरुषोत्तमम् चिन्ताविष्टो महीपालः संस्तोतुम् उपचक्रमे
पंचरात्र पद्धतीने पुरुषोत्तमाची पूजा करून तो राजा मनात विचार करत त्याचे स्तवन करू लागला.
वासुदेव नमस् ते ऽस्तु नमस् ते मोक्षकारण त्राहि मां सर्वलोकेश जन्मसंसारसागरात्
वासुदेव, तुला नमस्कार असो! मुक्तीचे कारण असलेल्या प्रभो, सर्व जगाचे स्वामी, मला जन्म-मरणाच्या समुद्रातून वाचव.
निर्मलाम्बरसंकाश नमस् ते पुरुषोत्तम संकर्षण नमस् ते ऽस्तु त्राहि मां धरणीधर
निर्मळ वस्त्रासारख्या तेजस्वी रूप असलेल्या पुरुषोत्तमा, तुला नमस्कार! संकर्षण, तुला नमस्कार असो! पृथ्वी धारण करणाऱ्या प्रभो, मला वाचव.
नमस् ते हेमगर्भाभ नमस् ते मकरध्वज रतिकान्त नमस् ते ऽस्तु त्राहि मां संवरान्तक
सोन्यासारख्या कांतीचे प्रभो, तुला नमस्कार! मकरध्वज, रतीचे प्रिय, तुला नमस्कार! संकटांचा नाश करणाऱ्या प्रभो, मला वाचव.
नमस् ते ऽञ्जनसंकाश नमस् ते भक्तवत्सल अनिरुद्ध नमस् ते ऽस्तु त्राहि मां वरदो भव
काजळासारख्या रंगाचे प्रभो, तुला नमस्कार! भक्तांवर प्रेम करणाऱ्या, अनिरुद्धा, तुला नमस्कार! वर देणाऱ्या प्रभो, मला वाचव.
नमस् ते विबुधावास नमस् ते विबुधप्रिय नारायण नमस् ते ऽस्तु त्राहि मां शरणागतम्
देवतांचे निवासस्थान असलेल्या प्रभो, तुला नमस्कार! देवांना प्रिय असलेल्या, नारायण, तुला नमस्कार! शरण आलेल्याला वाचव.
नमस् ते बलिनां श्रेष्ठ नमस् ते लाङ्गलायुध चतुर्मुख जगद्धाम त्राहि मां प्रपितामह
बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या प्रभो, तुला नमस्कार! हलधर, तुला नमस्कार! चार मुख असलेल्या, जगाचा आधार असलेल्या प्रपितामह, मला वाचव.
नमस् ते नीलमेघाभ नमस् ते त्रिदशार्चित त्राहि विष्णो जगन्नाथ मग्नं मां भवसागरे
नीळ मेघासारख्या कांतीचे प्रभो, तुला नमस्कार! देवांनी पूजलेले, विष्णू, जगन्नाथा, संसारसागरात बुडालेल्या मला वाचव.
प्रलयानलसंकाश नमस् ते दितिजान्तक नरसिंह महावीर्य त्राहि मां दीप्तलोचन
प्रलयाच्या अग्नीसारखे तेज असलेल्या प्रभो, तुला नमस्कार! दैत्यांचा संहार करणाऱ्या, महावीर्य नरसिंह, तेजस्वी डोळ्यांनो, मला वाचव.
यथा रसातलाद् उर्वी त्वया दंष्ट्रोद्धृता पुरा तथा महावराहस् त्वं त्राहि मां दुःखसागरात्
जसे पूर्वी तू आपल्या सुळ्यावरून पृथ्वीला पाताळातून वर काढलेस, तसेच महावराहा, मला दुःखाच्या समुद्रातून वाचव.
तवैता मूर्तयः कृष्ण वरदाः संस्तुता मया तवेमे बलदेवाद्याः पृथग्रूपेण संस्थिताः
हे कृष्णा, वर देणाऱ्या तुझ्या या रूपांची मी स्तुती केली आहे. बलदेवापासून सुरू होणारी ही रूपे स्वतंत्रपणे अस्तित्वात आहेत.
अङ्गानि तव देवेश गरुत्माद्यास् तथा प्रभो दिक्पालाः सायुधाश् चैव केशवाद्यास् तथाच्युत
देवताधिपती प्रभो, तुझे हात, पाय वगैरे गरुड आणि इतर रूपे आहेत; तसेच दिग्पाल आणि त्यांच्या शस्त्रांनी युक्त, केशव वगैरे आणि अच्युतही तुझ्याच रूपात आहेत.
ये चान्ये तव देवेश भेदाः प्रोक्ता मनीषिभिः ते ऽपि सर्वे जगन्नाथ प्रसन्नायतलोचन
देवताधिपती प्रभो, ज्ञानी लोकांनी सांगितलेली तुझी इतर सर्व रूपेही, हे जगन्नाथा, प्रसन्न नेत्र असलेल्या, येथेच आहेत.
मयार्चिताः स्तुताः सर्वे तथा यूयं नमस्कृताः प्रयच्छत वरं मह्यं धर्मकामार्थमोक्षदम्
मी सर्वांची पूजा केली, स्तुती केली आणि नमस्कारही केला आहे. मला धर्म, काम, अर्थ आणि मोक्ष देणारा वर दे.
भेदास् ते कीर्तिता ये तु हरे संकर्षणादयः तव पूजार्थसंभूतास् ततस् त्वयि समाश्रिताः
हे हरी, संकर्षण वगैरे तुझी जी रूपे सांगितली आहेत, ती तुझ्या पूजेच्या हेतूने निर्माण झाली असून, अखेरीस तुझ्यातच विलीन आहेत.
न भेदस् तव देवेश विद्यते परमार्थतः विविधं तव यद् रूपम् उक्तं तद् उपचारतः
देवांचा अधिपती, तुझ्यात खऱ्या अर्थाने काहीच भेद नाही. तुझ्या जी विविध रूपांची वर्णने केली जातात, ती केवळ उपमा म्हणूनच आहेत.
अद्वैतं त्वां कथं द्वैतं वक्तुं शक्नोति मानवः एकस् त्वं हि हरे व्यापी चित्स्वभावो निरञ्जनः
हे हरि, तू अद्वितीय आहेस, मग माणसाने तुझ्यात द्वैत कसे सांगावे? तू एकटाच सर्वत्र व्यापलेला, चैतन्यस्वरूप आणि निष्कलंक आहेस.