पितॄणां राजतं पात्रं यमो वत्सः प्रतापवान् अन्तकश् चाभवद् दोग्धा क्षीरं तेषां सुधा स्मृता
पितरांसाठी चांदीचं भांडं, वासरू बलवान यम, दूध काढणारा अंतक, आणि त्यांचं दूध म्हणजे अमृत असं म्हटलं जातं.
नागानां तक्षको वत्सः पात्रं चालाबुसंज्ञकम् दोग्धा त्व् ऐरावतो नागस् तेषां क्षीरं विषं स्मृतम्
नागांसाठी वासरू तक्षक, भांड्याचं नाव अलाबू, दूध काढणारा ऐरावत नाग, आणि त्यांचं दूध म्हणजे विष असं मानलं जातं.
असुराणां मधुर् दोग्धा क्षीरं मायामयं स्मृतम् विरोचनस् तु वत्सो ऽभूद् आयसं पात्रम् एव च
असुरांमध्ये गवळा म्हणजे मधुर होता; त्यांचं दूध माया असं मानलं जातं. विरोचन वासरू होतं आणि लोखंडाचं भांडं वापरलं गेलं.
यक्षाणाम् आमपात्रं तु वत्सो वैश्रवणः प्रभुः दोग्धा रजतनाभस् तु क्षीरान्तर्धानम् एव च
यक्षांसाठी कच्च्या मातीचं भांडं होतं; बलवान वैश्रवण वासरू होतं. दूध काढणारा चांदीसारखा उजळ होता आणि दूध लपवून ठेवलं गेलं.
सुमाली राक्षसेन्द्राणां वत्सः क्षीरं च शोणितम् दोग्धा रजतनाभस् तु कपालं पात्रम् एव च
राक्षसांच्या राजांमध्ये सुमाळी वासरू होता आणि त्यांचं दूध म्हणजे रक्त होतं. दूध काढणारा चांदीसारखा उजळ होता आणि भांडं कवटीचं होतं.
गन्धर्वाणां चित्ररथो वत्सः पात्रं च पङ्कजम् दोग्धा च सुरुचिः क्षीरं तेषां गन्धः शुचिः स्मृतः
गंधर्वांमध्ये चित्ररथ वासरू होता, भांडं कमळाचं होतं, आणि सुरुचि दूध काढणारी होती; त्यांचं दूध म्हणजे शुद्ध सुवास असं मानलं जातं.
शैलं पात्रं पर्वतानां क्षीरं रत्नौषधीस् तथा वत्सस् तु हिमवान् आसीद् दोग्धा मेरुर् महागिरिः
पर्वतांसाठी दगडाचं भांडं होतं आणि दूध म्हणजे मौल्यवान औषधी व रत्ने होती; हिमवान वासरू होता आणि मेरू हा महान पर्वत दूध काढणारा होता.
प्लक्षो वत्सस् तु वृक्षाणां दोग्धा शालस् तु पुष्पितः पालाशपात्रं क्षीरं च च्छिन्नदग्धप्ररोहणम्
वृक्षांमध्ये प्लक्ष वासरू होता, फुललेला शाल हा दूध काढणारा होता, पळसाचं पान भांडं होतं, आणि दूध म्हणजे छाटलेली, जळलेली किंवा पुन्हा उगवलेली कोंबं होती.
सेयं धात्री विधात्री च पावनी च वसुंधरा चराचरस्य सर्वस्य प्रतिष्ठा योनिर् एव च
ही पृथ्वी पालन करणारी, निर्माण करणारी आणि शुद्ध करणारी आहे; ती सर्व चराचरांची आधार आणि गर्भ आहे.
सर्वकामदुघा दोग्ध्री सर्वसस्यप्ररोहणी आसीद् इयं समुद्रान्ता मेदिनी परिविश्रुता
ही पृथ्वी सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आणि सर्व पिकं उगववणारी गाय झाली; समुद्रापर्यंत पसरलेली ही माती सर्वत्र प्रसिद्ध आहे.
मधुकैटभयोः कृत्स्ना मेदसा समभिप्लुता तेनेयं मेदिनी देवी उच्यते ब्रह्मवादिभिः
मधु आणि कैटभ यांच्या मेदाने पूर्णपणे ओथंबलेली असल्यामुळे, ब्रह्मज्ञानी लोक या देवीला 'मेदिनी' म्हणतात.
ततो ऽभ्युपगमाद् राज्ञः पृथोर् वैण्यस्य भो द्विजाः दुहितृत्वम् अनुप्राप्ता देवी पृथ्वीति चोच्यते
नंतर, राजा पृथुच्या स्वीकारामुळे, हे द्विजांनो, देवीला कन्येचं स्थान मिळालं आणि म्हणून तिला 'पृथ्वी' असं नाव पडलं.
पृथुना प्रविभक्ता च शोधिता च वसुंधरा सस्याकरवती स्फीता पुरपत्तनशालिनी
पृथुने ही वसुंधरा विभागली आणि शुद्ध केली; ती धान्यांनी समृद्ध, भरभराटीची आणि नगर-गावांनी युक्त झाली.
एवंप्रभावो वैण्यः स राजासीद् राजसत्तमः नमस्यश् चैव पूज्यश् च भूतग्रामैर् न संशयः
वैन्याचा असा प्रभाव होता की तो राजांमध्ये श्रेष्ठ राजा झाला; तो सर्व भूतांनी नक्कीच वंदनीय आणि पूजनीय आहे.
ब्राह्मणैश् च महाभागैर् वेदवेदाङ्गपारगैः पृथुर् एव नमस्कार्यो ब्रह्मयोनिः सनातनः
ज्यांनी वेद आणि वेदांगांचा अभ्यास केला आहे, अशा पुण्यवान ब्राह्मणांनीही पृथुचंच वंदन करावं, कारण तो सनातन ब्रह्मकुळातला आहे.
पार्थिवैश् च महाभागैः पार्थिवत्वम् इहेच्छुभिः आदिराजो नमस्कार्यः पृथुर् वैण्यः प्रतापवान्
त्याचप्रमाणे, राज्याची इच्छा असलेल्या पुण्यवान राजांनीही, आदिराज पृथु वैन्य याचं वंदन करावं, कारण तो पराक्रमी आहे.
योधैर् अपि च विक्रान्तैः प्राप्तुकामैर् जयं युधि आदिराजो नमस्कार्यो योधानां प्रथमो नृपः
पराक्रमी आणि विजय मिळवू इच्छिणाऱ्या योद्ध्यांनीही, आदिराज पृथुचं वंदन करावं, कारण तो सर्व योद्ध्यांचा आद्य राजा आहे.
यो हि योद्धा रणं याति कीर्तयित्वा पृथुं नृपम् स घोररूपात् संग्रामात् क्षेमी भवति कीर्तिमान्
जो योद्धा रणात जाण्यापूर्वी पृथु राजाचं कीर्तन करतो, तो भयंकर युद्धातून सुखरूप बाहेर पडतो आणि कीर्ती मिळवतो.
वैश्यैर् अपि च वित्ताढ्यैर् वैश्यवृत्तिविधायिभिः पृथुर् एव नमस्कार्यो वृत्तिदाता महायशाः
संपन्न आणि आपल्या व्यवसायात गुंतलेल्या वैश्यांनीही पृथुचंच वंदन करावं, कारण तो महान आणि कीर्तीमान उपजीविका देणारा आहे.
तथैव शूद्रैः शुचिभिस् त्रिवर्णपरिचारिभिः पृथुर् एव नमस्कार्यः श्रेयः परम् इहेप्सुभिः
त्याचप्रमाणे, शुद्ध आणि त्रिवर्णांची सेवा करणाऱ्या शूद्रांनीही, या जगात श्रेष्ठत्व मिळवू इच्छिणाऱ्यांनी पृथुचंच वंदन करावं.
एते वत्सविशेषाश् च दोग्धारः क्षीरम् एव च पात्राणि च मयोक्तानि किं भूयो वर्णयामि वः
मी तुम्हाला वासरांची, दुध काढणाऱ्यांची, दुधाची आणि भांड्यांची वेगवेगळी रूपे सांगितली आहेत; आता आणखी काय सांगावे?
मन्वन्तराणि सर्वाणि विस्तरेण महामते तेषां पूर्वविसृष्टिं च लोमहर्षण कीर्तय
हे महाज्ञानी लोमहर्षण, सर्व मन्वंतरांची आणि त्यांच्या आधीच्या सृष्टीची सविस्तर कथा सांग.
यावन्तो मनवश् चैव यावन्तं कालम् एव च मन्वन्तराणि भोः सूत श्रोतुम् इच्छाम तत्त्वतः
सूत, आतापर्यंत किती मनू झाले, ते किती काळ होते आणि मन्वंतरांची खरी माहिती आम्हाला ऐकायची आहे.
न शक्यो विस्तरो विप्रा वक्तुं वर्षशतैर् अपि मन्वन्तराणां सर्वेषां संक्षेपाच् छृणुत द्विजाः
द्विजांनो, सर्व मन्वंतरांची सविस्तर कथा शेकडो वर्षे सांगूनही पूर्ण होणार नाही; म्हणून तुम्ही त्याचा संक्षेप ऐका.
स्वायंभुवो मनुः पूर्वं मनुः स्वारोचिषस् तथा उत्तमस् तामसश् चैव रैवतश् चाक्षुषस् तथा
सर्वात आधी स्वयंभुव मनू, मग स्वारोचिष, उत्तम, तामस, रैवत आणि चाक्षुष हे मनू होते.
वैवस्वतश् च भो विप्राः सांप्रतं मनुर् उच्यते सावर्णिश् च मनुस् तद्वद् रैभ्यो रौच्यस् तथैव च
ब्राह्मणांनो, सध्या वैवस्वत मनूचीच चर्चा होते; त्याचप्रमाणे सावर्णि, रैभ्य आणि रौच्य हेही मनू आहेत.
तथैव मेरुसावर्ण्यश् चत्वारो मनवः स्मृताः अतीता वर्तमानाश् च तथैवानागता द्विजाः
त्याचप्रमाणे मेरुसावर्णि — असे चार मनू स्मरणात आहेत; त्यातले काही गेले, काही सध्या आहेत आणि काही येणार आहेत, हे द्विजांनो.
कीर्तिता मनवस् तुभ्यं मयैवैते यथा श्रुताः ऋषींस् त्व् एषां प्रवक्ष्यामि पुत्रान् देवगणांस् तथा
हे मनू मी तुम्हाला जसे ऐकले तसे सांगितले; आता त्यांच्या ऋषी, पुत्र आणि देवगण सांगतो.
मरीचिर् अत्रिर् भगवान् अङ्गिराः पुलहः क्रतुः पुलस्त्यश् च वसिष्ठश् च सप्तैते ब्रह्मणः सुताः
मरीचि, अत्री, भगवंत अंगिरा, पुलह, क्रतु, पुलस्त्य आणि वसिष्ठ — हे सात ब्रह्मदेवांचे पुत्र आहेत.
उत्तरस्यां दिशि तथा द्विजाः सप्तर्षयस् तथा आग्निइध्रश् चाग्निबाहुश् च मेध्यो मेधातिथिर् वसुः
त्याचप्रमाणे, उत्तर दिशेला सात ऋषी आहेत: अग्नीध्र, अग्निबाहु, मेध्य, मेधातिथी आणि वसु.