न सस्यानि न गोरक्ष्यं न कृषिर् न वणिक्पथः नैव सत्यानृतं चासीन् न लोभो न च मत्सरः
तेव्हा पिकं नव्हती, गायी राखण्याचं काम नव्हतं, शेती नव्हती, व्यापाराचे मार्ग नव्हते; तिथे सत्य किंवा असत्य, लोभ किंवा मत्सर काहीच नव्हतं.
वैवस्वते ऽन्तरे तस्मिन् सांप्रतं समुपस्थिते वैण्यात् प्रभृति वै विप्राः सर्वस्यैतस्य संभवः
वैवस्वताच्या काळात, हे ब्राह्मणांनो, वैण्यापासून सगळ्या या सृष्टीची सुरुवात झाली.
यत्र यत्र समं त्व् अस्या भूमेर् आसीत् तदा द्विजाः तत्र तत्र प्रजाः सर्वा निवासं समरोचयन्
जिथे जिथे या पृथ्वीवर समता होती, हे द्विजांनो, तिथे तिथे सर्व प्रजांनी वस्ती केली.
आहारः फलमूलानि प्रजानाम् अभवत् तदा कृच्छ्रेण महता युक्त इत्य् एवम् अनुशुश्रुम
त्या काळी लोकांचं अन्न फळं आणि कंद होतं, तेही मोठ्या कष्टाने मिळायचं — असं आम्ही ऐकलं आहे.
स कल्पयित्वा वत्सं तु मनुं स्वायंभुवं प्रभुम् स्वपाणौ पुरुषव्याघ्रो दुदोह पृथिवीं ततः
मग, मनु स्वायंभुव या प्रभूला वासरू करून, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या पृत्थूने स्वतःच्या हाताने पृथ्वीचे दूध काढले.
सस्यजातानि सर्वाणि पृथुर् वैण्यः प्रतापवान् तेनान्नेन प्रजाः सर्वा वर्तन्ते ऽद्यापि सर्वशः
पृत्थू वैण्य या पराक्रमी राजाने सर्व प्रकारची पिकं उत्पन्न केली; त्या अन्नावर आजही सर्व प्रजा जगतात.
ऋषयश् च तदा देवाः पितरो ऽथ सरीसृपाः दैत्या यक्षाः पुण्यजना गन्धर्वाः पर्वता नगाः
त्या वेळी ऋषी, देव, पितर, सरपटणारे प्राणी, दैत्य, यक्ष, पुण्यवान लोक, गंधर्व, पर्वत आणि झाडे —
एते पुरा द्विजश्रेष्ठा दुदुहुर् धरणीं किल क्षीरं वत्सश् च पात्रं च तेषां दोग्धा पृथक् पृथक्
हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, या सर्वांनी पूर्वी पृथ्वीचे दूध काढले; त्यांच्यासाठी वेगळं वासरू, वेगळं भांडं आणि वेगळा दूध काढणारा होता.
ऋषीणाम् अभवत् सोमो वत्सो दोग्धा बृहस्पतिः क्षीरं तेषां तपो ब्रह्म पात्रं छन्दांसि भो द्विजाः
ऋषींसाठी सोम वासरू, बृहस्पती दूध काढणारा, त्यांचं दूध म्हणजे तप आणि ब्रह्म, आणि भांडं म्हणजे वेद, हे ब्राह्मणांनो.
देवानां काञ्चनं पात्रं वत्सस् तेषां शतक्रतुः क्षीरम् ओजस्करं चैव दोग्धा च भगवान् रविः
देवतांसाठी सोन्याचं भांडं, वासरू इंद्र, दूध म्हणजे तेज, आणि दूध काढणारा भगवंत सूर्य होता.
पितॄणां राजतं पात्रं यमो वत्सः प्रतापवान् अन्तकश् चाभवद् दोग्धा क्षीरं तेषां सुधा स्मृता
पितरांसाठी चांदीचं भांडं, वासरू बलवान यम, दूध काढणारा अंतक, आणि त्यांचं दूध म्हणजे अमृत असं म्हटलं जातं.
नागानां तक्षको वत्सः पात्रं चालाबुसंज्ञकम् दोग्धा त्व् ऐरावतो नागस् तेषां क्षीरं विषं स्मृतम्
नागांसाठी वासरू तक्षक, भांड्याचं नाव अलाबू, दूध काढणारा ऐरावत नाग, आणि त्यांचं दूध म्हणजे विष असं मानलं जातं.
असुराणां मधुर् दोग्धा क्षीरं मायामयं स्मृतम् विरोचनस् तु वत्सो ऽभूद् आयसं पात्रम् एव च
असुरांमध्ये गवळा म्हणजे मधुर होता; त्यांचं दूध माया असं मानलं जातं. विरोचन वासरू होतं आणि लोखंडाचं भांडं वापरलं गेलं.
यक्षाणाम् आमपात्रं तु वत्सो वैश्रवणः प्रभुः दोग्धा रजतनाभस् तु क्षीरान्तर्धानम् एव च
यक्षांसाठी कच्च्या मातीचं भांडं होतं; बलवान वैश्रवण वासरू होतं. दूध काढणारा चांदीसारखा उजळ होता आणि दूध लपवून ठेवलं गेलं.
सुमाली राक्षसेन्द्राणां वत्सः क्षीरं च शोणितम् दोग्धा रजतनाभस् तु कपालं पात्रम् एव च
राक्षसांच्या राजांमध्ये सुमाळी वासरू होता आणि त्यांचं दूध म्हणजे रक्त होतं. दूध काढणारा चांदीसारखा उजळ होता आणि भांडं कवटीचं होतं.
गन्धर्वाणां चित्ररथो वत्सः पात्रं च पङ्कजम् दोग्धा च सुरुचिः क्षीरं तेषां गन्धः शुचिः स्मृतः
गंधर्वांमध्ये चित्ररथ वासरू होता, भांडं कमळाचं होतं, आणि सुरुचि दूध काढणारी होती; त्यांचं दूध म्हणजे शुद्ध सुवास असं मानलं जातं.
शैलं पात्रं पर्वतानां क्षीरं रत्नौषधीस् तथा वत्सस् तु हिमवान् आसीद् दोग्धा मेरुर् महागिरिः
पर्वतांसाठी दगडाचं भांडं होतं आणि दूध म्हणजे मौल्यवान औषधी व रत्ने होती; हिमवान वासरू होता आणि मेरू हा महान पर्वत दूध काढणारा होता.
प्लक्षो वत्सस् तु वृक्षाणां दोग्धा शालस् तु पुष्पितः पालाशपात्रं क्षीरं च च्छिन्नदग्धप्ररोहणम्
वृक्षांमध्ये प्लक्ष वासरू होता, फुललेला शाल हा दूध काढणारा होता, पळसाचं पान भांडं होतं, आणि दूध म्हणजे छाटलेली, जळलेली किंवा पुन्हा उगवलेली कोंबं होती.
सेयं धात्री विधात्री च पावनी च वसुंधरा चराचरस्य सर्वस्य प्रतिष्ठा योनिर् एव च
ही पृथ्वी पालन करणारी, निर्माण करणारी आणि शुद्ध करणारी आहे; ती सर्व चराचरांची आधार आणि गर्भ आहे.
सर्वकामदुघा दोग्ध्री सर्वसस्यप्ररोहणी आसीद् इयं समुद्रान्ता मेदिनी परिविश्रुता
ही पृथ्वी सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आणि सर्व पिकं उगववणारी गाय झाली; समुद्रापर्यंत पसरलेली ही माती सर्वत्र प्रसिद्ध आहे.
मधुकैटभयोः कृत्स्ना मेदसा समभिप्लुता तेनेयं मेदिनी देवी उच्यते ब्रह्मवादिभिः
मधु आणि कैटभ यांच्या मेदाने पूर्णपणे ओथंबलेली असल्यामुळे, ब्रह्मज्ञानी लोक या देवीला 'मेदिनी' म्हणतात.
ततो ऽभ्युपगमाद् राज्ञः पृथोर् वैण्यस्य भो द्विजाः दुहितृत्वम् अनुप्राप्ता देवी पृथ्वीति चोच्यते
नंतर, राजा पृथुच्या स्वीकारामुळे, हे द्विजांनो, देवीला कन्येचं स्थान मिळालं आणि म्हणून तिला 'पृथ्वी' असं नाव पडलं.
पृथुना प्रविभक्ता च शोधिता च वसुंधरा सस्याकरवती स्फीता पुरपत्तनशालिनी
पृथुने ही वसुंधरा विभागली आणि शुद्ध केली; ती धान्यांनी समृद्ध, भरभराटीची आणि नगर-गावांनी युक्त झाली.
एवंप्रभावो वैण्यः स राजासीद् राजसत्तमः नमस्यश् चैव पूज्यश् च भूतग्रामैर् न संशयः
वैन्याचा असा प्रभाव होता की तो राजांमध्ये श्रेष्ठ राजा झाला; तो सर्व भूतांनी नक्कीच वंदनीय आणि पूजनीय आहे.
ब्राह्मणैश् च महाभागैर् वेदवेदाङ्गपारगैः पृथुर् एव नमस्कार्यो ब्रह्मयोनिः सनातनः
ज्यांनी वेद आणि वेदांगांचा अभ्यास केला आहे, अशा पुण्यवान ब्राह्मणांनीही पृथुचंच वंदन करावं, कारण तो सनातन ब्रह्मकुळातला आहे.
पार्थिवैश् च महाभागैः पार्थिवत्वम् इहेच्छुभिः आदिराजो नमस्कार्यः पृथुर् वैण्यः प्रतापवान्
त्याचप्रमाणे, राज्याची इच्छा असलेल्या पुण्यवान राजांनीही, आदिराज पृथु वैन्य याचं वंदन करावं, कारण तो पराक्रमी आहे.
योधैर् अपि च विक्रान्तैः प्राप्तुकामैर् जयं युधि आदिराजो नमस्कार्यो योधानां प्रथमो नृपः
पराक्रमी आणि विजय मिळवू इच्छिणाऱ्या योद्ध्यांनीही, आदिराज पृथुचं वंदन करावं, कारण तो सर्व योद्ध्यांचा आद्य राजा आहे.
यो हि योद्धा रणं याति कीर्तयित्वा पृथुं नृपम् स घोररूपात् संग्रामात् क्षेमी भवति कीर्तिमान्
जो योद्धा रणात जाण्यापूर्वी पृथु राजाचं कीर्तन करतो, तो भयंकर युद्धातून सुखरूप बाहेर पडतो आणि कीर्ती मिळवतो.
वैश्यैर् अपि च वित्ताढ्यैर् वैश्यवृत्तिविधायिभिः पृथुर् एव नमस्कार्यो वृत्तिदाता महायशाः
संपन्न आणि आपल्या व्यवसायात गुंतलेल्या वैश्यांनीही पृथुचंच वंदन करावं, कारण तो महान आणि कीर्तीमान उपजीविका देणारा आहे.
तथैव शूद्रैः शुचिभिस् त्रिवर्णपरिचारिभिः पृथुर् एव नमस्कार्यः श्रेयः परम् इहेप्सुभिः
त्याचप्रमाणे, शुद्ध आणि त्रिवर्णांची सेवा करणाऱ्या शूद्रांनीही, या जगात श्रेष्ठत्व मिळवू इच्छिणाऱ्यांनी पृथुचंच वंदन करावं.