एकस्यार्थे तु यो हन्याद् आत्मनो वा परस्य वा बहून् वा प्राणिनो ऽनन्तं भवेत् तस्येह पातकम्
स्वतःच्या, दुसऱ्याच्या किंवा अनेक जिवांच्या हितासाठी जर कोणी एखाद्याचा वध करतो, तर त्याला येथे अंतहीन पाप लागते.
सुखम् एधन्ति बहवो यस्मिंस् तु निहते ऽशुभे तस्मिन् हते नास्ति भद्रे पातकं चोपपातकम्
जर एखाद्या दुष्टाचा वध केल्याने अनेक लोक सुखी होतात, तर त्या वाईट माणसाचा वध केल्याने पाप किंवा दोष लागत नाही.
सो ऽहं प्रजानिमित्तं त्वां हनिष्यामि वसुंधरे यदि मे वचनान् नाद्य करिष्यसि जगद्धितम्
म्हणून, प्रजांच्या हितासाठी, जर तू आज माझ्या सांगण्यानुसार जगाचे भले केले नाहीस, तर मी तुझा वध करीन, हे वसुंधरे.
त्वां निहत्याद्य बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् आत्मानं प्रथयित्वाहं प्रजा धारयिता स्वयम्
आज मी तुला, माझ्या आज्ञेला न जुमानल्याबद्दल, बाणाने ठार मारीन आणि स्वतःचे नाव मोठे करून प्रजांचे पालन करीन.
सा त्वं शासनम् आस्थाय मम धर्मभृतां वरे संजीवय प्रजाः सर्वाः समर्था ह्य् असि धारणे
माझ्या आज्ञेप्रमाणे, धर्म पाळणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तूं, सर्व प्रजांना पुन्हा जिवंत कर, कारण त्यांना सांभाळण्याची ताकद तुझ्यात आहे.
दुहितृत्वं च मे गच्छ तत एनम् अहं शरम् नियच्छेयं त्वद्वधार्थम् उद्यन्तं घोरदर्शनम्
माझी मुलगी हो, म्हणजे मग मी तुझ्या वधासाठी उठलेला हा भयंकर बाण थांबवू शकेन.
सर्वम् एतद् अहं वीर विधास्यामि न संशयः वत्सं तु मम संपश्य क्षरेयं येन वत्सला
हे वीर, हे सगळं मी नक्कीच करीन, यात शंका नाही; पण जिच्यासाठी मी प्राण देऊ शकतो, ती माझी वासरू बघ.
समां च कुरु सर्वत्र मां त्वं धर्मभृतां वर यथा विस्यन्दमानं मे क्षीरं सर्वत्र भावयेत्
माझ्या दूधाचा प्रवाह सर्वत्र राहावा म्हणून, धर्म पाळणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तूं, मला सर्वत्र समान कर.
तत उत्सारयाम् आस शैलाञ् शतसहस्रशः धनुष्कोट्या तदा वैण्यस् तेन शैला विवर्धिताः
तेव्हा वैण्याने आपल्या धनुष्याच्या टोकाने शेकडो हजारो डोंगर दूर लोटले आणि त्याच्यामुळे ते डोंगर वाढले.
नहि पूर्वविसर्गे वै विषमे पृथिवीतले संविभागः पुराणां वा ग्रामाणां वाभवत् तदा
पूर्वीच्या सृष्टीत, पृथ्वीच्या खडबडीत पृष्ठभागावर, त्या काळी जुन्या भूमींची किंवा गावांची विभागणी नव्हती.
न सस्यानि न गोरक्ष्यं न कृषिर् न वणिक्पथः नैव सत्यानृतं चासीन् न लोभो न च मत्सरः
तेव्हा पिकं नव्हती, गायी राखण्याचं काम नव्हतं, शेती नव्हती, व्यापाराचे मार्ग नव्हते; तिथे सत्य किंवा असत्य, लोभ किंवा मत्सर काहीच नव्हतं.
वैवस्वते ऽन्तरे तस्मिन् सांप्रतं समुपस्थिते वैण्यात् प्रभृति वै विप्राः सर्वस्यैतस्य संभवः
वैवस्वताच्या काळात, हे ब्राह्मणांनो, वैण्यापासून सगळ्या या सृष्टीची सुरुवात झाली.
यत्र यत्र समं त्व् अस्या भूमेर् आसीत् तदा द्विजाः तत्र तत्र प्रजाः सर्वा निवासं समरोचयन्
जिथे जिथे या पृथ्वीवर समता होती, हे द्विजांनो, तिथे तिथे सर्व प्रजांनी वस्ती केली.
आहारः फलमूलानि प्रजानाम् अभवत् तदा कृच्छ्रेण महता युक्त इत्य् एवम् अनुशुश्रुम
त्या काळी लोकांचं अन्न फळं आणि कंद होतं, तेही मोठ्या कष्टाने मिळायचं — असं आम्ही ऐकलं आहे.
स कल्पयित्वा वत्सं तु मनुं स्वायंभुवं प्रभुम् स्वपाणौ पुरुषव्याघ्रो दुदोह पृथिवीं ततः
मग, मनु स्वायंभुव या प्रभूला वासरू करून, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या पृत्थूने स्वतःच्या हाताने पृथ्वीचे दूध काढले.
सस्यजातानि सर्वाणि पृथुर् वैण्यः प्रतापवान् तेनान्नेन प्रजाः सर्वा वर्तन्ते ऽद्यापि सर्वशः
पृत्थू वैण्य या पराक्रमी राजाने सर्व प्रकारची पिकं उत्पन्न केली; त्या अन्नावर आजही सर्व प्रजा जगतात.
ऋषयश् च तदा देवाः पितरो ऽथ सरीसृपाः दैत्या यक्षाः पुण्यजना गन्धर्वाः पर्वता नगाः
त्या वेळी ऋषी, देव, पितर, सरपटणारे प्राणी, दैत्य, यक्ष, पुण्यवान लोक, गंधर्व, पर्वत आणि झाडे —
एते पुरा द्विजश्रेष्ठा दुदुहुर् धरणीं किल क्षीरं वत्सश् च पात्रं च तेषां दोग्धा पृथक् पृथक्
हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, या सर्वांनी पूर्वी पृथ्वीचे दूध काढले; त्यांच्यासाठी वेगळं वासरू, वेगळं भांडं आणि वेगळा दूध काढणारा होता.
ऋषीणाम् अभवत् सोमो वत्सो दोग्धा बृहस्पतिः क्षीरं तेषां तपो ब्रह्म पात्रं छन्दांसि भो द्विजाः
ऋषींसाठी सोम वासरू, बृहस्पती दूध काढणारा, त्यांचं दूध म्हणजे तप आणि ब्रह्म, आणि भांडं म्हणजे वेद, हे ब्राह्मणांनो.
देवानां काञ्चनं पात्रं वत्सस् तेषां शतक्रतुः क्षीरम् ओजस्करं चैव दोग्धा च भगवान् रविः
देवतांसाठी सोन्याचं भांडं, वासरू इंद्र, दूध म्हणजे तेज, आणि दूध काढणारा भगवंत सूर्य होता.
पितॄणां राजतं पात्रं यमो वत्सः प्रतापवान् अन्तकश् चाभवद् दोग्धा क्षीरं तेषां सुधा स्मृता
पितरांसाठी चांदीचं भांडं, वासरू बलवान यम, दूध काढणारा अंतक, आणि त्यांचं दूध म्हणजे अमृत असं म्हटलं जातं.
नागानां तक्षको वत्सः पात्रं चालाबुसंज्ञकम् दोग्धा त्व् ऐरावतो नागस् तेषां क्षीरं विषं स्मृतम्
नागांसाठी वासरू तक्षक, भांड्याचं नाव अलाबू, दूध काढणारा ऐरावत नाग, आणि त्यांचं दूध म्हणजे विष असं मानलं जातं.
असुराणां मधुर् दोग्धा क्षीरं मायामयं स्मृतम् विरोचनस् तु वत्सो ऽभूद् आयसं पात्रम् एव च
असुरांमध्ये गवळा म्हणजे मधुर होता; त्यांचं दूध माया असं मानलं जातं. विरोचन वासरू होतं आणि लोखंडाचं भांडं वापरलं गेलं.
यक्षाणाम् आमपात्रं तु वत्सो वैश्रवणः प्रभुः दोग्धा रजतनाभस् तु क्षीरान्तर्धानम् एव च
यक्षांसाठी कच्च्या मातीचं भांडं होतं; बलवान वैश्रवण वासरू होतं. दूध काढणारा चांदीसारखा उजळ होता आणि दूध लपवून ठेवलं गेलं.
सुमाली राक्षसेन्द्राणां वत्सः क्षीरं च शोणितम् दोग्धा रजतनाभस् तु कपालं पात्रम् एव च
राक्षसांच्या राजांमध्ये सुमाळी वासरू होता आणि त्यांचं दूध म्हणजे रक्त होतं. दूध काढणारा चांदीसारखा उजळ होता आणि भांडं कवटीचं होतं.
गन्धर्वाणां चित्ररथो वत्सः पात्रं च पङ्कजम् दोग्धा च सुरुचिः क्षीरं तेषां गन्धः शुचिः स्मृतः
गंधर्वांमध्ये चित्ररथ वासरू होता, भांडं कमळाचं होतं, आणि सुरुचि दूध काढणारी होती; त्यांचं दूध म्हणजे शुद्ध सुवास असं मानलं जातं.
शैलं पात्रं पर्वतानां क्षीरं रत्नौषधीस् तथा वत्सस् तु हिमवान् आसीद् दोग्धा मेरुर् महागिरिः
पर्वतांसाठी दगडाचं भांडं होतं आणि दूध म्हणजे मौल्यवान औषधी व रत्ने होती; हिमवान वासरू होता आणि मेरू हा महान पर्वत दूध काढणारा होता.
प्लक्षो वत्सस् तु वृक्षाणां दोग्धा शालस् तु पुष्पितः पालाशपात्रं क्षीरं च च्छिन्नदग्धप्ररोहणम्
वृक्षांमध्ये प्लक्ष वासरू होता, फुललेला शाल हा दूध काढणारा होता, पळसाचं पान भांडं होतं, आणि दूध म्हणजे छाटलेली, जळलेली किंवा पुन्हा उगवलेली कोंबं होती.
सेयं धात्री विधात्री च पावनी च वसुंधरा चराचरस्य सर्वस्य प्रतिष्ठा योनिर् एव च
ही पृथ्वी पालन करणारी, निर्माण करणारी आणि शुद्ध करणारी आहे; ती सर्व चराचरांची आधार आणि गर्भ आहे.
सर्वकामदुघा दोग्ध्री सर्वसस्यप्ररोहणी आसीद् इयं समुद्रान्ता मेदिनी परिविश्रुता
ही पृथ्वी सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आणि सर्व पिकं उगववणारी गाय झाली; समुद्रापर्यंत पसरलेली ही माती सर्वत्र प्रसिद्ध आहे.