पूर्वोक्तेन विधानेन यक्ष्यमाणो ऽभ्यपद्यत ततस् तस्य मखे देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः
पूर्वी सांगितलेल्या विधीप्रमाणे यज्ञ करण्याचा निर्धार करून दक्षाने यज्ञ सुरू केला. त्याच्या यज्ञात इंद्रासह सर्व देवता उपस्थित झाले.
स्वर्गस्थानाद् अथागम्य दक्षम् आपेदिरे तथा ते विमानैर् महात्मानो ज्वलद्भिर् ज्वलनप्रभाः
स्वर्गातील आपल्या स्थानांवरून ते सर्व दक्षाकडे आले. हे महात्मे तेजस्वी आणि प्रज्वलित विमानांतून तिथे पोहोचले.
देवस्यानुमते ऽगच्छन् गङ्गाद्वारम् इति श्रुतिः गन्धर्वाप्सरसाकीर्णं नानाद्रुमलतावृतम्
देवाच्या अनुमतीने त्यांनी गंगेच्या प्रवेशद्वाराकडे प्रस्थान केले, जसे परंपरेत सांगितले आहे. तिथे गंधर्व, अप्सरा आणि विविध वृक्ष-लतांनी व्यापलेले होते.
ऋषिसिद्धैः परिवृतं दक्षं धर्मभृतां वरम् पृथिव्याम् अन्तरिक्षे च ये च स्वर्लोकवासिनः
ऋषी आणि सिद्धांनी वेढलेला, धर्माचे पालन करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला दक्ष तिथे होता. पृथ्वीवर, आकाशात आणि स्वर्गलोकात राहणारेही तिथे उपस्थित होते.
सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा उपतस्थुः प्रजापतिम् आदित्या वसवो रुद्राः साध्याः सर्वे मरुद्गणाः
सर्वजण हात जोडून प्रजापतीच्या समोर उभे राहिले. आदित्य, वसु, रुद्र, साध्य आणि सर्व मरुतगण तिथे आले.
विष्णुना सहिताः सर्व आगता यज्ञभागिनः ऊष्मपा धूमपाश् चैव आज्यपाः सोमपास् तथा
सर्व यज्ञभाग घेणारे, विष्णूसह, तिथे आले. उष्मप, धूमप, आज्यप आणि सोमप हेही तिथे उपस्थित होते.
अश्विनौ मरुतश् चैव नानादेवगणैः सह एते चान्ये च बहवो भूतग्रामास् तथैव च
अश्विनी आणि मरुतगण विविध देवगटांसह आले. तसेच इतर अनेक भूतगणही तिथे उपस्थित होते.
जरायुजाण्डजाश् चैव तथैव स्वेदजोद्भिदः आगताः सत्त्रिणः सर्वे देवाः स्त्रीभिः सहर्षिभिः
गर्भातून, अंड्यातून, घामातून आणि अंकुरातून जन्मलेले, सर्व यज्ञ करणारे, सर्व देवता, स्त्रिया आणि ऋषी यांच्यासह तिथे आले.
विराजन्ते विमानस्था दीप्यमाना इवाग्नयः तान् दृष्ट्वा मन्युनाविष्टो दधीचिर् वाक्यम् अब्रवीत्
ते सर्वजण आपल्या विमानांतून तेजस्वी अग्नीप्रमाणे झळकत होते. त्यांना पाहून दधीचि रुष्ट होऊन बोलू लागला.
अपूज्यपूजने चैव पूज्यानां चाप्य् अपूजने नरः पापम् अवाप्नोति महद् वै नात्र संशयः
अपूज्याची पूजा करणे किंवा पूज्यांची अवहेलना करणे, हे दोन्ही मोठे पाप आहे. यात काहीही शंका नाही.
एवम् उक्त्वा तु विप्रर्षिः पुनर् दक्षम् अभाषत
असे म्हणून त्या विप्रर्षीने पुन्हा दक्षाला उद्देशून बोलले.
पूज्यं च पशुभर्तारं कस्मान् नार्चयसे प्रभुम्
पशूंचा स्वामी असलेल्या पूज्य प्रभूची पूजा तू का करत नाहीस?
सन्ति मे बहवो रुद्राः शूलहस्ताः कपर्दिनः एकादशस्थानगता नान्यं विद्मो महेश्वरम्
माझे अनेक रुद्र आहेत, त्यांच्या हातात त्रिशूळ आहे, जटा बांधलेल्या आहेत, आणि ते अकरा ठिकाणी वास करतात. आम्हाला महेश्वर यांच्याशिवाय दुसरा कोणताही मोठा देव माहित नाही.
सर्वेषाम् एकमन्त्रो ऽयं ममेशो न निमन्त्रितः यथाहं शंकराद् ऊर्ध्वं नान्यं पश्यामि दैवतम् तथा दक्षस्य विपुलो यज्ञो ऽयं न भविष्यति
सर्वांसाठी एकच मंत्र आहे, पण माझ्या स्वामीला बोलावलेले नाही. मी पाहतो, शंकर यांच्यापलीकडे दुसरा कोणताही देव नाही. म्हणूनच दक्षाचा हा मोठा यज्ञ यशस्वी होणार नाही.
विष्णोश् च भागा विविधाः प्रदत्तास् तथा च रुद्रेभ्य उत प्रदत्ताः अन्ये ऽपि देवा निजभागयुक्ता ददामि भागं न तु शंकराय
विष्णूला वेगवेगळे भाग दिले गेले, तसेच रुद्रांनाही दिले गेले. इतर देवतांनाही त्यांचे भाग मिळाले. मी सर्वांना भाग देतो, पण शंकराला मात्र देत नाही.
गतास् तु देवता ज्ञात्वा शैलराजसुता तदा उवाच वचनं शर्वं देवं पशुपतिं पतिम्
हे समजल्यावर सर्व देवता पर्वतराजाच्या कन्येकडे गेल्या. तिने शर्व, देव, पशुपती या पतीला हे शब्द सांगितले.
भगवन् कुत्र यान्त्य् एते देवाः शक्रपुरोगमाः ब्रूहि तत्त्वेन तत्त्वज्ञ संशयो मे महान् अयम्
भगवन्, हे देव, इंद्रासह, कुठे चालले आहेत? सत्य सांग, तत्त्वज्ञा, मला मोठा शंका आला आहे.
दक्षो नाम महाभागे प्रजानां पतिर् उत्तमः हयमेधेन यजते तत्र यान्ति दिवौकसः
दक्ष नावाचा, हे भाग्यवती, प्रजांचा श्रेष्ठ पती आहे. तो अश्वमेध यज्ञ करतो आहे, आणि सर्व देव तिकडे जात आहेत.
यज्ञम् एतं महाभाग किमर्थं नानुगच्छसि केन वा प्रतिषेधेन गमनं ते न विद्यते
हे भाग्यवती, तू या यज्ञामागे का जात नाहीस? कोणत्या कारणामुळे तुला जाण्यास मनाई आहे?
सुरैर् एव महाभागे सर्वम् एतद् अनुष्ठितम् यज्ञेषु मम सर्वेषु न भाग उपकल्पितः
हे भाग्यवती, हे सर्व देवांनीच केले आहे. माझ्या सर्व यज्ञांत मला कधीच भाग मिळालेला नाही.
पूर्वागतेन गन्तव्यं मार्गेण वरवर्णिनि न मे सुराः प्रयच्छन्ति भागं यज्ञस्य धर्मतः
सुंदर वर्णाच्या सखी, पूर्वी ठरलेल्या मार्गानेच जावे लागते. देव मला धर्माने यज्ञाचा भाग देत नाहीत.
भगवन् सर्वदेवेषु प्रभावाभ्यधिको गुणैः अजेयश् चाप्य् अधृष्यश् च तेजसा यशसा श्रिया
भगवन्, सर्व देवांमध्ये तू सामर्थ्य व गुणांनी श्रेष्ठ आहेस. तू कोणाच्याही आवाक्याबाहेर आहेस, तुला कोणी जिंकू शकत नाही, तुझे तेज, कीर्ती आणि श्री मोठी आहे.
अनेन तु महाभाग प्रतिषेधेन भागतः अतीव दुःखम् आपन्ना वेपथुश् च महान् अयम्
या भाग न मिळण्यामुळे, हे भाग्यवती, मला फार दु:ख झाले आहे, आणि माझ्या अंगाला मोठा कंप सुटला आहे.
किं नाम दानं नियमं तपो वा कुर्याम् अहं येन पतिर् ममाद्य लभेत भागं भगवान् अचिन्त्यो यज्ञस्य चेन्द्राद्यमरैर् विचित्रम्
मी काय दान, नियम किंवा तप करावे, ज्यामुळे आज माझ्या पतीला, इंद्र व इतर देवांसोबत, यज्ञात भाग मिळेल, हे अद्भुत स्वामी?
अहं विजानामि विशालनेत्रे ध्यानेन सर्वे च विदन्ति सन्तः तवाद्य मोहेन सहेन्द्रदेवा लोकत्रयं सर्वम् अथो विनष्टम्
मी, विशाल नेत्र असलेल्या सखी, ध्यानाने हे जाणतो आणि सर्व सज्जनही जाणतात. पण आज तुझ्या मोहामुळे, इंद्र व देवांसह, हे तीनही लोक नष्ट झाले आहेत.
माम् अध्वरेशं नितरां स्तुवन्ति रथंतरं साम गायन्ति मह्यम् मां ब्राह्मणा ब्रह्ममन्त्रैर् यजन्ति ममाध्वर्यवः कल्पयन्ते च भागम्
माझ्या नावाने मला यज्ञाचा स्वामी म्हणतात, रथंतर साम माझ्यासाठी गातात, ब्राह्मण ब्रह्ममंत्रांनी माझी पूजा करतात, माझे ऋत्विज माझ्यासाठी भाग ठेवतात.
विकत्थसे प्राकृतवत् सर्वस्त्रीजनसंसदि स्तौषि गर्वायसे चापि स्वम् आत्मानं न संशयः
तू सर्व स्त्रियांमध्ये, सामान्य माणसासारखी बढाई मारतेस; तू स्वतःच स्वतःची स्तुती करतेस, अभिमानामुळे, यात शंका नाही.
नात्मानं स्तौमि देवेशि यथा त्वम् अनुगच्छसि संस्रक्ष्यामि वरारोहे भागार्थे वरवर्णिनि
देवते, मी तुझ्यासारखा स्वतःची स्तुती करत नाही. सुंदर सखी, यज्ञातील भागासाठी मी तुझे रक्षण करीन.
इत्य् उक्त्वा भगवान् पत्नीम् उमां प्राणैर् अपि प्रियाम् सो ऽसृजद् भगवान् वक्त्राद् भूतं क्रोधाग्निसंभवम्
अशी वचने आपल्या प्राणप्रिय पत्नी उमा हिला सांगून, भगवंताने आपल्या तोंडातून क्रोधाच्या ज्वाळेतून जन्मलेले एक भयंकर रूप निर्माण केले.
तम् उवाच मखं गच्छ दक्षस्य त्वं महेश्वरः नाशयाशु क्रतुं तस्य दक्षस्य मदनुज्ञया
त्याला तो म्हणाला: दक्षाच्या यज्ञात जा, तूच दक्षाचा महेश्वर आहेस. माझ्या आज्ञेने त्याचा यज्ञ लवकर नष्ट कर.